Вӑрнар районӗнчи Ту-104 катастрофи
Вӑрнар районӗнчи Ту-104 катастрофи (выр. Катастрофа Ту-104 в Вурнарском районе) — 1958 ҫулхи юпан 17-мӗшӗнче 21:30 сехетре Чӑваш АССРӗнчи Канаш хулинчен 27 ҫухрӑм анӑҫалларах, Вӑрнар районӗнчи Ҫӗнӗ Мӗлӗш ялӗ тата Горький чукун ҫулӗн Апнерка чукун ҫул платформи ҫывӑхӗнче, «Аэрофлот» (СССР) авиакомпанин Ту-104А совет самолечӗпе пулнӑ авиаци катастрофи. Гарольд Кузнецов экипажӗ (9 ҫын), 42362 борт (сывлӑш карапне регистрацилени: CCCР-42362). Борт ҫинче 71 пассажир пулнӑ, вӗсем— тӗрлӗ ҫӗршыв гражданӗсем, ҫав шутра 17-шӗ — СССР гражданӗ.
Рейс категорийӗ — чартерлӑ пассажир. Вӗҫсе тухнӑ пункт — Омск. Вӗҫсе ҫитмелли пункт — Мускав (Внуково). Маршрутӑн пуҫламӑш пункчӗ — Пекин (Шоуду). Маршрутӑн юлашки пункчӗ — Мускав (Внуково)[1].
Катастрофӑра пӗтнӗ самолета туса кӑларнӑ ҫул — 1958. Завод номерӗ — 86601002[1].
Пӑтӑрмах сӑлтавӗ
Самолёт Пекин — Мускав маршрутпа пынӑ. Иркутскра тата Омскра ҫӗр ҫине анса ларнӑ вӑхӑтра тата темиҫе пассажира лартнӑ. 21:25 сехетре экипаж Канаш ҫийӗн 11 000 м эшелонпа вӗҫсе иртни ҫинчен пӗлтернӗ, пӗлӗтлӗхӗн ҫӳлти чикки 2000 м ытла пулман. Тӗтрене пула самолёта Мускавра анса ларма ирӗк паман. Горький хулинче те ҫанталӑка пула анса ларма май пулман. Хусанти район диспетчер службинчен (РДС) ҫаврӑнса 10 000 м эшелонпа Свердловска кайма хушу килнӗ. 21:27 сехетре экипаж Хусанти РДСпа каллех ҫыхӑннӑ, каялла таврӑнса 10 000 м эшелон йышӑнни ҫинчен пӗлтернӗ. Ҫакӑн хыҫҫӑн бортран «Ҫӑлӑр, машинӑна пӑрахрӗ, машинӑна пӑрахрӗ, пӗтетпӗр …» йышши хыпарсем килме пуҫланӑ, унтан самолетпа ҫыхӑну пӗтнӗ те экипаж малалла нимӗн те хуравламан[1].
Самолёт Чӑваш АССРӗн Вӑрнар районӗнчи Апнерка станцийӗ ҫывӑхӗнчи чукун ҫул патӗнче ҫӗре пырса тӑрӑннӑ. Авиалайнер борчӗ ҫинчи пурте, 80 ҫын, вилнӗ. Ӳкнӗ самолёт сирпӗннине ӑнсӑртран трагеди свидетелӗ пулнӑ Ил-14 экипаж (борт номерӗ Л-1504) курнӑ, унӑн командирӗ 21:30 сехетре Хусанти РДСа Канашран анӑҫалла ҫӗр ҫинче ҫунакан самолет ҫинчен пӗлтернӗ. Кайран тӗрӗслев ҫакна палӑртнӑ: самолет 80° яхӑн кӗтеспе ӳксе малтан сулахай ҫуначӗн малти хӗррипе тата фюзеляжӑн малти пайӗпе ҫӗре пырса ҫапӑннӑ, унтан сирпӗннӗ те пӗтӗмпех арканнӑ. Взрыва пула пушар тухнӑ. Катастрофа хурӑн ращинче чукун ҫул линийӗнчен темиҫе теҫетке метрта пулнӑ[1].
