Гамзатов Расул Гамзатович
Гамзатов Расул Гамзатович (авар. Хӏамзатилазул Расул Хӏамзатил вас) (1923 ҫулхи авӑнӑн 8-мӗшӗ, Цада, Хунзах районĕ, Дагестан АССР, СССР — 2003 ҫулхи чӳкӗн 3-мӗшӗ, Мускав, Раҫҫей Федерацийӗ) — паллӑ авар совет сӑвӑҫи, прозаик, публицист, совет тата раҫҫей пӗрлӗх тата политика ӗҫченӗ, тӑлмач. Социализмла Ӗҫ Паттӑрӗ (1974), Дагестан АССРӗн халӑх сӑвӑҫи (1959), Дагестан Республикин тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (2003), III степеньлӗ Сталин премийӗн (1952), Ленин премийӗн (1963) тата М. Горький ячӗллӗ РСФСР премийӗн (1980) лауреачӗ. Сӑваплӑ апостол Андрей Первозванный орденӗн (2003) тата тӑватӑ Ленин орденӗн (1960, 1973, 1974, 1983) кавалерӗ.
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
1923 ҫулхи авӑнӑн 8-мӗшӗнче Дагестан АССРӗн Хунзах районӗнчи Цада авар аулӗнче Гамзат Цадаса(выр.)чăв. Дагестанӑн халӑх сӑвӑҫи ҫемьинче ҫуралнӑ. Нацилӗхпе — авар.
Аранин вӑтам шкулне вӗренсе пӗтернӗ. 1939 ҫулта Буйнакск хулинчи Авар педучилищинчен вӗренсе тухнӑ. 1941 ҫулччен шкулта ачасене вӗрентнӗ, кайран — Авар театрӗнче режиссёр пулӑшуҫи, хаҫатсенче тата радиора журналист пулса ӗҫленӗ. «1941—1945 ҫҫ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче хастар ӗҫленӗшӗн» медальпе чысланӑ.
1945-1950 ҫулсенче Мускаври А. М. Горький ячӗллӗ Литература институтӗнче(выр.)чăв. вӗреннӗ. 1944 ҫултанпа ВКП (б) пайташӗ.
Дагестан АССР Аслӑ Канашӗн депутачӗ, Дагестан АССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн Председателӗн ҫумӗ (1980—1990), СССР Аслӑ Канашӗн(выр.)чăв. депутачӗ тата президиумӗн пайташӗ пулма суйланӑ. Темиҫе теҫетке ҫул хушши Дагестан, РСФСР тата СССР ҫыравҫӑсен съезчӗсен делегачӗ, Азипе Африка ҫӗршывӗсен ҫыравҫисен пӗрлешӗвӗн бюровӗн пайташӗ, СССР Ленин тата Патшалӑх премийӗсен комитечӗн пайташӗ, Совет Союзӗн Тӗнчене хӳтӗлекен комитечӗн(выр.)чăв. правлени пайташӗ, Азипе Африка халӑхӗсен пӗрлӗх комитечӗн председателӗн ҫумӗ пулнӑ.
Дагестан АССРӗнчен СССР Аслӑ Канашӗн Союз Канашӗн(выр.)чăв. 6-11 суйлавӗсен депутачӗ пулнӑ (1962—1989)[4][5][6][7][8]. 1962—1966 ҫулсенче тата 1971 ҫултанпа СССР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн пайташӗ пулнӑ. СССР халӑх депутачӗ(выр.)чăв. (1989—1991). Петровски ӑслӑлӑхпа ӳнер академийӗн чӑн пайташӗ.
1973 ҫулта Солженицынпа Сахарова хирӗҫ «Правда» хаҫат редакцине совет ҫыравҫисен ушкӑнӗ ҫырса янӑ ҫырӑва(выр.)чăв. алӑ пуснӑ.
2003 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 3-мӗшӗнче Мускав хулин Тӗп клиника пульницинче(выр.)чăв. 81 ҫулта вилнӗ. Тарки-Тау(выр.)чăв. тӑвӗ патӗнчи Тарки(выр.)чăв. хулинчи мӑсӑльмансен кивӗ масарӗнче, арӑмӗн вил тӑприпе юнашар пытарнӑ.
Пултарулӑх ӗҫӗ-хӗлӗ
Расул Гамзатов 1932 ҫулта, хӑй 9 ҫулта чухне, сӑвӑсем ҫырма пуҫланӑ[9]. Кайран унӑн сӑввисене 1937 ҫулта, республикӑри аварсен «Большевик гор» хаҫатӗнче пичетлеме тытӑннӑ. Пӗрремӗш кӗнеки авар чӗлхипе 1943 ҫулта тухнӑ[10]. Ҫавӑн пекех вӑл тӑван чӗлхине классика тата хальхи вырӑс литературине, ҫав шутра А. С. Пушкинпа М. Ю. Лермонтова, В. В. Маяковскипе(выр.)чăв. С. А. Есенина, куҫарнӑ.
А. М. Горький ячӗллӗ Литература институтӗнче Гамзатов ҫамрӑк поэтсемпе, Наум Гребневпа, Яков Козловскипе, Елена Николаевскаяпа, Владимир Солоухинпа паллашса туслашнӑ, вӗсем унӑн сӑввисене вырӑсла куҫарма тытӑннӑ. Гамзатовӑн поэмисемпе сӑввисене ҫавӑн пекех Илья Сельвинский, Сергей Городецкий, Семён Липкин, Яков Хелемский, Юлия Нейман, Роберт Рождественский, Андрей Вознесенский, Юнна Мориц, Юрий Агеев[11], Дмитрий Филимонов[12], Шапи Казиев, Марина Ахмедова-Колюбакина, Сергей Соколкин куҫарнӑ. Наум Гребнев ҫавӑн пекех уйрӑмах анлӑ сарӑлнӑ «Тӑрнасем» сӑввине куҫарнӑ, ку сӑвӑ М. Н. Бернес пуҫарӑвӗпе тата 1969 ҫулта пӗрремӗш хут шӑрантарнипе юрӑ палла пулса тӑнӑ.
