Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Мӑкӑр чукун ҫул кӗперӗ

Мӑкӑр чукун ҫул кӗперӗ (выр. Мокринский железнодорожный мост) — Чӑваш Республикин Канаш районӗнчи Мӑкӑр ялӗнче вырнаҫнӑ Вӑта юханшывӗ урлӑ хывнӑ чукун ҫул кӗперӗ[1] — историллӗ тимӗр-бетон арккӑллӑ виадук.

Официаллӑ истори тата культура палӑкӗсен списокне кӗртнӗ[2]. Раҫҫейӗн культура еткерлӗхӗн федераци пӗлтерӗшлӗ объекчӗ шутланать[3].

Техника характеристикисем

Мӑкӑр тата Ачча чукун ҫул чарӑнӑвӗсем хушшинчи ӗлӗк усӑ курнӑ ҫул шутланать.

Бетон виадук. Кӗперӗн ҫӳллӗшӗ 34 м (тепӗр тӗлте ҫырни тӑрӑх — 30 м яхӑн) , тӑршшӗ — 360 м (тепӗр тӗлте ҫырни тӑрӑх — 370 м яхӑн), сарлакӑшӗ — 4 м, кӗпер 15 арккӑ тӑвакан 16 бетон юпа ҫинче тӑрать.

Кӗперӗн пӗтӗмӗшле тӑршшӗ — 1200 м.

Истори

Ҫӑлкуҫсенче кӗпер тунӑ тӗп датӑсем уйрӑлса тӑраҫҫӗ:

  • Кӗпере тума 1914 ҫулта пуҫланӑ, 1918 ҫулта вӗҫленӗ. Строительство ӗҫӗсене нимӗҫ инженерӗ-проектировщикӗ Гехард Шумахер ертсе тата тӗрӗслесе тӑнӑ. Ӗҫлекенсем ытларах вырӑссем, чӑвашсем тата тутарсем пулнӑ[4]. 1918 ҫулта Мускавпа Хусана ҫыхӑнтаракан Арзамас(выр.)чăв. — Канаш чукун ҫул участокне хута янӑ.
  • Тепӗр версипе, кӗпере тума 1913 ҫулта тытӑннӑ, Арзамас — Шӑхран чукун ҫул тунипе пӗр вӑхӑтрах[5]. Кӗпере 1913—1917 ҫулсенче Григорий Петрович Передерий вырӑс инженерӗ проекчӗпе тунӑ. Ҫак версие Передерий Г. П. ҫырнӑ «Тимӗр-бетон кӗперӗсен курсӗ» кӗнеке ҫирӗплетет[6].

Строительство вӗҫленнӗ тӗле Мӑкӑр кӗперӗ Европӑра пысӑкӑшӗпе иккӗмӗш тимӗр-бетон сооруженийӗ пулнӑ.

1935 ҫултанпа кӗпере сыхлама ҫар ҫыннисене йышӑннӑ; казармӑпа мунча туса лартнӑ. Гарнизонӑн пӗрремӗш пуҫлӑхӗ Григорьев Иван Григорьевич пулнӑ. Каҫхи вӑхӑтра кӗпер айӗнчен ҫынсене ҫӳреме чарнӑ.

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи вӑхӑтӗнче кӗпер стратеги пӗлтерӗшлӗ объект, нимӗҫ авиацишӗн тӗллев пулнӑ. Вӑрҫӑ ҫулӗсенче ҫак кӗпер тӑрӑх ҫар хатӗрӗсем, производство оборудованийӗ тиенӗ эшелонсем ҫӳренӗ. Тыткӑна лекнӗ нимӗҫ ҫар ҫыннисем Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи вӑхӑтӗнче кӗпере юсама хутшӑннӑ.

1956 ҫултанпа кӗпере ҫар ҫыннисем сыхлама тытӑннӑ.

1969 ҫулта кӗпере юсанӑ.

1986 ҫултанпа ӗҫлемест — ун тӑрӑх пуйӑссем ҫуремеҫҫӗ, рельс ҫулне сӳтнӗ. Халӗ пӑрахӑҫа тухнӑ кӗпертен пӗр километрта — халӗ ӗҫлекен чукун ҫул кӗперне тунӑ, вӑл Канаш — Мускав чукун ҫулне кӑштах тӳрлетет.

Хальхи вӑхӑтра

Хальхи вӑхӑтра кӗпере роуп-джампинга(выр.)чăв. кӑмӑллакансем усӑ кураҫҫӗ[7][8][9]. Джамперсем ҫинчен 2009 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 12-мӗшенче «Пӗрремӗш каналпа»(выр.)чăв. ятарлӑ репортаж кӑтартнӑ.