Ҫакӑ тата ытти ҫавнашкал пӑтӑрмахсем сиксе тухнӑ лару-тӑруран тухмалли ҫул-йӗр шырама хистенӗ. 1958 ҫулхи раштав уйӑхӗнче КПСС Тӗп комитечӗн тата СССР Совминӗн «Ту-104 самолёчӗсен катастрофи тата ҫак самолётсен вӗҫевӗн хӑрушсӑрлӑхне ӳстермелли мерӑсем ҫинчен» постановлени тухнӑ[2].
Тӗпчев
Ҫав вӑхӑталла Ту-104 самолётсем 10 000 м ҫӳллӗшре ҫӗкленекен вӑйлӑ сывлӑш хумне лекнипе темиҫе пӑтӑрмах пулса иртнӗ ӗнтӗ. Пӑтӑрмахсем тӗрлӗрен вӗҫленнӗ — 1958 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчи пулӑм катастрофӑпа вӗҫленнӗ. Ахӑртнех, Чӑваш Республики ҫийӗн вӗҫнӗ самолёт ҫӗкленекен вӑйлӑ сывлӑш хумне лекнӗ те кабрировани лару-тӑрӑвӗнче ҫӳлелле хӑпарма тытӑннӑ, «подхват» пулнӑ — хӑйне хӑй пулса иртекен, экипаж тӗрӗслеме пултрайман тангаж кӗтесӗ пысӑкланни. Пӑтӑрмаха тӗпченӗ комиссин пӗтӗмлетӗвӗсенче ҫапла каланӑ[1]:
Оригиналлӑ текст (выр.)Причина катастрофы — потеря управляемости при попадании самолёта в зону возмущённой атмосферы во время разворота со снижением. Это подтверждается сообщениями экипажа в момент бедственного положения и имевшимися ранее аналогичными случаями бросков и потери управляемости самолётов Ту-104, происходивших на высоте от 8000 м и выше. Мощным восходящим турбулентным потоком самолёт был подхвачен до высоты около 12 000 м, вышел на критические углы атаки и перешёл в неуправляемое снижение.
Катастрофа сӑлтавӗ — самолёт аялалла анса пӑрӑннӑ чухне тарӑхнӑ атмосфера (возмущенная атмосфера) зонине лексен тытса пырассине ҫухатни. Ҫакна экипаж инкеклӗ лару-тӑру вӑхӑтӗнче хыпарсем пӗлтерни тата унччен те 8000 м ҫӳллӗшӗнче Ту-104 самолётсен бросоксем тата тытса пырассине ҫухатнӑ тӗслӗхсем пулни ҫирӗплетсе параҫҫӗ. Ҫӗкленекен вӑйлӑ турбулент сывлӑш юхӑмӗпе самолёт 12 000 м яхӑн ҫӳллӗшне хӑпарнӑ, атакӑн кризис кӗтесне тухнӑ та тытса пымалла мар аялалла чакма пуҫланӑ.
Самолёт конструкцинчи ҫитменлӗхсене катастрофа сӑлтавӗ тесе йышӑннӑ[2][1].
Экипаж панӑ информаци (ҫав ҫулсенче борт параметр регистраторӗсем пулман-ха), ҫавӑн пекех ытти ҫавӑн йышши пӑтӑрмахсем пирки пухӑннӑ сведенисем Вӗҫев эксплуатацийӗн тытӑмне те (пулма пултаракан центровкӑна улӑштарнӑ, вӗҫевӗн чи пысӑк эшелонне 9 000 м таран чакарнӑ), самолет конструкцине те (тӗпрен илсен, стабилизатор установкин кӗтесне пӗчӗклетнӗ тата ҫӳллӗш руле пӑрмалли кӗтессен диапазонне пысӑклатнӑ) улшӑнусем кӗртме май панӑ[2]. Самолёт «подхват» витӗмне лекесси чылай чакнӑ, ҫапах та малашне те катастрофӑсӑр пулман (кун пек самолетсем 200 яхӑн вӗҫнӗ), анчах вӗсен сӑлтавӗсем урӑхларах пулнӑ.