Гамзатов хайлавӗсене Раҫҫейри тата тӗнчери халӑхсен вун-вун чӗлхине куҫарнӑ. Юрӑсем пулса тӑнӑ Гамзатовӑн ытти сӑввисем хушшинче, сӑмахран, «Исчезли солнечные дни». Гамзатовпа чылай композитор тачӑ ҫыхӑнса ӗҫленӗ, ҫав шутра Дмитрий Кабалевский, Ян Френкель, Раймонд Паулс, Юрий Антонов, Александра Пахмутова; унӑн сӑввисемпе юрӑсем шӑрантаракансем хушшинче — Анна Герман, Галина Вишневская, Муслим Магомаев, Иосиф Кобзон, Валерий Леонтьев, София Ротару, Вахтанг Кикабидзе, Марк Бернес, Дмитрий Хворостовский.
Расул Гамзатов лезгин ҫыравҫисен, сӑмахран, Кияс Меджидов, Алирза Саидов, Шах-Эмир Мурадов, Байрам Салимов, пултарулӑх каҫӗсенче пӗрре мар тухса калаҫнӑ, Дагестан халӑх художникӗн Салават Салаватовӑн ҫывӑх тусӗ пулнӑ, вӑл унӑн пӗр граммпластинкин хуплашкине тата унӑн ашшӗн Гамзат Цадасы портречӗсен серине ӳкернӗ. Иосиф Кобзонпа тата Евгений Примаковпа тачӑ хутшӑннӑ[13][14][15].
Р. Гамзатов «Новый Мир», «Дружба народов» журналсен, «Литературная газета», «Литературная Россия» хаҫатсен, ытти хаҫат-журналсен редколлеги членӗ пулнӑ.
1951 ҫултан пуҫласа мӗн виличчен Дагестанри ҫыравҫӑсен организацине ертсе пынӑ.
Аварпа вырӑс чӗлхисемпе, Дагестанри, Кавказри тата пӗтӗм тӗнчери нумай чӗлхесемпе унӑн поэзи, проза тата публицистика вун-вун кӗнекине кӑларнӑ.
Ҫемье
Ашшӗ 1951 ҫулта вилнӗ, амӑшӗ — 1965 ҫулта.
Арӑмӗ Патимат Саидовна (1931—2000,1964 ҫултанпа Дагестан сӑнарлӑ ӳнер музейне(выр.)чăв. ертсе пынӑ)[16], виҫӗ хӗр тата тӑватӑ мӑнук, вӗсенчен паллисем — Шахри Амирхановӑпа Таус Махачева. Хӗрӗ Патимат (1959) — искусствовед, Раҫҫей Ӳнер Академийӗн пайташ-корреспонденчӗ[17]. Кӗрӳшӗ — Хизри Амирханов, археолог, Раҫҫей Ӑслӑлӑхсен Академийӗн академикӗ.
Икӗ пиччӗшӗ Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинчен таврӑнайман: Магомет (1916—1943) 1687-мӗш эвакогоспитальте (Сарӑту облаҫӗнчи Балашов(выр.)чăв. хули) вилнӗ, Ахильчи (1918—1943) хыпарсӑр ҫухалнӑ.
Гаджи(выр.)чăв. шӑллӗ (1926—2011) — литературовед, Раҫҫей Ӑслӑлӑхсен Академийӗн академикӗ.
Хисепӗсем
- Социализмла Ӗҫ Паттӑрӗ (1974 ҫулхи авӑнӑн 27-мӗшӗ);
- Сӑваплӑ апостол Андрей Первозванный орденӗ(выр.)чăв. (2003 ҫулхи авӑнӑн 8-мӗше) — тӑван литература аталанӑвне пысӑк тӳпе хывнӑшӑн тата общество ӗҫне хастар хутшӑннӑшӑн[18];
- «Тӑван Ҫӗршыв умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» орденӑн III степенӗ (1999 ҫулхи акан 18-мӗшӗ) — Раҫҫей нумай чӗлхеллӗ культурине пысӑк тӳпе хывнӑшӑн[19];
- Халӑхсен туслӑхӗн орденӗ (1993 ҫулхи авӑнӑн 6-мӗшӗ) — нумай нациллӗ тӑван литература аталанӑвне пысӑк тӳпе хывнӑшӑн тата общество ӗҫӗнче тухӑҫлӑ ӗҫленӗшӗн[20];
- тӑватӑ Ленин орденӗ (1960 ҫулхи ҫӑвӑн 4-мӗшӗ; 1973 ҫулхи авӑнӑн 7-мӗшӗ; 1974 ҫулхи авӑнӑн 27-мӗшӗ; 1983 ҫулхи авӑнӑн 7-мӗшӗ);
- Октябрь Революци орденӗ;
- виҫӗ Ӗҫлӗх Хӗрлӗ Ялав орденӗ (? , ?, 1967 ҫулхи юпан 28-мӗшӗ);
- Ылтӑн руна орденӗ(выр.)чăв. (Грузи, 2003);
- «Кирилл тата Мефодий» орден(выр.)чăв. (Пӑлхар Халӑх Республики);
- СССР медалӗсем;
- Ленин премийӗ(выр.)чăв. (1963) — «Ҫӳлти ҫӑлтӑрсем» кӗнекешӗн;
- виҫҫӗмӗш степеньлӗ Сталин премийӗ(выр.)чăв. (1952) — «Эп ҫуралнӑ ҫулталӑк» сӑвӑсемпе поэмӑсен пуххишӗн;
- М. Горький ячӗллӗ РСФСР патшалӑх премийӗ(выр.)чăв. (1980) — «Берегите матерей» поэмӑшӑн;
- Дагестан АССР халӑх поэчӗ(выр.)чăв. (1959);
- Дагестан Республикин тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (2003 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 21-мӗшӗ) — литературӑпа ӳнерти тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн[21];
- Раҫҫей Федерацийӗн Аслӑ Канашӗн Президиумӗн Хисеп грамоти(выр.)чăв. (1993 ҫулхи ҫурлан 27-мешӗ) — Раҫҫей литературин аталанӑвне пысӑк харпӑр тӳпе хывнӑшӑн тата ҫуралнӑранпа 70 ҫул ҫитнӗ май[22];
- Пӗтӗм тӗнчери «XX ӗмӗрти чи лайӑх поэт» преми;
- Азипе Африка ҫыравҫисен «Лотос» премийӗ;
- Джавахарлал Неру премийӗ;
- Фирдоуси премийӗ;
- Христо Ботев премийӗ(выр.)чăв.;
- литературӑпа ӳнерти Пӗтӗм тӗнчери М. А. Шолохов ячӗллӗ преми(выр.)чăв.;
- Михаил Лермонтов ячӗллӗ литература премийӗ(выр.)чăв.;
- Александр Фадеев ячӗллӗ литература премийӗ(выр.)чăв.;
- Батый премийӗ;
- Махмуд премийӗ;
- С. Стальский премийӗ;
- Гамзат Цадасы премийӗ тата ыттисем;
- Санкт-Петербург патшалах университечӗн хисеплӗ докторӗ (2001)[23].
