Меркурий

Меркурий — Хĕвел системин Хӗвел патне чи çывăх планета. Хӗвел тавра 88 талăкра çаврăнать. Плутона планета статусĕнчен кăларсан Меркури Хĕвел системинчи чи пĕчĕкпланета тăрса юлнă.

Ретроград Мерурийӗ-астрономи пулӑм, ҫав пулӑма Мерари планетин каялла таврӑннӑ чух сӑнласа парать. Ҫакӑ Мерари орбитин шалти положенийӗнчен Ҫӗр орбити тата Хӗвел тавра вӗсен орбитӑллӑ хусканӑвӗнчен пулса иртет. Ҫак пулӑм питӗ хӑвӑрт хускалнипе ҫыхӑнмасть тата пӗлӗтре пурӑнма Чӗнсе Илмелли Мерари положенийӗн проекцийӗнчи уйрӑмлӑхсемпе кӑна ҫыхӑннӑ. Ретроград Мерурийӗ пулӑм — тепӗр хут пулса иртет. Пӗр ҫул хушшинче вӑтамран ҫӗр ҫинчи виҫӗ положение яхӑн пулать, кашни эрнене яхӑн тӑсӑлать^[4].

Курăнакан çăлтăр капашĕ −1,9-рен 5,5 таран ылмашать^[5]. Анчах ăна Хĕвелтен кĕтес хутлĕхĕ пĕчĕк пулнипе (максимум 28,3°)^[6] сăнама питĕ йывăр. Çӳллĕ широтасенче Меркуринче каçпа нихăçан та курма пулмасть. Ăна каçхине питĕ пĕчĕк тапхăрта кăна курма пулать.^[7]. Сăнама Меркурин элонгаци вăхăчĕнче ирхине е каçхине лайăх вăхăт., çулталăка темиçе хут пулать. Халлĕхе планета çинчен нумаях пĕлмеççĕ. Маринер-10 аппарат 1974-1975-мĕш çулсенче планетăн лаптăкĕн 40—45 % кăна сăнама пултарнă. 2009-мĕш çулта кăна ăсчахсем Маринер-10 тата MESSENGER^[8] апаратăн ӳкерчĕкĕсене усă курса Меркурин тулли картине тунă. MESSENGER Меркури тавра 2008-мĕш çулхи кăрлачра çаврăннă, 2011-мĕш çулта тепĕр хут планета тавра çаврăнаса кĕтеççĕ. Нумай вăхăт хушши Меркури Хĕвел енне ялан пĕр енĕпе тăрать тесе шутланă. Анчах Меркури талăкĕ 58,65 çĕр талăкĕпе пĕр тан пулни паллă, ку меркури çулĕн 2/3 меркурианского года^[9] пайĕ.

Меркури радиусĕ 2439,7 ± 1,0 км^[10]. Ку Юпиĕр спутникĕн Ганимедăн тата Сатурн спутникĕн Титанăнинчен пĕчĕкрех. Планета масси 3,3·10²³ кг. Вăтам тачăлĕхĕ Çĕртен кăшт кăна сахалрах — 5,43 г/см³. Ирĕклĕ ӳкнин хăвăртланăвĕ - 3,70 м/с²^[11]. Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ— 4,25 км/с^[11]. Хĕвеллĕ енчи вăтам температури 623 К (349,9 °C), каçхи — 103 К (−170,2 °C) кăна. Чи пĕчĕк температура 90 К (−183,2 °C), чи пысăкки — 700 К (426,9 °C)^[12] кăнтăрла çитет.

Бронштэн В. Меркурий — ближайший к Солнцу // Аксёнова М. Д. Энциклопедия для детей. Т. 8. Астрономия — М.: Аванта+, 1997. — С. 512—515. — ISBN 5-89501-008-3
Ксанфомалити Л. В. Неизвестный Меркурий // В мире науки. — 2008. — № 2.
Маров М. Я. . — 2-е изд. — Наука, 1986. — 320 с.
Гребеников Е.А., Рябов Ю.А. . — Наука, 1975. — 216 с. — (Главная редакция физико-математической литературы). — 65 000 экз.
/ Ред.-сост. В. Г. Сурдин. — Физматлит, 2008. — 400 с. — ISBN 978-5-9221-0989-5.

^ Solar System Exploration: Planets: Mercury: Facts & Figures 2014 ҫулхи акан 8-мӗшӗнче архивланӑ.
^ David R. Williams. Mercury Fact Sheet (англ.). NASA (30 чӳкӗн 2007). Пӑхнӑ кун: 2009 ҫулхи нарӑсӑн 12-мӗшӗ.
^ ESA Science & Technology: Background Science (англ.). Европейское космическое агентство. Пӑхнӑ кун: 2009-3-20.
^ Ретроград Мерурийӗ-мӗн вӑл тата мӗншӗн унран хӑрамалла мар?
^ Mercury fact sheet — NASA
^ Сведения о Меркурии. (паллӑ мар)
^ Меркурий - характеристики и наблюдение. (паллӑ мар)
^ Впервые составлена полная карта Меркурия (паллӑ мар). Lenta.ru (16 раштавӑн 2009). Пӑхнӑ кун: 2010 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.
^ Robert G. Strom. . — Springer. — ISBN 1-85233-731-1.
^ Mercury Fact Sheet (паллӑ мар). NASA Goddard Space Flight Center (30 чӳкӗн 2007). Пӑхнӑ кун: 2008 ҫулхи ҫӑвӑн 28-мӗшӗ.
^ ¹^,² Munsell, Kirk; Smith, Harman; Harvey, Samantha.: Mercury: Facts & Figures (паллӑ мар). Solar System Exploration. NASA (28 ҫӑвӑн 2009). Пӑхнӑ кун: 2008 ҫулхи акан 7-мӗшӗ.
^ Background Science (паллӑ мар). BepiColombo. European Space Agency (6 ҫурлан 2010). Пӑхнӑ кун: 2010 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.

