Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Ишентей Николай Петрович

Николай Петрович Петров (литература псевдонимӗ — Николай Ишентей; ҫур. 1953 ҫулхи нарӑсӑн 14-мӗшӗ, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики) — чӑваш ҫыравҫи, поэчӗ, публицисчӗ тата журналисчӗ. Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (2013). Раҫҫей Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн членӗ (1994 ҫултанпа).

Пурнӑҫӗ

1953 ҫулхи нарӑс уйӑхӗн 14-мӗшӗнче Чӑваш АССР-ӗн Ҫӗрпӳ районӗнчи Тури Шурҫырма ялӗнче ҫуралнӑ.

Ункӑҫумри сакӑр ҫул вӗренмелли тата Красноармейскири вӑтам шкулсенче пӗлӳ илнӗ. Аслӑ пӗлӗве Чӑваш ял хуҫалӑх институтӗнче (инженер-механик) тата И. Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университечӗн чӑваш филологийӗпе культура факультетӗнче (куҫӑмсӑр, 1990—1996) илнӗ.

1976 ҫулта Совет ҫарӗнче хӗсметре тӑнӑ. Салтакран таврӑнсан тӑван ялне таврӑннӑ, совхозра ӗҫленӗ, унтан Ҫӗрпӳ районӗнчи шкулсенче ачасене вӗрентнӗ.

Журналистикӑра профессилле ӗҫе «Хыпар» Издательство ҫуртӗнче" пуҫланӑ, унта сатира тата юмор пайӗн редакторӗ пулнӑ, ҫавӑн пекех «Капкӑн» журнал кӑларас ӗҫе хутшӑннӑ[1].

Пултарулӑхӗ

Литература ӗҫне шкулта вӗреннӗ ҫулсенчех пуҫланӑ. Пӗрремӗш сӑввисемпе калавӗсем шкулти стена хаҫачӗсенче тата район хаҫатӗнче пичетленнӗ. Кайран авторӑн хайлавӗсем республика кӑларӑмӗсенче тухма пуҫланӑ.

Николай Ишентей поэзи, проза, публицистика жанрӗсенче ӗҫлет, ачасем валли хайлавсем ҫырать. Чӑваш Республикинче ачасемпе ҫамрӑксем валли чӑвашла ҫырнӑ алҫырусен ҫулсерен иртекен конкурсӗнче пӗрре мар ҫӗнтернӗ[2]. 20 ытла кӗнеке авторӗ. Тӗп кӗнекисем:

  • «Чӗвӗлпи» (1993);
  • «Ҫӗрпин чечек ҫӗршывӗнче» (1995);
  • «Ҫавра кӳлӗ хӗрринче» (2001);
  • «Хӳреллӗ дневник» (2004);
  • «Тӗрӗллӗ ҫыру тӗлӗнтермӗшӗсем» (2005);
  • «Ташлакан купӑс» (2006);
  • «Чарусӑр мечӗк» (2008);
  • «Шӑплӑхри аслати» (2009);
  • «Кӗрешӳпе юрату» (2011);
  • «Пӗчӗк салтак» (2012)[3].

«Ҫуралман ача сасси» поэма

Авторӑн пултарулӑхӗнче «Ҫуралман ача сасси» (1995) поэма уйрӑм вырӑн йышӑнать. Пӗрремӗш хут вӑл «Ялав» журналта пичетленнӗ. Ку хайлавра ҫыравҫӑ обществӑшӑн тата ҫемьешӗн ҫивӗч ыйтусене — ача пӑрахни, нравственность ӳкни тата тӑван чӗлхе шӑпине ҫӗклет. Поэма лирика геройӗ — ҫут тӗнчене килсе ҫуралма ӗлкӗреймен ача — хӑйӗн амӑшӗпе тата ашшӗпе калаҫать, вӗсене пурнӑҫ пама, йӑх-несӗл йӑли-йӗркипе чӗлхине упраса хӑварма йӑлӑнать[4].

Чӑваш патшалӑх университечӗн профессорӗ Виталий Родионов ҫак хайлава «социаллӑ-философилле поэма-метафора» тесе хакланӑ. Унӑн шухӑшӗпе, Ишентей кунта ассоциацисемпе метафорӑсене анлӑ усӑ курса чӑваш поэмине ҫӗнӗ шайра уҫса панӑ. Тӗпчевҫӗсем палӑртнӑ тӑрӑх, поэма стилӗпе трагедилле янӑравӗ Ҫеҫпӗл Мишши тата Михаил Лермонтов хайлавӗсене аса илтерет[5].

Поэмӑра автор халӑх халапӗсенчи сӑнарсене (тӗслӗхрен, Арҫурине) ҫӗнӗлле пӗлтерӗшпе усӑ курать, вӗсем урлӑ ырӑпа усал кӗрешӗвне, ҫын чунӗнчи ылмашӑвсене тата тапхӑрӑн ҫивӗчлӗхне кӑтартать[6].