Произведенисем тата публикацисем
- Пламенная любовь и жгучая ненависть. — 1943.
- Наши горы. — 1947.
- Земля моя. Стихи / Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнева, Я. Козловский. — Даггосиздат, 1948.
- Песни гор / Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнев, Я. А. Козловский, В. Е. Бахнов. — М. : Мол. гвардия, 1949.
- Песня о самом дорогом. — М.-Л. : Детгиз, 1950.
- Родной простор. — Махачкала, 1950.
- Год моего рождения. — М. : Мол. гвардия, 1950, 1952.
- Год моего рождения. — Махачкала : Даггиз, 1952.
- Слово о старшем брате. — М. : Мол. гвардия, 1952.
- Разговор с отцом. — 1953.
- Горная дорога. — М. : Правда, 1953.
- Лирика. — М. : Мол. гвардия, 1954, 1955.
- Поэмы. — М. : Сов. писатель, 1954.
- Стихотворения и поэмы. — М. : Гослитиздат, 1954.
- Мой дедушка. Сборник. — М. : Детгиз, 1955.
- Дагестанская весна. — М., 1955.
- О тебе я думаю. — М. : Правда, 1956.
- Стихотворения. — М. : Сов. писатель, 1956.
- Больные зубы. — М. : Правда, 1957.
- Мой дедушка. — М. : Детгиз, 1957.
- Новая встреча. — М. : Мол. гвардия, 1957.
- Горит моё сердце. — М. : Детгиз, 1958.
- Стихотворения. — М. : Гослитиздат, 1958.
- В горах моё сердце. — М. : Гослитиздат, 1959.
- Мой дедушка. — Махачкала, 1959.
- Поэмы. — М. : Мол. гвардия, 1960.
- Мой дедушка. — М. : Детгиз, 1961.
- Восьмистишия и надписи. — М. : Правда, 1962, 32 с..
- Высокие звёзды. Стихи и поэма / Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнев, Я. Козловский. — М. : Сов. писатель, 1962, 1963.
- Горянка. — М. : Сов. Россия, 1963.
- Зарема. — М. : Детгиз, 1963.
- Письмена. Восьмистишия, эпиграммы, надписи / Авториз. Куҫаруҫӑ — Н. Гребнев. — М. : Мол. гвардия, 1963.
- Избранное в двух томах. — М. : Худ. литература, 1964.
- И звезда с звездою говорит. — М. : Сов. Россия, 1964.
- Письмена. — М. : Мол. гвардия, 1964.
- Библиотека избранной лирики / Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнев, Я. Козловский. — М. : Мол. гвардия, 1965.
- Не торопись. — М. : Правда, 1965.
- Мулатка. Стихи / Авториз. Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнев, Я. Козловский. — М. : Сов. писатель, 1966.
- Мой дедушка. — М. : Малыш, 1967.
- Горянка. Драма. — М. : Искусство, 1967.
- Зарема. — М. : Дет. литература, 1967.
- Мой Дагестан. Роман-газета. — М. : Худ. литература, 1968.
- Мой Дагестан. Лирическая повесть. — М. : Мол. гвардия, 1968.
- Собрание сочинений в трёх томах. — М. : Худ. литература, 1968—1969.
- А что потом? / Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнев, Я. Козловский. — М. : Правда, Библиотека «Крокодила», 1969.
- Горянка. — М. : Дет. литература, 1969.
- Чётки лет. — М. : Мол. гвардия, 1969.
- Мой Дагестан. — М. : Правда, 1969, 64 с..
- Письмена. — М. : Мол. гвардия, 1969.
- Верность таланту. — М. : Сов. Россия, 1970.
- Третий час / Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнев, Я. Козловский. — М. : Сов. писатель, 1971.
- Две шали. — М. : Сов. Россия, 1971.
- Третий час. — М. : Сов. писатель, 1971.
- Берегите друзей / Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнев, Я. Козловский. — М. : Современник, 1972.
- Высокие звёзды / Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнев, Я. Козловский. — М. : Худ. литература, 1972.
- Граница. — М. : Воениздат, 1972.
- Клинок и роза. — М. : Воениздат, 1972.
- Мой Дагестан. — М. : Мол. гвардия, 1972.
- Журавли / Куҫаруҫӑ — Н. Гребнев. — М. : Дет. литература, 1973.
- Письмена. — М. : Худ. литература, 1973.
- Сонеты / Куҫаруҫӑ — Н. Гребнев. — М. : Сов. писатель, 1973.
- Мой дедушка. — Махачкала : Дагучпедгиз, 1973.
- Сонеты. — М. : Сов. писатель, 1973.
- Чётки лет. — 2-е доп. — М. : Мол. гвардия, 1973.
- Книга любви. — М. : Сов. Россия, 1974.
- Мой Дагестан. — Махачкала, 1974.
- Стихи и поэмы. — М. : Известия, 1974.
- Журавли. Юрӑ / Куҫаруҫӑ — Н. Гребнев, композитор — Я. Френкель. — М. : Планета, 1975.
- Мой дедушка. — М. : Дет. литература, 1975.
- Персидские стихи. — М. : Правда, 1975.
- Сказания. — М. : Мол. гвардия, 1975.
- Горянка. — М. : Сов. Россия, 1976.
- Избранные стихи. Вырӑсла тата акӑлчанла / Куҫаруҫӑ — Питер Темпест (акӑлчанла). Куҫаруҫӑсем — Н. Гребнев, Я. Козловский (вырӑсла). — М. : Прогресс, 1976.
