Уйăх (Çĕр çулташĕ)

УйăхÇĕре чи çывăх астрономилле объект тата унăн çулташĕ, эппин лешĕн йĕри-тавра çаврăнса тăрать. Хӗвел системинче пысăккăшĕпе пиллĕкмĕш çулташ. Атмосфери çук[3].

Курăнакан çăлтăрла кап - −2,5/−12,9 −12,74 (тулли чухне). Çĕр çине, туллилле, 0,25 — 1 лк çутăлăх парать.

Ят

Вырăсла Луна сăмах праслав. *luna < пра-и.е. *louksnā́ «çутă» сăмахпа çыхантараççĕ, çак индоевропа формине лат. lūna «уйăх»[4] сăмах та тухать. Грексем Çĕр спутникне Селена (ав.гр. Σελήνη) тенĕ, авалхи египт — Ях (Иях)[5], вавилонта — Син[6].

undefined

[7][8].

undefined

Сăнав

Уйăх фазисем Хĕвелпе Çĕр тĕлĕшĕнче вырнаçнипе çыханни. Симĕс тĕспе сидери уйăхĕ пĕтсен синоди уйăхĕ пĕтичен Уйăх çавранакан кĕтесе кăтартнă.
undefined

Уйăхăн кĕтес виçийĕ хĕвелĕнине питĕ çывăх - çур градус яхăннелле.

undefined

Ту породисем

Уйăх грунчĕн хуташĕ тинĕс тата материк районĕсенче самях ылмашать. Уйăх породисенче тимĕр, шыв, вĕçекен компанентсем сахал.

undefined
Уйăх реголичĕн хими хутăше процентпа[9].
Элементсем «Луна-20» аппаратпа илсе килнĕ «Луна-16» илсе килнĕ
Si 20,0 20,0
Ti 0,28 1,9
Al 12,5 8,7
Cr 0,11 0,20
Fe 5,1 13,7
Mg 5,7 5,3
Ca 10,3 9,2
Na 0,26 0,32
K 0,05 0,12

«Луна-20» АМС материк районĕнчен, «Луна-16» тинĕс районенчен грунт илсе килнĕ[10].

Çавăн пекех пăхăр

Литература

Кĕнекесем

  • Петров В.П. / Петров В.П., Юревич П.П. — Лениздат, 1967. — 191 с. — 24 500 экз.
  • Шевченко В.В. . — Наука, 1983. — 192 с. — (Библиотека любителя астрономии). — 100 000 экз.
  • Уманский С.П. . — Знание, 1989. — 117 с. — 45 000 экз. — ISBN 5-07-000408-5.
  • Шкуратов Ю. Г. [2]. — Харьковский нац. университет им. В. Н. Каразина, 2006. — 182 с. — ISBN 966-623-370-3.
  • Роберт Хейзен. = Robert Hazen. The Story of Earth. The First 4.5 Billion Years, from Stardust to Living Planet. — Альпина Нон-фикшн, 2017. — 364 p. — ISBN 978-5-91671-706-8.

Статьясем

Асăрхавсем

  1. ^ / Ред.-сост. В.Г. Сурдин. — Физматлит, 2008. — С. 69. — ISBN 978-5-9221-0989-5.
  2. ^ / Редактор Абалакин В.К.. — Наука, главная редакция физико-математической литературы, 1981. — С. 555.
  3. ^ Уйӑх либраци тӗсӗсем 2020 ҫулхи чӳкӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.
  4. ^ Фасмер М. [1]. — Прогресс. — 1964–1973. — Т. 2. — С. 533.
  5. ^ Коростовцев Михаил Александрович. . — Наука, 1976. — Т. 3. — 336 с.
  6. ^ Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — 1890—1907.
  7. ^ NASA. STS-107 Shuttle Mission Imagery: STS107-E-05695.
  8. ^ NASA. STS-107 Shuttle Mission Imagery: STS107-E-05697.
  9. ^ А.Цимбальникова, М.Паливцова, И.Франа, А.Машталка. Химический состав фрагментов кристаллических пород и образцов реголита «Луны-16» и «Луны-20» // Космохимия Луны и планет. Труды Советско-Американской конференции по космохимии Луны и планет в Москве (4—8 июня 1974 года) / Академия наук СССР, Национальное управление по аэронавтике и исследованию космического пространства США.. — {{{1}}} м: Наука, 1975. — .
  10. ^ Геофизические и геохимические особенности Луны.

Каçăсем

Лекцисем
Документаллă фильмсем
  • «С точки зрения науки: Тайны Луны» (акăл. Naked Science: Moon Mysteries) — научно-популярный фильм, 2005, National Geographic
  • «С точки зрения науки: Загадки Луны» (акăл. Naked Science: Moon Mysteries) — научно-популярный фильм, 2007, National Geographic
  • «С точки зрения науки: Заселение Луны» (акăл. Naked Science: Living on the Moon) — научно-популярный фильм, 2009, National Geographic
  • «С точки зрения науки: Земля без Луны» (акăл. Naked Science: Earth without the Moon) — научно-популярный фильм, 2010, National Geographic
  • «Добыча полезных ископаемых на Луне» (акăл. Mining the Moon) — научно-популярный фильм, 2011, Discovery
  • Битва за Луну документальный фильм, 2010, (Телестудия Роскосмоса)

Шаблон:Уйăх Шаблон:Çĕр ушкăнĕнчи планетăсен спутникĕсем Шаблон:Хĕвел системин спутникĕсем

Темӑпа ҫыхӑннисем