Анисимов Яков Анисимович
Яков Анисимович Анисимов (1906 ҫулхи юпан 17-мӗшӗ, Якаткасси, Турай вулăсĕ, Етӗрне уесӗ, Хусан кӗпӗрни, Раҫҫей империйӗ — 1944 ҫулхи раштавӑн 5-мӗшӗ, Фейер[d], Венгри) — Совет Союзӗн Паттӑрӗ[1][2][3], гварди капитанĕ.
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
1906 ҫулхи юпа уйӑхӗн 17-мӗшӗнче Хусан кӗпӗрнин Етӗрне уесӗнчи (халӗ Чӑваш Республикин Муркаш муниципаллӑ округӗн территорийӗ Якаткасси (тӗрлӗ хыпарпа — е Уйкас Апаш[4], е Карман Ҫырми) ялӗнче чухӑн хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ. Чӑваш.
Яков вунӑ ҫул та тултарман чухне унӑн ашшӗ-амӑшӗ ҫӗре кӗнӗ. 1920 ҫултанпа темиҫе ҫул хушши Мускаври ача ҫурчӗсенчен пӗринче воспитани илнӗ. Кунта вӑл ӳснӗ, пӗлӳ илнӗ. Тӑван яла таврӑнсан комсомола кӗнӗ.
1925 ҫулта Шупашкарта облаҫри парти шкулӗнчен вӗренсе тухса хӑйӗн ялӗн общество пурнӑҫне хастаррӑн хутшӑннӑ. Чуманкассинчи вулав ҫуртӗнче ӗҫленӗ, Отарккӑ ялӗнче хутла вӗрентнӗ. 1927 ҫултанпа ВКП (б) членӗ.
1932 ҫулта (урӑх хыпарсемпе — 1931 ҫулта) Горький коммунистсен университетне вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн Мӑн Сӗнтӗр ялне таврӑннӑ, унта ВКП (б) Мӑн Сӗнтӗр райкомӗн секретарӗ тата Чӑваш АССР Мӑн Сӗнтӗр районӗн ҫар комиссарӗ пулса ӗҫленӗ[5].
1934—1935 ҫулсенче Анисимов парти мобилизаципе Хӗрлӗ Ҫарта офицер должноҫӗсенче хӗсметре тӑнӑ.
Хӗрлӗ Ҫара каллех 1938 ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа Чӑваш АССР Совет РВК чӗнсе илнӗ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи умӗн Мӑн Сӗнтӗр район военкомачӗн ҫар комиссарӗ вырӑнӗнче хӗсметре тӑнӑ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине 1941 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнчен пуҫласа 1-мӗш Украина партизан полкӗн йышӗнче хутшӑннӑ.
1944 ҫулхи ҫу уйӑхӗнчен — 2-мӗш Украина фрончӗн 46-мӗш ҫарӗн 108-мӗш гварди стрелоксен дивизийӗн 311-мӗш гварди стрелоксен полкӗн батарея командирӗн ҫумӗ. Украинӑна, Румыние, Венгрие ирӗке кӑларассишӗн пынӑ ҫапӑҫусене хутшӑннӑ[5].
Паттӑрлӑх
1944 ҫулхи раштавӑн 5-мӗшӗнче, ҫӗрле, гварди капитанӗ Анисимов батальон вӑйӗсен пӗр пайӗпе Эрчи (Венгри) ятлӑ ял патӗнче Дунай шывӗн тепӗр енне каҫнӑ та плацдарма ярса илнӗ. Контратакӑна сирнӗ чухне тӑшманӑн ултӑ кӗпҫеллӗ миномётлӑ машинине хӑй вут тивертнӗ. Йывӑр самантра боецсене контратакӑна ҫӗкленӗ. Ҫав ҫапӑҫура пуҫ хунӑ.
Эрчи хулинчи тӑванла вил тӑпринче пытарнӑ[6].
Хисепӗсем
- Совет Союзӗн Паттӑрӗ (24.03.1945, «Ылтӑн Ҫӑлтӑр» медаль);
- Ленин орденӗ (24.03.1945);
- Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗн I степенӗ;
- Хӗрлӗ Ҫӑлтӑр орденӗ;
- медальсем;
- Муркаш районӗн Хисеплӗ гражданинӗ (2005, вилнӗ хыҫҫӑн)[5].
Астӑвӑм
- Я. А. Анисимов ячӗпе Шупашкар хулинчи (1965 ҫулхи ҫӑвӑн 7-мӗшӗнче Банковская урамне Анисимов урамӗ ят панӑ)[7], Муркаш муниципаллӑ округӗн Мӑн Сӗнтӗр, Исетерккӗ, Отарккӑ тата Уйкас Апаш ялӗсенчи урамсене панӑ.
- Унӑн ятне Муркаш салинчи Паттӑрсен аллейинче ӗмӗрлӗхе ҫырса хунӑ.
- 2011 ҫулта Муркашри историпе таврапӗлӳ музейӗнче Совет Союзӗн Паттӑрӗ Яков Анисимович Анисимов ҫуралнӑранпа 105 ҫул ҫитнине халалланӑ асӑну каҫӗ иртнӗ[8].
- Муркаш салинчи военкомат ҫурчӗ ҫине тата Уйкас Апаш ялӗнчи ҫурт ҫине асӑну хӑмисем вырнаҫтарнӑ.
Ӑнлантарусем
- ^ Анисимов Яков Анисимович. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӗртмен 16-мӗшӗ.
- ^ Анисимов Яков Анисимович. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӗртмен 16-мӗшӗ.
- ^ Анисимов Яков Анисимович. Наградной лист. Страницы: 1. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӗртмен 16-мӗшӗ. 2. Архивланӑ 2012 ҫулхи ҫӗртмен 16-мӗшӗ.