- Покуда вертится земля. — Махачкала, 1976.
- Избранное в двух томах. — М. : Известия, 1977.
- Лирика. — М. : Худ. литература, 1977.
- Мой Дагестан. — М. : Известия, 1977.
- Разговор с отцом. — Махачкала : Дагучпедгиз, 1977.
- Таинственность. — Минск, 1977.
- Берегите маму!. — Махачкала : Дагучпедгиз, 1978.
- Берегите матерей. Поэма / Куҫаруҫӑ — Ю. Нейман. — М. : Дет. литература, 1978.
- У очага. — М. : Сов. писатель, 1978.
- Стихи. — М. : Махачкала, 1978.
- Вечный бой. — М. : Воениздат, 1979.
- Последняя цена. — М. : Современник, 1979.
- Слово о поэте. — М. : Махачкала, 1979.
- Стихотворения. — М. : Сов. Россия, 1979.
- Суди меня по кодексу любви. — М. : Мол. гвардия, 1979.
- Верность таланту. — Махачкала : Дагучпедгиз, 1980.
- Горские песни. — Махачкала, 1980.
- Горские элегии. — М. : Правда, 1980.
- Собрание сочинений в пяти томах. — М. : Худ. литература, 1980—1982.
- Берегите матерей. Поэма / Куҫаруҫӑ — Ю. Нейман. — М. : Сов. Россия, 1982.
- Остров женщин. — М. : Сов. писатель, 1982.
- Песни гор. — Киев : Молодь, 1982.
- Вечный бой. — М. : Воениздат, 1983.
- Избранные стихотворения. — М. : Радуга, 1983.
- Книга сонетов. — М. : Мол. гвардия, 1983.
- Двадцатый век. — М. : Известия, 1983.
- Очаг. — М. : Дет. литература, 1983.
- Песни гор. — М. : Современник, 1983.
- Покуда вертится земля. — М. : Воениздат, 1983.
- Поэмы. — М. : Сов. Россия, 1983.
- Разве тот мужчина?. — М. : Правда, 1983.
- Разговор о любви. — М. : Искусство, 1983.
- Мой Дагестан. — М. : Книга, 1985.
- Мой Дагестан. — Махачкала : Дагучпедгиз, 1985.
- Книга юмора и сатиры. — М. : Мол. гвардия, 1986.
- Чётки лет. — М. : Худ. литература, 1986.
- Белые журавли. — М. : Современник, 1987.
- Книга любви. — М. : Сов. Россия, 1987.
- Колесо жизни. — М. : Сов. писатель, 1987.
- По-земному беспокоясь …. — Махачкала : Дагучпедиздат, 1987.
- Пять пальцев. — Махачкала, 1987.
- Вечный бой. — М. : Воениздат, 1988.
- Две поэмы. — М. : Правда, 1988.
- Мгновенье и вечность. — М. : Книга, 1989.
- Мой Дагестан. — Махачкала, 1989.
- О бурных днях Кавказа. — М. : Современник, 1989.
- Песни гор. — Киев : Молодь, 1989.
- Клятва землёй. — М. : Дет. литература, 1990.
- Мне было двадцать. — Махачкала : Дагучпедгиз, 1990.
- Перед совестью и честью. — М. : Правда, 1991.
- Суди меня по кодексу любви. — М. : Новости, 1991.
- Стихотворения и поэмы. — М. : Мол. гвардия, 1992.
- Чаша жизни. — М. : Книжная палата, 1992.
- Письмена. — Махачкала, 1993.
- Полдневный жар. — М. : Сов. писатель, 1993.
- Собрание сочинений в трёх томах. — М. : Дружба народов, 1993.
- Сонеты. — М. : фонд им. Сытина, 1995.
- Времена и дороги / Куҫаруҫӑ тата умсӑмахӗ — Шапи Казиев. — Дружба Народов. — 2004. — № 8.
- Завещание: Избранные стихотворения. — Махачкала : Дагестанский писатель, 2009.
- Воспевший Родину. Избранные произведения в четырёх книгах / Фонд «Книжный Союз». — М., 2013.
Хаклавсем
Кӗнекисем тӗнчери вун-вун чӗлхепе миллионлӑ тиражсемпе тухнӑ. Пултарулӑх каҫӗсем тулли залсенче иртнӗ, ҫав шутра «Лужники» (Мускав, 1983 ҫул) тата «Россия» киноконцерт залӗ (Мускав, 2003 ҫул) пек пысӑккисенче те.
Расул Гамзатовӑн пултарулӑхне чылай паллӑ культура ӗҫченӗ пысӑк хак панӑ. Тӗслӗхрен, С. Маршак калани (вӑл Р. Гамзатовӑн 1964 ҫулта кун ҫути курнӑ икӗ томлӑ «Набирающий высоту» кӗнекин умсӑмахне ҫырнӑ), А. Твардовский, К. Чуковский, Е. Евтушенко, И. Юсупов, Ч. Айтматов, Р. Рождественский, К. Кулиев, С. Михалков, В. Астафьев, М. Исаковский, И. Андронников тата ыттисем те[24]. Чылай автор Расул Гамзатовӑн стандартлӑ мар тата ҫивӗч тухса калаҫнисене, унӑн этемӗн паха енӗсене аса илсе хӑварнӑ. Унӑн афоризмӗсем паллӑ[25].
Астӑвӑм
Фильмсем
Документлӑ фильмсем тата телефильмсем[26]:
- «Мой Дагестан. Исповедь» (режиссёр — Мурад Ибрагимбеков, сценари авторӗсем — Рустам Ибрагимбеков тата Рамазан Абдулатипов, 2014 ҫул[27]);
- «Наш Расул»;
- «В горах моё сердце»;
- «Кавказец родом из Цада»;
- «Расул Гамзатов и Грузи»;
- «Моя дорога»;
- «Расул Гамзатов. Третий час».
Театр постановкисем
- «Последняя цена» (Э. Капиев ячӗлле Лак музыкӑпа драма театрӗ). Режиссёр-постановщик — Дмитрий Павлов[28].
Кӗнекесем
- Казиев Шапи Магомедович. Расул Гамзатов. Серия ЖЗЛ (Жизнь замечательных людей). М., Молодая гвардия, 2018
- Вадим Валерьевич Дементьев. Расул Гамзатов. Жизнь и творчество. М., 1984[29][30].
- Владимир Фёдорович Огнев. Расул Гамзатов. М., 1964[31].
- Казбек Камилович Султанов. «Снова мучаюсь, снова пишу…» О некоторых творческих уроках Р. Гамзатова // Дагестан. — 2003. — № 4—5.
Статьясем
- Юрий Михайлович Агеев. Детство Расула Гамзатова. 2012.
- Валерий Васильевич Деме́нтьев. Песнь о Дагестане. 1985.
- Казбек Султанов «Снова мучаюсь, снова пишу…» О некоторых творческих уроках Р. Гамзатова // Дагестан. 2003. № 4-5
- Шапи Казиев «Я просто писал стихи о любви» Предисловие к книге Р. Гамзатова.
Палӑксем
- Расул Гамзатов палӑкне 2010 ҫулхи авӑнӑн 16-мӗшӗнче Махачкалари Вырӑс драма театрӗн ҫурчӗ умӗнчи лапамра уҫнӑ[32];
- 2013 ҫулта Мускавра Яуза бульварӗнче палӑк лартнӑ[33] (скульпторӗсем Игорь Новиков тата Шамиль Канайгаджиев, архитекторӗ Алексей Тихонов)[34];
- Расул Гамзатов палӑкӗсем ҫавӑн пекех Кӑнтӑр-Сухокумскра (2008, скульпторӗ Магомедали Алиев), Цадара (2008, скульпторӗ Магомедали Алиев);
- 2014 ҫулхи ҫурлан 26-мӗшӗнче Дагестан тӗп хулипе тӑванлӑ Ялова тӗрӗк хулинче поэтӑн бюстне уҫнӑ[35], церемонире Ялова хула мэрӗ Вефа Салман, Хасавюрт мэрӗ Сайгидпаша Умаханов, Раҫҫей Федерацийӗн Турцири Суту-илӳ элчелӗхӗ ҫумӗнчи Дагестан Республикин Представительствин пуҫлӑхӗн ҫумӗ Магомед Алиев, поэт хӗрӗ Салихат Гамзатова, Раҫҫейӗн Стамбулти консульствин представителӗсем, ҫаван пекех Кавказ халӑхӗсен ташшисемпе кӗввисен Пӗтӗм тӗнчери XI фестивалӗн хӑнисем хутшӑннӑ;
- 2013 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Кӑнтӑр Осети Республикин тӗп хулинче Цхинвалра сӑвӑҫа халалласа сквер тата асӑну чулӗ уҫнӑ;
- 2013 ҫулхи раштавӑн 24-мӗшӗнче Санкт-Петербургри патшалӑх университечӗн филологи факультечӗн шалти картишӗнче Расул Гамзатов (авторӗ — Дагестан ӳнерҫи тата скульпторӗ Гимбат Гимбатов) бюстне лартнӑ[36].
Библиотекӑсем
- Хасавюрт тӗп хула вулавӑшне 2001 ҫулхи юпа уйӑхӗнче Р. Гамзатов ятне панӑ[37];
- Дагестан Республикин Патшалӑх Канашӗн 2004 ҫулхи нарӑсӑн 18-мӗшӗнчи 35-мӗш хушӑвӗпе библиотекӑна Дагестан халӑх поэчӗн ятне панӑ, Дагестан Республикин Правительствин 2006 ҫулхи авӑнӑн 19-мӗшӗнчи 198-мӗш йышӑнӑвӗпе библиотекӑна Р. Гамзатов ячӗллӗ Дагестан Республикин наци библиотеки ят панӑ[38].
Вӗренӳ заведенийӗсем
- 2004 ҫулта Буйнакри педагогика колледжне Гамзатов ятне панӑ[39];
- Махачкалари 50-мӗш пӗтӗмӗшле пӗлӳ паракан вӑтам шкул 1996 ҫултанпа Расул Гамзатов ячӗпе хисепленет[40];
- Дербентри 20-мӗш шкула 2006 ҫулта аслӑ поэт ятне панӑ[41];
- Кизилюртри 7-меш вӑтам шкул та Р. Гамзатов ячӗллӗ шутланать[42];
- 2013 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Кизляр районӗнчи Расул Гамзатов ячӗллӗ Краснооктябрьти вӑтам шкул уҫнӑ[43];
- 2014 ҫулхи кӑрлачӑн 19-мӗшӗнче Ҫӗнӗ Лак районӗнче Расул Гамзатов ячӗллӗ Ҫӗнӗ Мехельтинӑри вӑтам шкула уҫнӑ[44];
- Аранинри пӗтӗмӗшле пӗлӳ паракан вӑтам шкул Р. Гамзатов ячӗпе хисепленет[45].
Урамсем
Гамзатов ятне Дагестанри ҫак хуласенчи урамсене панӑ:
- Махачкалара тӗп Ленин проспектне Гамзатов вилнӗ хыҫҫӑн Р. Гамзатов проспекчӗ ята куҫарнӑ[46];
- Каспийскра тӗп урамсенчен пӗри Расул Гамзатов ячӗпе хисепленет[47];
- Дагестанские огни тата Избербаш хулисенче Р. Гамзатов ячӗпе хисепленекен урамсем пур[48] и Избербаше[49];
- ҫавӑн пекех ҫак ял-хуласенче Гамзатов урамӗсем пур: Бабаюртра[50], Карабудахкентра[51], Манасаулта[52], Миатлире[53].
Волгоградра та Расула Гамзатов урамӗ пур.
2023 ҫулта Санкт-Петербургра Луначарский проспекчӗпе Руставели урамӗн хӗресленӗвӗнче вырнаҫнӑ ятсӑр сквера Расул Гамзатов ятне панӑ.
Мускавра Мосрентген тӑрӑхӗнче Расул Гамзатов ячӗллӗ урам пур.
Асӑну хӑмисем
- 2011 ҫулхи авӑнӑн 23-мӗшӗнче Мускавра Тӗвер урамӗнчи 27/5-мӗш ҫурт ҫинче (Тӗвер урамӗпе Благовещени тӑкӑрлӑкӗн хӗресленӗвӗ), унта сӑвӑҫ 1974 ҫултан пуҫласа 2003 ҫулччен пурӑннӑ, асӑну хӑми уҫнӑ (авторӗсем: Паат Мерабишвили скульптор, Евгений Хайлов архитектор)[54];
- 2013 ҫулхи чӳкӗн 20-мӗшӗнче Гумбетов районӗнчи Вӑтам Арадерих ялӗнче Дагестанӑн халӑх поэчӗ Расул Гамзатов ҫуралнӑ ҫурт стени ҫине асӑну хӑми вырнаҫтарнӑ[55].
Музейсем
- 2008 ҫулхи авӑнӑн 8-мӗшӗнче Махачкалара Расул Гамзатовӑн патшалӑх литература музейне уҫнӑ[56];
- Хунзах районӗнчи Цада ялӗнчи «Шурӑ тӑрнасем» музейпе мемориал комплексне 2021 ҫулта уҫнӑ. Аслӑ авар поэчӗ 100 ҫул тултарнӑ тӗле реконструкци иртнӗ.
Медальсем
- Медале 2006 ҫулта Пӗтӗм тӗнчери Расул Гамзатов ячӗллӗ пӗрлӗх фончӗн правленийӗ туса хатӗрленӗ[57], Санкт-Петербургри укҫа заводӗнче шӑратнӑ[58]. Унпа Дагестан, Раҫҫей тата тӗнче шайӗнчи палла ҫынсене (общество деятелӗсене, меценатсене, миротворецсене, право хӳтӗлевҫисене) чыслаҫҫӗ. Чысланисен шутӗнче[59]: Евгений Примаков (2011 ҫулхи нарӑсӑн 9-мӗшӗ)[57], Магомед-Али Алиев скульптор (2010 ҫулхи раштавӑн 9-мӗшӗ)[60], Пӗрремӗш каналӑн гендиректорӗ Константин Эрнст[61], Рутул районӗн ертӳҫи Гасангусейн Абдулжелилов, сӑнарлӑ ӳнер музейӗн директорӗ, сӑвӑҫӑн хӗрӗ Салихат Гамзатова тата Дагестан мусӑкҫисен пӗрлӗхӗн правленийӗн председателӗ, пианист, Раҫҫей ӳнерсен тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ Хан Баширов профессор[62], Расул Гамзатов ячӗллӗ Хасавюрт вулавӑшӗн директорӗ Эльмир Якубов (2013 ҫулхи раштавӑн 27-мӗшӗ)[63];
- Иккӗмӗш медале Хасавюрт хула мэрийӗ йӗркеленӗ[64];
- Виҫҫӗмӗш медале Раҫҫей Лермонт комитечӗ (ӑна никӗслекенсенчен пӗри Расул Гамзатов хӑй пулнӑ) йӗркеленӗ. Ҫак медале Халӑхсен туслӑхӗн Пӗтӗм тӗнчери «Раҫҫейӗн шурӑ тӑрнисем» фестивалӗн президенчӗ, Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ Сергей Соколкин ҫыравҫӑ, Раҫҫей Писательсен союзӗн Мускав хула организацийӗн Правлени Председателӗ Владимир Бояринов тата Раҫҫей Писательсен союзӗн Мускав хула организацийӗн Правлени членӗ, Раҫҫей Писательсен союзӗн правленийӗн секретарӗ Иван Голубничий (2013 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 9-мӗшӗнче), Г. Цадасы ячӗллӗ Авар музыкӑпа драма театрӗн директорӗ Магомедрасул Магомедрасулов (2021 ҫ.) тивӗҫнӗ.
Юрӑсем
- Магомедтамир Синдиков — «Песня о Расуле Гамзатове»;
- Казбек Рубаев юрлать, Чермен Дудаев сӑмахӗсем — «Расул».
ГЭС
2004 ҫулхи ҫӗртмен 1-мӗшӗнче Расул Гамзатов ятне Дагестанри Каракойсу юханшывӗ ҫинче Гуниб ГЭСне панӑ[65].
Транспорт хатӗрӗсем
Премисемпе стипендисем
- Расул Гамзатов ячӗллӗ Дагестан Республикин премийӗ. 2005 ҫулта йӗркеленӗ[69]. Поэзи енӗпе чи пултаруллӑ хайлавсем калӑпланӑ авторсене чыслаҫҫӗ. Икӗ ҫулта пӗрре параҫҫӗ. 2013 ҫулта ҫак премие Дагестанӑн паллӑ ҫыравҫи Максуд Зайнулабидов литературовед (Расул Гамзатовӑн поэзийӗ ҫинчен ҫырнӑ «Прометей Кавказа» тата Дагестанпа Раҫҫей халӑх артисчӗ, аварсен Молла Насреддинӗ, актёр, драматург тата мемуарист ҫинчен ҫырнӑ «Махмуд Абдулхаликов» кӗнекесемшӗн)[70]; Чакар Юсупова «Расул в расколотом мире» (Расул Гамзатов ҫинчен) кӗнекешӗн[71] тивӗҫнӗ;
- Р. Гамзатов ячӗллӗ стипенди[72]. Стипендие чи лайӑх студентсемпе аспирантсене 1 ҫулталӑк тӳлеҫҫӗ.
Фестивальсем
- 1986 ҫултанпа Дагестанра кашни ҫулах авӑн уйӑхӗнче (2003 ҫулччен — ҫурла уйӑхӗнче) «Шурӑ тӑрнасем» уяв иртет. Ҫак кунсенче Дагестанри шкулсенче поэтӑн пурнӑҫӗпе пултарулӑхне халалланӑ уроксем иртеҫҫӗ, библиотекӑсенче вара — Гамзатов вулавӗсем[73];
- 2011 ҫултанпа Мускавра Литераторсен Тӗп Ҫуртӗнче тата Пултарулӑх ҫуртӗнче Раҫҫейӗн тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ Сергей Соколкин ҫыравҫӑ пуҫарӑвӗпе Пӗтӗм тӗнчери ҫыравҫӑсемпе мусӑкҫӑсен вӑйӗпе Халӑхсен туслӑхӗн «Раҫҫейӗн шурӑ тӑрнисем» литературӑпа музыка фестивалӗ иртет, ӑна Дагестан Республикин Пуҫлӑхӗсем М. М. Магомедов, Р. Г. Абдулатипов, Ингуш Республикин Пуҫлӑхӗ Ю. Б. Евкуров пулӑшса пынӑ[74].