Тайны и загадки Меркурия 2012 ҫулхи юпан 22-мӗшӗнче архивланӑ.
Статья в журнале «Вокруг света»
Сайт о миссии MESSENGER(акăлч.)
- Фотографии Меркурия, сделанные Мессенджером 2008 ҫулхи раштавӑн 1-мӗшӗнче архивланӑ.(акăлч.)
Раздел о миссии BepiColombo 2011 ҫулхи нарӑсӑн 9-мӗшӗнче архивланӑ.(акăлч.) на сайте JAXA
О расплавленном ядре Меркурия
А. Левин. Железная планета Популярная механика № 7, 2008
«Самый близкий» Лента.ру, 5 октября 2009, фотографии Меркурия, сделанные «Мессенджером»
«Опубликованы новые снимки Меркурия» Лента.ру, 4 ноября 2009, о сближении в ночь с 29 на 30 сентября 2009 года Мессенджера и Меркурия
«Mercury: Facts & Figures» 2014 ҫулхи акан 8-мӗшӗнче архивланӑ. NASA. Сводные физические характеристики планеты.

Ку — ҫырса пӗтермен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе е хушса проекта пулăшма пултаратăр.
Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла.

[1] Solar System Exploration: Planets: Mercury: Facts & Figures 2014 ҫулхи акан 8-мӗшӗнче архивланӑ.

[2] David R. Williams. Mercury Fact Sheet (англ.). NASA (30 чӳкӗн 2007). Пӑхнӑ кун: 2009 ҫулхи нарӑсӑн 12-мӗшӗ.

[3] ESA Science & Technology: Background Science (англ.). Европейское космическое агентство. Пӑхнӑ кун: 2009-3-20.

[4] Ретроград Мерурийӗ-мӗн вӑл тата мӗншӗн унран хӑрамалла мар?

[nasa-5] Mercury fact sheet — NASA

[6] Сведения о Меркурии. (паллӑ мар)

[7] Меркурий - характеристики и наблюдение. (паллӑ мар)

[8] Впервые составлена полная карта Меркурия (паллӑ мар). Lenta.ru (16 раштавӑн 2009). Пӑхнӑ кун: 2010 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ.

[strom-9] Robert G. Strom. . — Springer. — ISBN 1-85233-731-1.

[nssdcMercury-10] Mercury Fact Sheet (паллӑ мар). NASA Goddard Space Flight Center (30 чӳкӗн 2007). Пӑхнӑ кун: 2008 ҫулхи ҫӑвӑн 28-мӗшӗ.

[nasa2-11] ¹^,² Munsell, Kirk; Smith, Harman; Harvey, Samantha.: Mercury: Facts & Figures (паллӑ мар). Solar System Exploration. NASA (28 ҫӑвӑн 2009). Пӑхнӑ кун: 2008 ҫулхи акан 7-мӗшӗ.

[ESAs&t-12] Background Science (паллӑ мар). BepiColombo. European Space Agency (6 ҫурлан 2010). Пӑхнӑ кун: 2010 ҫулхи ҫурлан 6-мӗшӗ.

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

п • с • т Хĕвел системи
Ошибка: неверное или отсутствующее изображение

Хӗвел

Планетăсем: Меркури • Венера • Çĕр • Марс • Юпитер • Сатурн • Уран • Нептун •

карлик планетăсем:Церера • Плутон • Хаумеа • Макемаке • Эрида тата Карлик планетăсен кандидачĕсем Седна • Орк • Квавар • Кункун • 2002 MS₄

Мăн планета спутникĕсем: Уйăх • Каллисто • Ганимед • Европа • Ио • Титан • Энцелад • Мимас • Япет • Тефия • Диона • Рея • Оберон • Титания • Ариэль • Умбриэль • Миранда • Тритон • Протей • Харон

Спутниксем/ункăсем: Çĕрĕн • Марсăн • Юпитерăн/∅ • Сатурнăн/∅ • Уранăн/∅ • Нептунăн/∅ • Плутонăн • Хаумеа • Эридăн

Кĕçĕн кĕлеткесем: метеороидсем • астероидсем/вĕсен спутникĕсем (çĕр çумне килекен • тĕп тăрăхĕнчи • троянсем • кентаврсем) • транснептун (КТ (плутино • кьюбивано) • РД) • дамоклоидсем • кометăсем (ОО)
Астрономи объекчĕсем • Портал:Астрономи • Проект:Астероидсем

п • с • т Атмосферăсем
Çалтăрсен атмосферисем	Хĕвел

Планетăсен атмосфери	Меркурий • Венера • Земля • Марс • Юпитер • Сатурн • Уран • Нептун

Спутниксен атмосферисем	Уйăх • Диона • Ио • Европа • Ганимед • Каллисто • Энцелад • Титан • Рея • Тритон

Карлик планетăсем	Церера • Плутон • Макемаке

Экзопланетăсем	Осирис • Kepler-7 b

Çав. пекех	Хĕвел системи • Планетологи • Кометăсем

Меркурий

Тĕп хыпарĕсем

Физика пахалăхĕсем

Çаван пекех пăхăр

Вуламалли

Асăрхатарусем

Каçăсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем