Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Долгов Василий Архипович

РУВИКИ-ре ҫак хушаматлӑ ытти ҫынсем пирки те статьясем пур: Долгов.

Василий Архипович Долгов (1906 ҫулхи кӑрлачӑн 14-мӗшӗ, Хутар, Кӑрмӑш уесӗ, Чӗмпӗр кӗпӗрни, Раҫҫей Федерацийӗ — 1990 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ, Шупашкар, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР) — совет саманинчи чăваш ҫыравҫи, сăвăçи тата литература критикĕ[1]. Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1975) тата РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1984). СССР Çыравҫӑсен пӗрлӗхӗн пайташĕ (1948). Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçине хутшăннă, орденсемпе медальсене тивĕçнĕ[2].

Пурнăçĕ

1906 çулхи кăрлачăн 13-мĕшĕнче Хусан кĕпӗрнин Курмăш уесĕнчи Хутар (халĕ Чăваш Республикин Çĕмĕрле районĕ) ялĕнче çуралнă[1].

Ялти пуçламăш, кайран икĕ класлă шкулта вĕреннĕ. 1924–1927 çулсенче Шупашкарти Чăваш рабфакĕнче вĕреннĕ. 1930 çулта Мускав патшалăх университечĕн историпе философи факультетне вӗренсе пĕтернĕ. Вĕреннĕ çулсенче тутар сăвăçипе Муса Джалильпе, А. К. Тарасенков критикпа паллашнă, В. В. Маяковский, А. А. Фадеев, К. А. Федин лекцисене итленĕ[3].

1931–1933 çулсенче Чăваш ялхуçалăх рабфакĕнче истори предметне вĕрентнĕ, директор пулнă. 1933–1934 çулсенче Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институтĕнче ăслăлӑх ĕçтешĕ, ăслăлӑх секретарĕ, директор çумĕ пулса ĕçленĕ. 1937–1941 çулсенче Чăваш патшалăх издательствинче парти-политика литературин редакторĕ вырăнĕнче тăрăшнă[2].

1941–1945 çулсенче Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин фрончĕсенче çапăçнă. Ленинград блокадине татса тухнă çапăçусене хутшăннă. Ҫартан таврӑнсан 1946 çулта Чăваш кĕнеке издательствин тĕп редакторĕ, Чăваш Çыравҫӑсен пӗрлӗхӗн правленин секретарĕ тата пайташĕ пулса ĕçленĕ. 1957–1962 çулсенче Чăваш обкомĕн пропагандăпа агитаци уйрăмĕнче пичет секторне ертсе пынă. 1962 çултанпа — профессиллĕ çыравçă[2].

1990 çулхи утăн 19-мĕшĕнче Шупашкарта вилнĕ.

Пултарулăх ĕçĕсем

Литература ĕçĕ 1925 çулта «Çамрăк хресчен» хаçатра пичетленнĕ сăвăсемпе пуçланнă. Кайран унăн ĕçĕ «Канаш» хаçатра, «Сунтал» журналта, «Трактор» альманахра тухнă. 1930 çулта «Хура тар» сăвă пуххи кун çути курнă[3].

Ытларах литература критикĕ тата литература тĕпчевçи пек паллă. Чăваш поэзийĕн классикĕсен — К. В. Ивановăн, Ҫеҫпӗл Мишшин, Н. И. Шелепин, Тайӑр Тимккин — пултарулăхне тĕпченĕ. И. Н. Ульяновпа И. Я. Яковлев пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ çинчен фундамендаллă статьясем çырнă[1].

Тĕп кĕнекесем:

  • «Хура тар» (1930);
  • «Çурхи калавсем» (1943);
  • «Тĕлĕнмелле винтовка» (1947);
  • «Пирĕн çывăх юлташ» (1953);
  • «Çуралнă çĕршывра» (1962);
  • «Чăваш литературин сăн-сăпачĕ» (1963);
  • «Ачаранпах» (1974);
  • «Ырă сăнар илемĕ» (1978).

20 ытла кĕнеке, нумай литература-критика тата публицистика статйисем çырнă[4].

Ҫемье

Ывӑлӗ — Долгов Владимир Васильевич, ҫыравҫӑ, сӑвӑҫ, публицист.

Хисепӗсем

  • Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗн 1-мӗш степенӗ;
  • Тӑван Ҫӗршыв вӑрҫин орденӗн 2-мӗш степенӗ;
  • «Хисеп палли» орден;
  • медальсем;
  • Чăваш АССР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1975);
  • РСФСР тава тивĕçлĕ культура ĕçченĕ (1984).