Астероид
Спорт ӑмӑртӑвӗсем
Филателире
2013 ҫулта «Сӑваплӑ апостол Андрей Первозванный орденӗн кавалерӗсем» ярӑм шайӗнче Расул Гамзатов сӑнӳкерчӗкӗллӗ почта марккине кӑларнӑ.
Уяв
2025 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗн 5-мӗшӗнче вырӑс чӗлхипе Раҫҫей халӑхӗсен чӗлхисене пулӑшакан сферӑра патшалӑх политикине пурнӑҫа кӗртес енӗпе ӗҫлекен канашӑн ларӑвӗнче РФ Президенчӗ Владимир Путин Раҫҫей халӑхӗсен чӗлхисен кунне йӗркелеме сӗннӗ[80]. Патшалӑх пуҫлӑхӗ ӑна Расул Гамзатов сӑвӑҫӑн ҫуралнӑ кун — авӑнӑн 8-мӗшӗнче — паллӑ тума сӗннӗ[81].
Ӑнлантарусем
- ^ Гамзатов Расул Гамзатович // Большая советская энциклопедия (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ^ 1, 2 Rassul Gamsatowitsch Gamsatow // Brockhaus Enzyklopädie (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
- ^ LIBRIS — 2013.
- ^ 06647(недоступная ссылка — история). www.knowbysight.info. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2012 ҫулхи раштавӑн 5-мӗшӗ.
- ^ 06648(недоступная ссылка — история). www.knowbysight.info. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2012 ҫулхи раштавӑн 5-мӗшӗ.
- ^ 06649(недоступная ссылка — история). www.knowbysight.info. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи пушӑн 13-мӗшӗ.
- ^ 07704(недоступная ссылка — история). www.knowbysight.info. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи утӑн 10-мӗшӗ.
- ^ 07797(недоступная ссылка — история). www.knowbysight.info. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи акан 28-мӗшӗ.
- ^ Гамзатов Расул Гамзатович // «Кругосвет энциклопедийĕ».
- ^ ГАМЗАТОВ / К. К. Султанов // Пысӑк Раҫҫей энциклопедийӗ [Электронный ресурс]. — 2004.
- ^ Юрий Михайлович Агеев / Стихи.ру. www.stihi.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Путеводитель - Расула Гамзатова (выр.). www.rasulgamzatov.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Дагестанская правда. Расул Гамзатов: дагестанская вершина мировой литературы. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи нарӑсӑн 9-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи нарӑсӑн 9-мӗшӗ. — 06.09.2018
- ^ ФЛНКА. Лезгинский Расул Гамзатов. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи нарӑсӑн 9-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи нарӑсӑн 9-мӗшӗ. — 01.07.2013
- ^ Газета «Тверская 13» № 129. — 28.10.2010
- ^ Новый директор Дагестанского музья. www.museum.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи пушӑн 10-мӗшӗ.
- ^ Члены Академии. rah.ru. Пӑхнӑ кун: 2020 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи авӑнӑн 25-мӗшӗ.
- ^ Указ Президента Российской Федерации от 08.09.2003 г. № 1040 (выр.). Президент России. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи авӑнӑн 26-мӗшӗ.
- ^ Указ Президента Российской Федерации от 18.04.1999 г. № 503 (выр.). Президент России. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Указ Президента Российской Федерации от 06.09.1993 г. № 1336 (выр.). Президент России. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Указ Государственного Совета Республики Дагестан от 21.07.2003 № 167. Пӑхнӑ кун: 2022 ҫулхи ҫурлан 8-мӗшӗ. Архивланӑ 2022 ҫулхи ҫурлан 8-мӗшӗ.
- ^ О награждении Почётной Грамотой Президиума Верховного Совета Российской Федерации Гамзатова Р. Г.» Пӑхнӑ кун: 2022 ҫулхи ҫурлан 24-мӗшӗ. Архивланӑ 2022 ҫулхи ҫурлан 24-мӗшӗ.
- ^ В СПбГУ открыли памятник почётному доктору Петербургского университета, поэту Расулу Гамзатову - Санкт-Петербургский государственный университет (выр.). spbu.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ см.: Архивированная копия. Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2013 ҫулхи раштавӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Расул Гамзатов: цитаты, афоризмы, высказывания и мысли великих и умных людей. www.inpearls.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 29-мӗшӗ.
- ^ Автор: haslibrary. СЛОВО О РАСУЛЕ ГАМЗАТОВЕ (выр.). Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Admin. Фильм о Расуле Гамзатове показали на ММКФ-2014 (выр.). rgvktv.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи раштавӑн 3-мӗшӗ.
- ^ «Последняя цена». Премьера спектакля по произведениям Расула Гамзатова (выр.). РГВК «Дагестан» (12 чӳкӗн 2022).
- ^ Вадим Валерьевич Дементьев Гамзатов Расул Гамзатович «Журнал залĕнче»
- ^ Расул Гамзатов | интернет-сообщество. vk.com. Пӑхнӑ кун: 2017 ҫулхи кӑрлачӑн 6-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи кӑрлачӑн 17-мӗшӗ.
- ^ Владимир Фёдорович Огнев Гамзатов Расул Гамзатович «Журнал залĕнче»
- ^ В Махачкале открыт памятник Расулу Гамзатову. russkiymir.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Admin. В самом центре Москвы открыт памятник Расулу Гамзатову (выр.). rgvktv.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи раштавӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Путин открыл в Москве памятник Расулу Гамзатову и поддержал идею снять о поэте фильм. NEWSru.com (5 утӑн 2013). Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Бюст народного поэта Дагестана Расула Гамзатова торжественно открыли в турецкой Ялове. Информационный портал РИА "Дагестан". Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Этот домен припаркован компанией Timeweb. beth.timeweb.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗ.