Экипаж калаҫӑвӗсем
Калаҫусен ҫыравӗ
- Кӗскетнисем
- 42362: Командир воздушного судна
- Вероника: Позывной РДС Казань
- Расшифровка
| 42362: | Вероника, я борт 362, разрешите посадку в Горьком |
| Вероника: | Борт 42362 посадку запрещаю, уходите на Свердловск |
| 42362: | Вероника я борт 42362, посадку гарантирую |
| Вероника: | 42362 посадку запрещаю, разворачивайтесь на Свердловск |
| 42362: | Понял вас, 42362 ухожу на Свердловск |
| 42362: | Вероника, 42362, приём… Вероника, 42362, приём… |
| Вероника: | 42362, Вероника отвечает вам. |
| 42362: | Занимаю 10000, возвращаюсь Свердловск. |
| Вероника: | Вас понял, хорошо, занимайте, условия даю. |
| 42362: | Вас понял, занимаю 10000. |
| … | … |
| 42362: | Спасайте, Вероника, спасайте, спасайте, спасайте, бросило машину, бросило машину! Не могу справиться с управлением. |
| 42362: | Я 42362, машину тащит вверх, не хватает угла стабилизатора |
| Вероника: | 42362, снижайтесь, снижайтесь |
| 42362: | машина не слушается штурвала, 42362, сильно-отрицательная перегрузка, валимся в крен, машину подбросило, спасайте, погибаем, 42362, погибаем, конец… передайте родным… |
| Вероника: | 42362, 42362, 42362 |
| Вероника: | 42362, 42362, 42362 |
| Вероника: | 42362, Веронике ответьте |
| Вероника: | 42362, Веронике ответьте |
Вилнисем ҫинчен сведенисем
Борт ҫинче пулнӑ 80 ҫын вилнӗ: пӗтӗм экипаж (9 ҫын) тата пассажирсем (71 ҫын). Ҫӗр ҫинче вилекенсем пулман.
Экипаж:
- Кузнецов Гарольд Дмитриевич — КВС-инструктор;
- Артёмов Антон Филимонович — КВС
- Рогозин Игорь Александрович — иккӗмӗш пилот;
- Мумриенко Евгений Андреевич — штурман;
- Веселов Иван Владимирович — бортмеханик;
- Фёдоров Александр Сергеевич — бортрадист;
- Смоленская Майя Филипповна — бортпроводник-тӑлмач;
- Горюшина Татьяна Борисовна — бортпроводник;
- Маклакова Алла — бортпроводник.
.jpg)
- Китай делегацийӗ: Чжэн Чжэнь-до, Цай Шуженг, Ма Шиан, Абу-Даби (Китай ислам ассоциацийӗн Тӗп секретарӗн ҫумӗ), Тан Йимо, Лю Чжунпин, Линь Ли, Цзян Янь, Ян Чжаоцзюнь, Чэнь Чуняо, Суно Ву, Лю Чонгфу, Ли Фукуи, Нин Кайи, Сунь Инси, Чэнь Юй (Ют ҫӗршыв ӗҫӗсен министерствин ӗҫченӗсем).
- Ыттисем: 17 совет, 8 чехословак, 5 тухӑҫ-нимӗҫ, 5 француз, 5 венгр, 3 румын, 3 судан, 3 мароккан, 2 британ, 1 поляк, 1 ирак, 1 камбоджа, 1 лаос ҫынни.
Ӳнерте
- 1964 — «104 страницы про любовь» — Э. Радзинский пьеси[4].
- 1968 — «Ещё раз про любовь» — «104 страницы про любовь» пьеса тӑрӑх ӳкернӗ совет илемлӗ фильмӗ.
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Катастрофа Ту-104А МУТА ГВФ в районе Канаша (борт CCCP-42362), 17 октября 1958 года. // AirDisaster.ru - авиационные происшествия, инциденты и авиакатастрофы в СССР и России - факты, история, статистика. airdisaster.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи авӑнӑн 22-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи акан 1-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3 Туполев Ту-104. airwar.ru (2019). Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи авӑнӑн 22-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи ҫурлан 10-мӗшӗ.
- ^ 旧日子,旧人物： «文革»中的人和事－搜狐读书－阅读不在别处－搜狐 (кит.). Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи авӑнӑн 22-мӗшӗ.
- ^ Авиакатастрофа в Чувашии стала сюжетом для известного фильма (выр.). Советская Чувашия (2 юпан 2015). Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи авӑнӑн 22-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи юпан 7-мӗшӗ.