Кӗпер айӗнче 2011 ҫулта сӑвапланӑ «Сиплӗх ҫӑлкуҫӗ» уҫнӑ[1] источник «Сиплĕх çăлкуçĕ» (в переводе с чувашского Ключ здоровья, оригинальное название читается как «Сиплех Щалкуще»)[10], унта сӑваплӑ шывлӑ купель тата Апостолсемпе тан таса Ольга княгиня часавайӗ туса лартнӑ[11].

2015 ҫулхи раштав уйӑхӗнче ял ҫыннисем «ҫак виадука XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнчи архитектурӑпа истори палӑкӗ пек сыхласа хӑварма патшалӑх хӳттине илме» ыйтса коллективлӑ чӗнӳ ҫырнӑ[12].

Ытти фактсем

2012 ҫулта Етӗрне районӗнчи Сӑр кӗперне тӑвиччен (тӑршшӗ — 1242 м)[13] Мӑкӑр кӗперӗ Чӑваш Республикинче чи вӑрӑмми пулнӑ.

2014 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 21-мӗшӗнче Чакаҫ ял тӑрӑхӗн гербне ҫирӗплетнӗ (авторӗ — Вадим Шипунов(выр.)чăв., РФ Геральдика регистрӗнчи номерӗ: 10154). Унӑн никӗсӗнче — Мӑкӑр чукун ҫул кӗперӗ. Канаш районӗнчи Чакаҫ ял тӑрӑхӗн депутачӗсен пухӑвӗн 2014 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 21-мӗшӗнчи 55/1-мӗш йышӑнӑвӗпе Канаш районӗнчи Чакаҫ ял тӑрӑхӗн гербӗпе ялавне йышӑннӑ[14].

Сӑнсен пуххи

Мӑкӑр чукун ҫул кӗперӗ
Мӑкӑр чукун ҫул кӗперӗ
Мӑкӑр чукун ҫул кӗперӗ
Мӑкӑр чукун ҫул кӗперӗ
Мӑкӑр ялӗ кӗпер ҫинчен ҫапла курӑнать
Ҫӗнӗ чукун ҫул кӗперӗ

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Фёдорова О. Спасибо роднику // Советская Чувашия. — 2011. — 14 апреля.
  2. ^ Культурно-исторические ресурсы Канашского района // gov.cap.ru. Пӑхнӑ кун: 2022 ҫулхи утӑн 16-мӗшӗ. Архивланӑ 2007 ҫулхи раштавӑн 28-мӗшӗ.
  3. ^ Приказ Министерства культуры Российской Федерации «О включении выявленного объекта культурного наследия „Железнодорожный мост-виадук“, 1916 г. (Чувашская Республика, Канашский район, д. Мокры) в единый государственный реестр объектов культурного наследия (памятников истории и культуры) народов Российской Федерации в качестве объекта культурного наследия федерального значения и утверждении границ его территории» № 427 от 29.03.2022
  4. ^ Достопримечательности д. Мокры , Wayback Machine çинчи 2016 ҫулхи ҫӗртмен 2-мӗшӗнчи копийӗ//Официальный сайт Чагасьского сельского поселения Канашского района Чувашской Республики
  5. ^ Васильев-Бурзуй Е. В. О мосте. // Республика, № 41 (945) от 12 сентября 2012 года
  6. ^ Передерий Г. П. Курс железобетонных мостов. Издание IV , Wayback Machine çинчи 2021 ҫулхи раштавӑн 20-мӗшӗнчи копийӗ//Передерий Г. П. Курс железобетонных мостов. Издание IV, стр. 134
  7. ^ Репортаж ГТРК «Чувашия». Пӑхнӑ кун: 2010 ҫулхи нарӑсӑн 26-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи ҫӑвӑн 29-мӗшӗ.
  8. ^ Альберт Ильин. Джамперы , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи ҫӑвӑн 29-мӗшӗнчи копийӗ // chuvashia.rfn.ru
  9. ^ В Чувашии увлеклись Роуп-джампингом , Wayback Machine çинчи 2010 ҫулхи пушӑн 5-мӗшӗнчи копийӗ // ropejumping.net
  10. ^ Васильев-Бурзуй Е. В. Семь чудес деревни Мокры // Советская Чувашия. — 2012. — 26 января.
  11. ^ Мокры. Часовня Ольги равноапостольной , Wayback Machine çинчи 2016 ҫулхи ҫурлан 11-мӗшӗнчи копийӗ//Народный каталог православной архитектуры Соборы.ру
  12. ^ Канашский район: обзор событий недели , Wayback Machine çинчи 2016 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗнчи копийӗ// Официальный сайт администрации Канашского района Чувашской Республики, 07 декабря 2015 г.
  13. ^ Васильев Л. Л. На новом мосту горит «зелёный» // Советская Чувашия. — 2012. — 13 декабря.
  14. ^ Герб и флаг Чагасьского сельского поселения Канашского района , Wayback Machine çинчи 2016 ҫулхи ҫурлан 20-мӗшӗнчи копийӗ // Сайт геральдического художника Вадима Шипунова

Каҫӑсем

Категорисем