- ^ Хасавюртовская центральная городская библиотека имени Расула Гамзатова: СТРАНИЦЫ ИСТОРИИ: 2000-е годы. Хасавюртовская центральная городская библиотека имени Расула Гамзатова (6 ҫӑвӑн 2011). Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ История библиотеки. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2013 ҫулхи раштавӑн 2-мӗшӗ.
- ^ Буйнакскому педагогическому колледжу — 80. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Наше образовательное учреждение. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Школа и Расул Гамзатов. Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи авӑнӑн 16-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2017 ҫулхи юпан 1-мӗшӗ.
- ^ Главная страница. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ В селе Краснооктябрьское Кизлярского района открыли школу имени Расула Гамзатова на 460 ученических мест. Информационный портал РИА "Дагестан". Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ Новую школу открыли в Новолакском районе. Информационный портал РИА "Дагестан". Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 19-мӗшӗ.
- ^ История школы , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗнчи копийӗ
- ^ Проспект Ленина в Махачкале (Дагестан) переименуют в проспект Расула Гамзатова (выр.). ИА REGNUM. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ.
- ^ Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов: Каспийск. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2013 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов: Дагестанские Огни. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2013 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов: Избербаш. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2013 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов: Бабаюрт. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов: Карабудахкент. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 29-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов: Манасаул. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Справочник почтовых индексов / кодов ОКАТО /налоговых инспекций ФНС / адресов: Миатли. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 29-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Мемориальная доска в Москве, 2011.
- ^ В селении Арадерих открыли мемориальную доску в память о Расуле Гамзатове. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ В Дагестане открылся музей Расула Гамзатова. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи пушӑн 5-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 Евгению Примакову вручена медаль Расула Гамзатова. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 4-мӗшӗ.
- ^ Медаль Расула Гамзатова. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Памятная Медаль Расула Гамзатова. fondgamzatova.ru. Пӑхнӑ кун: 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 24-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи акан 23-мӗшӗ.
- ^ Медаль Расула Гамзатова — нашему ваятелю , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗнчи копийӗГамзатовские дни «Белые журавли» , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи авӑнӑн 4-мӗшӗнчи копийӗ
- ^ Абдулатипов вручил Константину Эрнсту медаль им. Расула Гамзатова. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Несколько дагестанцев награждены медалью Расула Гамзатова. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 28-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Международный общественный фонд Расула Гамзатова удостоил Хасавюртовских библиотекарей высоких наград , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗнчи копийӗ
- ^ Городская мэрия учредила памятную медаль( ӗҫлемен каҫӑ)
- ^ Гунибской ГЭС присвоено имя народного поэта Дагестана Расула Гамзатова (выр.). Regnum. Пӑхнӑ кун: 2011 ҫулхи утӑн 10-мӗшӗ. Архивланӑ 2013 ҫулхи чӳкӗн 15-мӗшӗ.
- ^ ЮЦСС отремонтирует сухогруз "Расул Гамзатов" (выр.). Астраханское судостроительное производственное объединение (АСПО) (3 ҫӗртмен 2021).
- ^ Пограничный сторожевой корабль "Расул Гамзатов" вышел на испытания (выр.). Корабел.ру (19 утӑн 2021).
- ^ РАСУЛ ГАМЗАТОВ: ПРИСВОЕНО ИМЯ ТРЕТЬЕМУ КРУИЗНОМУ СУДНУ ПРОЕКТА «КАРЕЛИЯ» (выр.). Водоходъ (3 юпан 2024).
- ^ Республиканская премия Дагестана им. Расула Гамзатова. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи ҫурлан 30-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗ.
- ^ Наша ценность - дружба народов. dagzhizn.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 27-мӗшӗ.
- ^ Глава Дагестана открыл в Махачкале Дом дружбы. Информационный портал РИА "Дагестан". Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ.
- ^ ОБ УВЕКОВЕЧЕНИИ ПАМЯТИ РАСУЛА ГАМЗАТОВА (с изменениями на: 22.07.2013), Указ Государственного Совета Республики Дагестан от 18 февраля 2004 года № 35. docs.cntd.ru. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ. Архивланӑ 2019 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ.
- ^ В школах Дагестана проводят уроки, посвящённые жизни и творчеству Расула Гамзатова , Wayback Machine çинчи 2014 ҫулхи авӑнӑн 3-мӗшӗнчи копийӗ (Контрабанда, 9 сентября 2011 года)
- ^ Белые журавли России » Пресса. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи утӑн 22-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 7-мӗшӗ.
- ^ Имена астероидов в алфавитном порядке , Wayback Machine çинчи 2017 ҫулхи кӑрлачӑн 10-мӗшӗнчи копийӗ(акăлч.)
- ^ Список всех астероидов с номерами , Wayback Machine çинчи 2015 ҫулхи чӳкӗн 25-мӗшӗнчи копийӗ(акăлч.)
- ^ Citation for (7509) , Wayback Machine çинчи 2016 ҫулхи кӑрлачӑн 22-мӗшӗнчи копийӗ(акăлч.)
- ^ Волейбольный турнир памяти Расула Гамзатова стартовал в Каспийске. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗ. Архивланӑ 2014 ҫулхи авӑнӑн 29-мӗшӗ.
- ^ Турнир по мини-футболу памяти Расула Гамзатова прошёл в Кумторкалинском районе. Пӑхнӑ кун: 2014 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗ.
- ^ Заседание Совета по реализации госполитики в сфере поддержки русского языка и языков народов России (05.06.2025). Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи ҫӗртмен 5-мӗшӗ.
- ^ Путин предложил учредить День языков народов России (05.06.2025). Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи ҫӗртмен 5-мӗшӗ.
Каҫӑсем
- Расул Гамзатов сӑввисем
- Некролог, Газета.ру
- Некролог, «Дагестанская правда»
- Пресс-служба постоянного представительства Республики Дагестан при Президенте РФ. В Москве открыли мемориальную доску Расулу Гамзатову, РИА «Дагестан» (2011-09-23). 2011 ҫулхи авӑнӑн 24-мӗшӗнче архивланӑ. Тӗрӗсленӗ: 2011 ҫулхи авӑнӑн 24-мӗшӗ.