Трансçĕпĕр магистралĕ

Трансçĕпĕр чукун çул магистралĕ (Трансси́б), Аслă Çĕпĕр Çулĕ (историлле ячĕ) — Еврази крнтиненчĕ витĕр пыракан чукун çул, Мускава Раççейĕн паллă тухăç-çĕпĕрпе инçет-тухăç промăçлăх хулисемпе çыхăнтарать. Магистраль тăсăлăвĕ 9288,2 км — тĕнчири чи вăрăм чукун çул.

Çулăн чи çӳллĕ вырăнĕ — Яблоновый перевал (1019 м тинĕс шайĕнчен)^[1]. 2002 çулта ăна пĕтĕмпех электрифиленĕ.

Транссиб ячĕпе магистралĕн тухăç енне çеç, Челепирен (Кăнтăр Урал) Владивостока çити, асăнма пулать. Унăн тăршшĕ — 7 пин км. Çак пайне ĕнтĕ 1891 - 1916 çулсенче хывнă.

Хальхи вăхăтра Трансси́б Европа пайне, Урала, Ҫӗпӗре тата Инçет Тухăçне, анлăрах каласан — анăç тата кăнтăр раççей порчĕсене, çаплах Европăна чукун çулпа тухмалли порчĕсене (Санкт-Петербург, Калининград, Новороссийск), пĕр енчен, лăпкă океан порчĕсемпе тата чукун çулпа Азие тухмалли порчĕсемпе (Владивосток, Находка, Ванино, Байкал Лешьен) шанăçлă çыхăнтарать. Уйрăм пĕлтерĕшлĕ, паллах, Екатеринбург транспорт çыхăвĕ шутланать - вăл Европăна Азипе çыхăнтарать, çакăнта кирлĕ мĕнпур пысăк транспорт тата логистика юхăвĕ Азирен Европăна тата тепĕр еннелле те (Расçей территорипе) пырать.

Ӳкерчĕк:Russian prisoners at work at the Amur Railway.jpg

Транссиба тунă чухне.

Официаллă çул-йĕр тăвăма 1891 çулхи çăвăн 19-мĕшĕнче (ҫу, 31) Владивосток çывăхĕнче (Куперовская падь) тытăннă, пĕрремĕш чула хунă çĕре Николай Александрович, пулас император Николай II хутшăннă. Тĕрĕссипе, çула маларах, 1891 çулхи пуш уйăхĕн пуçламăшĕнчех (Миасс — Челепи пайĕ) тума пуçланă.

Аслă Çĕпĕр Çулĕн рельсисене 1901 çулхи юпан 21-мĕшĕнче (чӳк, 3 ) Китай-Тухăç чукун çулне тăваканĕсем, анăçпа тухăç енчен рельсăсене çыхăнтарса тĕл пулнă. Çурт-йĕр тăвăм ертӳçисенчен пĕрри Свиягин Николай Сергеевич инженер пулнă, унăн ячĕпе Свиягино чарăнăвне тивĕçтернĕ.

Раççей империн территоринче çул-йĕре 1916 çулхи юпан 5-мĕшĕнче (юпа, 18) близ Хабаровск çывăхĕнчи Амур урлă кĕпере хута ярса çак кĕпер витĕр пуйăссен куçăмне уçнипе туса пĕтернĕ.

Транссиба тума 1891 - 1913 çулсенче 1 455 413 тенкĕ тăкакланă.

2008 çулхи кăрлач, 11кăрлачăн 11-мĕшĕнче Китай, Монголи, Раççей, Беларуç, Польша тата Германи Пекин —Гамбург япала турттарав проекта лайахлатав килĕшĕвне алă пуснă.^[2]

Ӳкерчĕк:Transsib.jpg

Транссиб Екатеринбург районĕнче.

Çурçĕр: Мускав — Ярославль — Киров — Пермь — Екатеринбург — Тĕмен — Омск — Красноярск — Владивосток.
Çĕнĕ: Мускав — Чулхула — Киров — Пермь — Екатеринбург — Тĕмен — Омск — Красноярск — Владивосток.
Кăнтăр: Мускав — Муром — Арзамас — Канаш — Хусан — Екатеринбург — Омск — Красноярск — Владивосток.
Истори: Мускав — Кисан — Ряжск — Самар — Ӗпхӳ — Челепи — Омск — Красноярск — Владивосток.

Кӳршĕсем

Вăтам-Çĕпĕр чукун çулĕ Павлодар — Кулунду — Чул-Обь-çинчи урлă Çурçĕр Казахстана Алтай Енĕпе тата Кемӗр облаҫӗпе çыхăнтарать. Раççей территоринче унăн пайĕ Анăç-Çĕпĕр чукун çулне кĕрет. Çĕн Çĕпĕртен кăнтăралла, Барнаул витĕр, Вăтам Азине Турксиб пырать. XX ӗмӗрĕн вĕçĕнче Инçет Тухăçра, Транссибран çурçĕререх Байкал-Амур магистралĕ выртать.

Транссибăн вĕçĕм чарăнăвĕ Владивосток пулин те, Находка турачĕ çинче Мускавран аяккараххисем — Астафьев сăмсахĕ тата Хĕвелтухăç порчĕ. Çурçĕр туратĕнче Транссибăн вĕçĕм чарăнăвĕ Чугуевка ялĕ.

^ http://periskop.livejournal.com/239689.html
^ [1] 2021 ҫулхи нарӑсӑн 4-мӗшӗнче архивланӑ.

Ку — ҫырса пӗтермен статья. Эсир статьяна тӳрлетсе е хушса проекта пулăшма пултаратăр.
Çак асăрхаттарнине май пулсан тĕрĕсреххипе улăштармалла.

[1] ttp://periskop.livejournal.com/239689.html

[2] [1] 2021 ҫулхи нарӑсӑн 4-мӗшӗнче архивланӑ.

[1]

[2]

Трансçĕпĕр магистралĕ

Çурт тăвăм кун-çулĕ

Малашлăхĕ

Трансçĕпĕр тĕлĕсем

Кӳршĕсем

Кăсăк фактсем

Çавăн пекех пăхăр

Каçăсем

Ӑнлантарусем

Категорисем