Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Сăвăç

Сӑвӑҫ (ҫавӑн пекех поэт; ав.-грек. грек ποιητής «сӑвӑҫ» сӑмахран) — сӑвӑлла, поэзи хайлавӗсене ҫыракан ҫыравҫӑ[1]. Анлӑ пӗлтерӗшпе поэт тесе тавралӑха тата пурнӑҫа хӑйне евӗрлӗ, поэзилле куракан тата туякан ҫынна калаҫҫӗ[2].

Истори тата пӗлтерӗшӗ

Тӗнче историйӗнче сӑвӑҫсем яланах пысӑк пӗлтерӗшлӗ вырӑн йышӑннӑ. Ӗлӗк-авал сӑвӑҫсене (пиитсене) ҫутҫанталӑкран уйрӑм пултарулӑх панӑ ҫынсем пек хакланӑ. Вӗсем хӑйсен туйӑмӗсене тата шухӑшӗсене сӑмахпа ӳкерсе кӑтартма, илемлӗх йӗркелес пултарулӑхпа уйрӑлса тӑнӑ.

undefined

Поэтсем хӑйсен хайлавӗсене тӗрлӗ жанрсенче ҫыраҫҫӗ: лирика сӑввисем, поэмӑсем, балладӑсем тата ытти те[3]. Вырӑс литературинче А. С. Пушкин, М. Ю. Лермонтов тата ытти паллӑ ҫыравҫӑсен ӗҫӗсем поэт пултарулӑхӗн тӗслӗхӗсем пулса тӑраҫҫӗ.

Чӑваш поэзийӗ

Чӑваш литературинче поэзи уйрӑм тата пысӑк вырӑн йышӑнать. Чӑваш поэзийӗн тымарӗсем авалхи тӗрӗксен эпосӗпе тата ӗмӗрсен тарӑнлӑхӗнчен килекен халӑх юрри-кӗввипе, йӑли-йӗркипе тачӑ ҫыхӑннӑ[4][5].

Чӑваш поэзийӗн аталанӑвӗ темиҫе тапхӑра пайланать:

  • Малтанхи тапхӑр (XVIII—XIX ӗмӗрсем). Ку вӑхӑтра малтанхи чӑваш сӑвӑҫисен ячӗсем паллӑ пулса тӑнӑ. Вӗсен шутне Хвети, Василий Иванович Лебедев тата Спиридон Михайлович Янтуш кӗреҫҫӗ[6]. Вӗсем хӑйсен пӗрремӗш хайлавӗсене халӑх пултарулӑхӗ ҫине таянса ҫырнӑ.
  • Классика тапхӑрӗ (XX ӗмӗр пуҫламӑшӗ). Ку тапхӑр Константин Васильевич Иванов ячӗпе ҫыхӑннӑ. Вӑл чӑваш поэзийӗн классикӗ, чӑваш литературин никӗсне хываканӗ. Унӑн чи паллӑ хайлавӗ — «Нарспи» поэма, вӑл чӑваш халӑхӗн пурнӑҫӗпе йӑли-йӗркине тарӑннӑн кӑтартса парать[7].
    Шупашкарти Константин Иванов палӑкӗ
  • Ҫӗнелӳ тапхӑрӗ (1920-мӗш ҫулсем). Ҫеҫпӗл Мишши чӑваш сӑввине ҫӗнетнӗ (реформаторӗ пулса тӑнӑ). Вӑл чӑваш поэзине силлабо-тоника тытӑмне кӗртнӗ тата ҫӗнӗ ритмсем хушса пуянлатнӑ[5].
  • Аталану тапхӑрӗ (XX ӗмӗр варринчен пуҫласа). Ку вӑхӑтра Петӗр Хусанкай, Митта Ваҫлейӗ тата ытти паллӑ сӑвӑҫсем хӑйсен ӗҫӗсемпе чӑваш поэзине ҫӳллӗ шая ҫӗкленӗ[8].

Хисеплӗ ят

Чӑваш литературине аталантарас ӗҫе пысӑк тӳпе хывнӑ тата халӑхра анлӑ палӑрнӑ сӑвӑҫсене патшалӑх шайӗнчи хисеплӗ ятпа палӑртаҫҫӗ. Чӑваш Республикин ҫакнашкал патшалӑх наградине «Чӑваш Республикин халӑх поэчӗ» теҫҫӗ. Ӑна кама, мӗнле ҫитӗнӳсемшӗн парассин йӗркине «Чӑваш Республикин патшалӑх наградисем пирки» саккунпа ҫирӗплетнӗ[9]. Ку хисеплӗ ята, саккунпа килӗшӳллӗн, «Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ» ята илнӗ хыҫҫӑн пиллӗк ҫул иртсен тин параҫҫӗ[9].

Ӑнлантарусем

  1. ^ Значение слова ПОЭТ. Толковый словарь. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 24-мӗшӗ.
  2. ^ Отличия между писателями и поэтами. Культура.РФ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 24-мӗшӗ.
  3. ^ Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка : В 4 томах. — РИПОЛ классик, 2006. — Т. 3. П. — С. 544.
  4. ^ Древняя поэзия тюрков: проблемы изучения. CyberLeninka. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 24-мӗшӗ.
  5. ^ 1, 2 Родионов В. Г. Чувашское и тюркское стихосложение : учебное пособие [для студентов III-IV курсов чувашской и русской филологии]. — Изд-во Чувашского университета, 1986. — С. 80.
  6. ^ Чӑваш литературин антологийӗ : поэзи / сост.: В. Г. Родионов и В. Н. Алексеев. — Чăваш кĕнеке издательстви, 2013. — С. 598. — ISBN 978-5-7670-2151-2.
  7. ^ Писатели Чувашии - детям (Авторы). Национальная библиотека ЧР. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 24-мӗшӗ.
  8. ^ Развитие чувашской поэзии: литературный процесс середины 1980-х гг. - начала XXI в. Филологические науки (2018). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 24-мӗшӗ.
  9. ^ 1, 2 Закон Чувашской Республики «О государственных наградах Чувашской Республики». Официальный портал органов власти Чувашской Республики (база Гарант). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи акан 24-мӗшӗ.

Каçăсем

Категорисем