Наградӑсемпе хисеплӗ ятсем

  • Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (2013).
  • Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ Чӑваш комсомолӗн премийӗн лауреачӗ (2004).
  • Н. Янгас ячӗллӗ преми лауреачӗ (2012).
  • С. В. Эльгер ячӗллӗ журналистсен премийӗн лауреачӗ (2014).
  • Чӑваш Республикин Патшалӑх Канашӗн Хисеп хучӗ (2003) — чӑваш литературине аталантарас ӗҫри тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн.
  • «Чӑваш литератури: ҫулталӑк кӗнеки» республика конкурсӗн ҫӗнтерӳҫи (2001, 2004, 2008, 2013). 2005 ҫулта «Хӳреллӗ дневник» кӗнеке «Чӑвашла чи вуланакан ача-пӑча кӗнеки» номинацире ҫӗнтернӗ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ Писатели: Ижендей (Петров) Николай Петрович. Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 13-мӗшӗ.
  2. ^ «Ачаш кулаш варттанлахе» (Тайна доброго юмора) | Ассоциация книгоиздателей России (АСКИ) (выр.). aski.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 19-мӗшӗ.
  3. ^ Николай Ижендей. Чувашский народный сайт. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 13-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи утӑн 9-мӗшӗ.
  4. ^ Е.В. Федорова. Поэтика мифологизма в поэме Н. Ижендея «Голос нерожденного ребенка». Вестник Удмуртского университета (2021). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 13-мӗшӗ.
  5. ^ Литературная Чувашия: Ижендей Николай Петрович. Портал органов власти Чувашской Республики (Культурное наследие Чувашии). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 13-мӗшӗ.
  6. ^ Рабочая программа по родной литературе (PDF). Новочебоксарский химико-механический техникум. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 13-мӗшӗ.

Чӑвашла

  1. Ермакова, Г. Сахал сăмахпа — пысăк шухăш / Г. Ермакова // Тăван Атăл. — 2004. — № 6. — С. 67-68
  2. Ишентей, Н. П. Николай Ишентей: «Илемлӗ хуплашкапа улталаймӑн» / Н. П. Ишентей ; Е. Николаева калаҫнӑ // Хресчен сасси. Кил. — 2012. — 7 авӑн. — С. 3 : фот. — (Тӗпел).
  3. Лукиянова, А. Хаваслӑ кӑлтӑрмач / А. Лукиянова // Хыпар. — 2009. — 8 раштав. — С. 3.
  4. Максимова, Т. Сăпка юрри савмасть пуш сăпкана / Т. Максимова // Ялав. — 2003. — № 4. — С. 107—110.
  5. Осипов, Н. Н. Тетте тени илӗртӳллӗ пултӑр : Николай Ишентейӗн ача-пӑча кӗнекисене тишкерни / Н. Осипов // Тӑван Атӑл. — 2007. — № 8. — С. 117—120. — См. текст
  6. Симаков, В. «Çавал ен çаврисем» кӗнекепе паллашсан / В. Симаков // Хыпар. — 1998. — 24 кăрлач.
  7. Смирнова, Н. Тӗлӗнтермӗш хӑват пуль поэзи… / Н. Смирнова // Хыпар. — 2013. — 5 нарӑс. — С. 4.

Вырӑсла

  1. Афанасьев, П. Ижендей (Петров) Николай Петрович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. — Чебоксары, 2006. — С. 168—169.
  2. Волков, Г. Скорбная мольба о жизни / Г. Волков // Совет. Чувашия. — 1996. — 20 мая.
  3. Дмитриев, А. Боль и в переводе боль / А. Дмитриев // Халăх шкулĕ=Народная школа — 1998. — № 4. — С. 77-78.
  4. Григорьева, Л. Вечные вопросы, поднятые Н. Ижендеем в поэме «Голос нерожденного ребенка» в свете духовного завещания И. Я. Яковлева / Л. Григорьева // Вперед (Шумерлинский р-н). — 2001. — 14 июня.
  5. Ижендей (Петров) Николай Петрович // Край Цивильский : краткая энцикл. р-на. — Чебоксары, 2008. — С. 154—155.
  6. Станьял, В. Ижендей Николай Петрович / В. П. Станьял // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2008. — Т. 2 : Ж-Л. — С. 111.
  7. Федоров, Н. Произведения цивилян на страницах республиканских журналов / Н. Федоров // Цивил. вестн. — 2004. — 6 авг.
  8. «Приду на свет в сиянии зари…»: Библиографический очерк о жизни и творчестве чувашского писателя Николая Ижендея // ГУК «Чувашская республиканская детско-юношеская библиотека»; сост. Н. Петроградская. Отдел национальной и иностранной литературы. — Чебоксары. 2009 .- 44 с. — (Чувашские писатели — детям; вып. 12).
  9. Мефодьев, А. Концепт «Природа» в детской поэзии Николая Ижендея / А. Мефодьев // Вестник ЧГПУ им. И. Я. Яковлева. — Чебоксары, 2015. № 3 (87).
  10. Ядрицова, А. Скорбная мольба о жизни (На примере поэмы Николая Ижендея «Голос нерожденного ребенка» / А. Ядрицова // Формирование духовности ребенка в поликультурной среде: сб.научных ст. Кн.1. — Москва — Чебоксары. Московский государственный гуманитарный университет им. М.Шолохова. 2008. — С. 79 — 82.
  11. Ермакова, Г. Надломилась древа жизни ветвь. (Анализ поэмы Николая Ижендея «Голос нерожденного ребенка») ЧГУ, Чебоксары, 2015.

Каҫӑсем

Категорисем