- ^ Анисимов Яков Анисимович // Моргаушский район: крат. энцикл. / сост. Л. П. Сергеев. — Чебоксары : Чувашское книжн. изд-во, 2002. — С. 34—35. — 174 с.
- ^ 1, 2, 3 В. М. Михайлов. Анисимов Яков Анисимович (выр.). Чувашская энциклопедия. Чувашский государственный институт гуманитарных наук. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 24-мӗшӗ.
- ^ Сергей Каргапольцев. Анисимов Яков Анисимович (выр.). Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи пушӑн 24-мӗшӗ.
- ^ Афанасьева Л. Н. Памяти героев Чувашской земли // Государственный архив современной истории Чувашской Республики. — 2020. — 7 ҫӑвӑн.
- ^ Состоялся юбилейный вечер, посвящённый 105–летию со дня рождения Героя Советского Союза Якова Анисимовича Анисимова // Моргаушский район Чувашской Республики. — 2011. — 19 юпан.
Вуламалли
- 30 ҫул каялла // Ялав. — 1974. — № 12. — С. 11.
- Геройсен паттӑрлӑхӗ вилӗмсер // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2016. — 7 ҫу/май. — С. 4.
- Миронова, А. Емӗр асӑнмалӑх / А. Миронова // Коммунизм ялавӗ. — 1975. — 8 май.
- Михайлова, Т. Паттӑрлӑхӗ вилӗмсӗр : Совет Союзӗн Геройне Яков Анисимова халалласа : [сӑвӑ] / Т. Михайлова // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2017. — 20 ҫу/май. — С. 5.
- Николаева, Н. Н. Паттӑр ентеш пирӗн асрах : [Муркашра Совет Союзӗн Геройӗ Яков Анисимович Анисимов ячӗпе Асӑну хӑми уҫни ҫинчен] / Н. Николаева ; Н. Николаева сӑн ӳкерчӗкӗ // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ) — 2016. — 29 юпа/октябрь. — С. 2.
- Николаева, Н. Хисеп кӗнекине кама кӗртнӗ? / Н. Николаева // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2021. — 20 пуш/март (№ 20). — С. 4.
- Паттӑра манмаҫҫӗ // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2016. — 19 юпа/октябрь. — С. 2.
- Пирӗн паттӑр ентешсем // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2014. — 8 ҫу. — С. 4 : сӑн ӳкерчӗк.
- Совет Союзӗн Геройӗсем // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2014. — 12 нарӑс. — С. 5.
- Шапошников, В. Вӗсен паттӑрлӑх тӗслӗхӗ вилӗмсӗр / В. Шапошников // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2013. — 7 раштав. — С. 2.
- Шапошников, В. Яланах пирӗн асра / В. Шапошников // Ҫӗнтерӳ ялавӗ (Муркаш районӗ). — 2014. — 6 раштав. — С. 4.
- Анисимов Яков Анисимович (17.10.1906-05.12.1944) // Герои Советского Союза и полные кавалеры ордена Славы — уроженцы Чувашии [Изоматериал]. — Чебоксары, 2005.
- Анисимов Яков Анисимович (1906-1944) : гвардии капитан, заместитель командира батальона // Улицы Героев в Чебоксарах. — 2020. — № [1]. — С. 2-3 : цв. ил.
- Анисимов Яков Анисимович // Моргаушский край : краткая энцикл. — Чебоксары, 2002. — С. 34-35.
- Анисимов Яков Анисимович // Почетные граждане Моргаушского района Чувашской Республики : биогр. очерки. — Чебоксары, 2021. — С. 23-24 : портр.
- Анисимов Яков Анисимович // Энциклопедия Моргаушского района. — Чебоксары, 2020. — С. 40-41.
- Михайлов, В. М. Анисимов Яков Анисимович / В. М. Михайлов // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — Т. 1 : А-Е. — С. 110.
- Николаев, Д. Карта военного подвига / Д. Николаев // Моя Империя. — 2010. — № 4 (38). — С. 56-59 : фот.
- Присвоить посмертно… : Чувашия в тылу и на фронте 75 лет назад // Советская Чувашия. — 2020. — 24 марта (№ 31). — С. 5, 7 : фот.
- Савельев, Г. Анисимов Яков Анисимович / Г. Савельев // Люблю тебя, край родной! / Г. Савельев. — Аликово, 2007. — С. 73-74.
- Тинитин, Д. Eго именем названа улица… / Д. Тинитин // Молодой коммунист. — 1974. — 13 авг.
- Трофимов, П. «На такого можно положиться» / П. Трофимов // Советская Чувашия. — 1988. — 5 февр.
- Тры, Е. Герой из глубинки : В селе Моргауши на здании военкомата появилась мемориальная доска в память Героя Советского Союза Якова Анисимова / Е. Тры // Советская Чувашия. — 2016. — 8 ноября. — С. 3 : фот.
- Юхма, М. Удостоен звания героя / М. Юхма // Вестн. недели. — 2000. — 3-9 июля (№ 27). — С. 3.
- Юхма, М. Улица Анисимова / М. Юхма // Имена улиц твоих, Чебоксары! / М. Юхма. — Чебоксары, 2000. — С. 55-56.
Каçăсем
Анисимов Яков Анисимович «Ҫӗршыв Паттӑрӗсем» сайтра
- Улица Якова Анисимова (По кн. Наши земляки — герои Советского Союза // Сост.: Н. М. Мурышкин, М. В. Румянцев, П. Т. Трофимов, Чебоксары, 1968)
- Их именами названы улицы столицы Чувашской Республики: Улица Анисимова Якова Анисимовича // Администрация г. Чебоксары Чувашской Республики (архивная версия сайта, 2004 год).
