Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Шупашкар эрех завочӗ

Шупашкарти эрех завочӗ (выр. Чебоксарский ликёро-водочный завод) — Чӑваш Республикин Шупашкар хулинче вырнаҫнӑ алкоголь продукцине туса кӑларакан Раҫҫей предприятийӗ. Хулари чи ватӑ предприятисенчен пӗри.

Истори

1917 ҫулччен

1898 ҫулхи акан 21-мӗшӗнче Хусан кӗпӗрнин акциз пухӑвӗсен управляющийӗ С. Ю. Витте(выр.)чăв. патне ҫапла ҫырнӑ: «Эрех склачӗсенчен пӗрне, хам шутланӑ тӑрӑх, Шупашкар хулинче вырнаҫтармалла».

Предприятие 1899 ҫулта «3-мӗш эрех склачӗ» тесе никӗсленӗ. Хусан кӗпӗрнинче ҫакӑн пек виҫӗ склад пулнӑ: Хусанта, Чистайра тата Шупашкарта. Склад Раҫҫей империйӗн Финанс министерствин(выр.)чăв. кӗпӗрнери акциз управленийӗн пӑхӑнӑвӗнче пулнӑ.

1899 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ завод ҫуралнӑ кун шутланать[1]: ун чухне «Кивӗ ту ҫинче, Шупашкарти Пысӑк Мускав тракчӗпе[шаблон кăларса пăрах]» савут пулмалли вырӑнта чаплӑ лару тӑрура чул хывнӑ[2], пулас савута Шупашкар хулин Введени, Никольски тата Вознесени соборӗсен пачӑшкисем сӑвапланӑ[3].

1900 ҫулхи раштав уйӑхӗнче акциз пухӑвӗсен управляющийӗн йышӑнӑвӗпе тӑвакан предприятин директорне — титуляр канашҫине(выр.)чăв. Пётр Андреевич Агафонова лартнӑ[3][4]. Хысна эрех складне хута янӑ акта 1901 ҫулхи ҫӗртмен 10-мӗшӗнче алӑ пуснӑ[2].

XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче 3-мӗш хысна эрех склачӗ Шупашкарти чи пысӑк предприяти пулнӑ. Уҫнӑ ҫул (1901) 120812 витре(выр.)чăв. эрех тунӑ<[1]. Савутра 23 лаша вӑйӗллӗ пӑспа ӗҫлекен 2 машина(выр.)чăв., 2 динамо-машина(выр.)чăв., ректификат аппарачӗсем(выр.)чăв., пысӑк калӑпӑшлӑ савӑтсем тата ытти хатӗрсем; кӗленчесене ҫумалли, эрехе тултармалли, сутмалли-ӑсатмалли, вырнаҫтармалли тата ытти пӳлӗмсем пулнӑ. Склад ҫумӗнче ҫӑкӑр пӗҫерекен кӑмака, апатлану пӳлӗмӗ, врач тата фельдшер йышӑнакан пӳлӗм пулнӑ; библиотека-вулавӑш, вырсарни шкулӗ(выр.)чăв. ӗҫленӗ, савут ӗҫлекенӗсенчен хор тата балалайка(выр.)чăв. калакансен оркестрне йӗркеленӗ. Ӗҫлекенсем валли ташӑ, литература, юрӑ-кӗвӗ каҫӗсем, вӗсен ачисем валли Ҫӗнӗ ҫул уявӗсем ирттернӗ<[1].

1913 ҫулта хуҫалӑх мелӗпе производствӑна сарас тӗллевпе йышӑну пункчӗн иккӗмӗш хутне тунӑ, унта шыв кӗртнӗ, канализаци йӗркеленӗ[3][5]:90.

1913 ҫулта Шупашкар 3-мӗш хысна эрех склачӗ 346638 витре эрех[1], 1914 ҫулта 480 пин витре эрехпе спирт кӑларнӑ. Ҫав ҫулта савутра 75 яланхи тата 110 вӑхӑтлӑх ӗҫлекен шутланнӑ[6]:167[1].

1914—1926 ҫулсенче предприяти ӗҫлемен[2]: 1914 ҫулта типӗ саккун(выр.)чăв. йышӑннӑран савут эрех кӑларма пӑрахнӑ та хупӑннӑ; оборудованин пер пайне Хусанти газ заводне тата Чулхула хысна эрех складне ӑсатнӑ; ӗҫлекенсен ытларах пайне ӗҫрен кӑларса янӑ е салтака ӑсатнӑ[1]. 1917 ҫулта савутра 19 ҫын ӗҫленӗ, кирлӗ чухне вӑхӑтлӑх ӗҫлекенсене явӑҫтарнӑ. Пӗрремӗш Тӗнче вӑрҫи вӑхӑтӗнче кӗпӗрнен акциз пухӑвӗсен управляющийӗн ятарлӑ ирӗк панипе ҫеҫ клиентсене спиртпа эрех сутнӑ (тӗп туянакан Хусан тар завочӗ(выр.)чăв. пулнӑ)[1].

1914 ҫулхи юпа уйӑхӗн 8-мӗшӗнче Шупашкарӑн земствӑпа хулан пӗрлештернӗ пӗрлӗхӗ савутӑн пушӑ пӳлӗмӗсенче 110 ҫын вырнаҫмалӑх госпиталь уҫнӑ, унта 1916 ҫулхи пуш уйӑхӗн 1-мӗшӗ тӗлне 514 сусӑрланнӑ ҫар ҫынни сипленнӗ[1].