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3 Долгов Василий Архипович. Чăваш Республикин влаç органĕсен официаллă порталĕ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 21-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3 Долгов Василий Архипович. Чăваш Республикин наци библиотеки. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 21-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2 Чĕре чĕннипе. Чăваш Республикин влаç органĕсен официаллă порталĕ (14 кӑрлачӑн 2006). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 21-мӗшӗ.
  4. ^ Долгов Василий Архипович. Чăваш Енĕн культура еткерĕ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 21-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Ăста тишкерӳçĕ // Хатĕр пул. – 1986. – № 1. – С. 21.
  • Григорьев, Н. Паллă критик, литература тĕпчевçи / Н. Григорьев // Ялав. – 1981. – № 1. – С. 23.
  • Дедушкин, Н. Калавçă, сăвăç, тишкерӳçĕ // Дедушкин, Н. Пурнăç илемĕпе хавхаланса / Н. Дедушкин. – Шупашкар, 1988. – С. 138-140.
  • Долгов, В. А. «Халĕ перопа та, пăшалпа та ĕçлеме, кĕрешме тивет...» / В. А. Долгов // Ялав. – 1996. – № 3. – С. 77-81.
  • Канюков, В. В. А. Долгов-Хутарсем // Канюков, В. Писатель ăсталăхĕ / В. Канюков. – Шупашкар, 1986. – С. 136-145.
  • Кузнецов, И. Кĕнеке авторĕ çинчен / И. Кузнецов // Долгов, В. Чăваш литературин сăн-сăпачĕ / Долгов. – Шупашкар, 1963. – С. 405-407.
  • Кузнецов, И. Талантлă тишкерӳçĕ // Кузнецов, И. Саманапа литература / И. Кузнецов. – Шупашкар, 1977. – С. 157-159.
  • Кузнецов, И. Талантлă, витĕрӳллĕ тишкерӳçĕ / И. Кузнецов // Тăван Атăл. – 1976. – № 1. – С. 16.
  • Митяç, И. Ырă çынна манаймастăп / И. Митяç // Хыпар. – 1997. – 11 нарăс.
  • Михайлова, Г. Чăваш çыравçисемпе журналисчĕсем – фронтра / Г. Михайлова // Хыпар. – 2011. – 22 нарăс. – С. 4.
  • Николаев, А. Вутра шăраннă йĕркесем / А. Николаев // Тăван Атăл. – 1986. – № 5. – С. 48-53.
  • Прокопьев, И. Сӳнми кăвайт / И. Прокопьев // Ялав. – 2001. – № 1. – С. 28-29.
  • Романова, Ю. Ятлă-сумлă тишкерӳçĕ / Ю. Романова // Ялав. – 1986. – № 1. – С. 23.
  • Хусанкай, П. Василий Долгова: [сăвă] / П. Хусанкай // Хыпар. – 1997. – 27 çу.
  • Ялкир, П. Манăçми ятсем / П. Ялкир // Хыпар. – 2001. – 21 çĕртме.
  • Ялкир, П. Çапăçура Пушкин та хавхалантарнă : [Василий Долгов писателĕн вăрçă вăхăтĕнче çырса пынă кун кĕнекинчен] / П. Ялкир // Хыпар. – 2005. – 30 çурла. – С. 3.
  • Ялгир, П. Фронтри кун кĕнеки : [Василий Архипович Долгов çыравçăн пурнăçĕпе пултарулăхне, унăн кун кĕнекине тишкерни] / П. Ялгир // Тăван Атăл. – 2006. - № 10. – С. 135-141.
  • Артемьев, Ю. М. Долгов Василий Архипович / Ю. М. Артемьев // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 523.
  • Афанасьев, П. Долгов Василий Архипович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 117-118.
  • Долгий, В. Друг Мусы Джалиля / В. Долгий // Чăваш ен. – 2000. – 15-22 янв. (№ 2-3). – С. 7.
  • Долгов Василий Архипович // Ученые и сотрудники Чувашского государственного института гуманитарных наук : 1930-2005. – Чебоксары, 2005. – С. 51.
  • Долгов Василий Архипович // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 117-118.
  • Иванов, М. Товарищ критик / М. Иванов // Совет. Чувашия. – 1966. – 15 янв.
  • Ялгир, П. Известный критик / П. Ялгир // Молодой коммунист. – 1986. – 4 февр.
  • Ялгир, П. Долгов Василий Архипович // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 32-33.

Каçăсем

Категорисем