1917 ҫулхи юпа уйӑхӗн 10 мӗшӗнче эрех савутӗнче Питӗрте 1917 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 14-22-мӗшӗсенче иртнӗ Демократилле пуху(выр.)чăв. евӗр уесри демократилле пуху ирттернӗ, унта Учредительнӑй пухӑва(выр.)чăв. кайма суйлама кандидатсен чӑваш наци списокне ҫирӗплетнӗ тата Вӑхӑтлӑх правительство(выр.)чăв. майлӑ пулнине пӗлтернӗ. !918 ҫулхи пуш уйӑхӗнче савутра Шупашкар уесӗн хресченсен съезчӗ иртнӗ. Каярах склада Шупашкар вулӑсӗн ҫӗр комитечӗ туртса илнӗ[1].

Совет тапхӑрӗ

1926 ҫулта завода патшалӑх хӑйӗн харпӑрлӑхне илнӗ[2][1].

1991 ҫул хыҫҫӑн

2008 ҫулта предприятие Чӑваш Республикин пысӑк, экономика тата социаллӑ яваплӑх енчен пӗлтерӗшлӗ организацисен шутне кӗртнӗ[7].

Маларах Шупашкар эрех завочӗ «Росспиртпром» УАО филиалӗ пулнӑ[8]. «Росспиртпром» УАО йышӑнӑвӗпе 2010 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче производствӑна чарса лартнӑ, заводӑн пурлӑх комплексне уҫӑ аукцион урлӑ сутма пуҫланӑ.

«Шупашкар ликёрпа эрех завочӗ» тулли мар яваплӑхлӑ обществӑна 2016 ҫулхи юпан 24-мӗшӗнче регистрациленӗ. 2017 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче завод алкоголь продукцине туса кӑларма, упрама тата сутма лицензи илнӗ. Производствӑна хута яриччен заводра реконструкци ирттернӗ[9].

Харпӑрҫи — Мешков Олег Вадимович.

Архитектура

Ҫуртӑн историллӗ пайӗ тӗрлӗ ҫӳллӗш пайсенчен тытӑнса тӑрать, вӗсем пӗр калӑпӑшлӑ мар, Константин Иванов урамӗ тӑрӑх тӑсӑлаҫҫӗ. Ҫуртӑн тӗп пайӗ — производство корпусӗ — симметриллӗ вырнаҫнӑ икӗ корпус, вӗсене пӗр хутлӑ пӳлӗм ҫыхӑнтарать. Сылтӑмра тӑракан корпус — икӗ хутлӑ, сулахайра — аттика(выр.)чăв. хутне хушнӑран виҫӗ хутлӑ. Ҫӳллӗ цоколь(выр.)чăв. айӗнче подвал вырнаҫнӑ. Пӳлӗмсене эрех продукцие тӑвас технологие шута илсе тунӑ, стенасене тӗттӗм хӗрлӗ кирпӗчрен купаланӑ. Фасадсен декоративлӑ тирпейлӗхӗ вӑл вӑхӑтри эклектика(выр.)чăв. тапхӑрӗшӗн характерлӑ. Декор рельефсенчен, кирпӗче кӑларса хунӑ фасадран, формипе оригиналлӑ люкарнӑллӑ(выр.)чăв. аттиксенчен тӑрать. Чӳречесем ҫурма циркуль формиллӗ, хупакан «ҫӑра» чулсемлӗ(выр.)чăв.[2].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 Электронная Чувашская энциклопедия: Чебоксарский казённый винный склад №3.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Муратов Н.И. Объекты культурного наследия Чувашской Республики: каталог. Книга 1 / Н.И. Муратов. — Чуваш, кн. изд-во, 2011. — С. 99-100. — 262 с. — ISBN 978-5-7670-1866-6. // Национальная библиотека Чувашской Республики
  3. ^ 1, 2, 3 Золотарев В.В. Под знаком орла и лебедя : [Спиртовая и ликеро-водочная пром-сть России: Учеб. пособие для экономистов и технологов вузов пищевой пром-сти] / В. В. Золотарев. — Кругозор-наука, 2003. — С. 242. — 304 с. — ISBN 5-900888-14-2.
  4. ^ Адрес-календарь и памятная книжка на 1903 г. Казанской губернии / Каз. губ. стат. комитет ; Казанский губернский статистический комитет. — тип. губ. правл, 1903. — С. 433-434. // istmat.info
  5. ^ Терентьев А. И. Чебоксары и чебоксарцы : записки краеведа : к 450-летию вхождения Чувашии в состав Рос. гос-ва / А. И. Терентьев. — Чувашское книжное издательство, 2000. — 362 с. — ISBN 5-7670-1079-X.
  6. ^ Чебоксары: исторический очерк. Коллективная монография. — Чуваш. кн. изд-во, 2014. — 511 с. — ISBN 978-5-7670-2138-3.
  7. ^ Распоряжение Кабинета Министров Чувашской Республики от 28 декабря 2007 года №392-р «Об утверждении перечня крупных, экономически или социально значимых организаций Чувашской Республики на 2008 г.»
  8. ^ ОАО «Росспиртпром». Места нахождения обособленных подразделений организации, осуществляющих лицензируемые виды деятельности. Пӑхнӑ кун: 2016 ҫулхи кӑрлачӑн 24-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2015 ҫулхи нарӑсӑн 22-мӗшӗ.
  9. ^ Чебоксарский ликеро-водочный завод возобновил работу // Министерство сельского хозяйства Чувашской Республики. — 2017. — 13 утӑн.

Вуламалли

  • Долгов В. В. Не хлебом единым… (Документально-художественная повесть) / Владимир Долгов; ФГУП «ЛВЗ „Чебоксарский“». — Ульян. дом печати, 2001. — ISBN 5-900153-76-2.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем