Ешӗлвар
Ешĕл Айлăм (тут. Yəşel Üzən, Яшел Үзән, улăхри мари Парат) — (1932) (Раççей), Тутарстан республикин Ешӗлвар районӗ.
Халăхĕ 99,6 пин çын (2005).
1865 çулта Капачиçи чиркӳ ял ячĕпе никĕсленнĕ.
Диалект
Ешĕл айлăм (тайлăм, йăлăм, уйлăм,)
Тавралăхĕ
Хула Атӑлăн сулахай çыранĕнче, Хусантан 38 çм вырнаçнă. Ешĕл айлăм районĕ Чăваш Республикипе тата Мари Элпе чикĕ тытать.
Хуçалăхĕ
- ФПУП ПО «Завод имени Серго» (компания POZIS) (машиностроение)[1]
- ОАО «Зеленодольский завод им. А. М. Горького»[3] (судостроение, титановое литье)
- УАО «Зеленодольский фанерный завод»
- УАО «Поволжский фанерно-мебельный комбинат»
- Зеленодольский машиностроительный завод (филиал Казанского моторостроительного производственного объединение)
- Зеленодольский шпалопропиточный завод
Халăхĕ
Халăх йышĕ, çулсем (пин çын)[4]
| Çул | 1939 | 1959 | 1962 | 1967 | 1970 | 1973 | 1976 | 1979 | 1982 | 1986 | 1989 | 1992 | 1996 | 1998 | 2000 | 2001 | 2003 | 2005 | 2006 | 2007 |
| Шучĕ | 30.2 | 60.5 | 66 | 72 | 77 | 82 | 84 | 84.5 | 86 | 91 | 94.1 | 98.7 | 101.1 | 100.9 | 100.2 | 99.6 | 100.1 | 99.6 | 99.2 | 99.0 |
Çутĕç
Ешĕл Айлăмра тĕрлĕ тĕслĕ пĕлӳ паракан кермен-шкул вырнаçнă.
Пĕрлехи вăтам пĕлӳ
- 59 тĕрлĕ тĕслĕ шкул: 15169 вĕренекен:
- 4 гимнази;
- 2 лицей;
- 3 шкул ятарлă уйрăм ăслăлăха вĕрентекен
- 1 прогимнази;
- 2 коррекци шкулĕ;
- 2 уçă смена шкулĕ;
- 1 шкул хушшинчи вĕренӳ комбиначĕ: 1500 вĕренекен
Культура
Музейсем
- Ешĕл Айлăм халăх пултарулăĕпе этнографи музейĕ, 1978 çулта никĕс хунă, 1980 çулта уçнă. 7000 яхăн виçе япала упранать, вĕсенчен 6000 ытла япали тĕп фондĕнче.[5]
- Карап тăвакан А. М. Горький ячĕллĕ заводăн Вăрçăпа Ӗçлĕх музейĕ, 1970 çулта никĕсленĕ. 15000 яхăн виçе япали упранать.
- Константин Васильевăн астăвăм музейĕ, 1994 çулта никĕсленĕ. 1996 çулхи кăрлач, 10 уçнă[6] (ӳкерчĕк галерейи [7])
Мемориалсем
- Пĕчĕк бронекатер N75 «Калюжный», Тĕп конструкторĕ Ю. Ю. Бенуа (ЦКБ-32). Бронекатера 1942 çулта ĕçченсем хăйсен ирĕкĕпе укçа пуçтарса тунă, шыва 1942 çулĕн вĕçĕнче антарнă та 1943 çурла, 5 Атăл-Каспи вăрçă флотилийĕ шутне кĕртнĕ. 1944 çулхи ака, 13 Танай вăрçа флотилине куçараççĕ. Иккӗмӗш тӗнче вӑрҫинче 1939—1945 çç.: Ясса-Кишинев 1944, çурла, 20-29, Будапешт 1944 çулхи юпа, 29 тата Вена 1945 çулхи пуш, 16 — ака ,15 тапăну операцисене хутшăннă. 1967 çулта палăк вырăнне кĕртнĕ. Техника пахалăхĕсем: 29,3 т; 22,6х3,5х0,5 м; 850 л.в.; 20 уз; 250 миль; 1 — 76,2-мм турул кĕпçи, 3 — 12,7-мм пулемёт, 36 тарăн бомбă; 13 çын.
Транспорчĕ
Массăллă хыпар хатĕрĕсем
Инçекурав
Пур телеканала тытса илет: Хусан, (çӳллĕ антеннăпа) Чăваш Республикин (Пĕрремĕш канал, РФ, НТВ)
«Ешĕл Васан» телекомпание 1990 çулта никĕсленĕ. 2007 çулта эфирте тухма пăрахнă, кабель витĕр янă.
Тĕн
Зеленодольск — нумай халăхлă, нумай конфессиллĕ хула. Ешĕл айлăм муниципаллă район территоринче 63 тĕн йĕркеленӳлĕхĕ, çав шутра мăсăльман — 40, православин — 17, урăххи — 6.
Мăсăлман тĕн çурчĕсем — 39
- Мечетсем — 37 (хулара — 3, вĕсенчен 2 туса хăпартаççĕ, районта 34, вĕсенчен 3 тăваççĕ)
- Кĕл тумалли çуртсем — 1 (районта)
- Медресе — 1 (хулара)
Православи — 17
- Чиркӳсем — 10 (хулара-3, районта —7)
- Мăнастырьсем — 2 (районта)
- Мăнастăрь (кил картиллĕ — 3 (хулара — 1, районта — 2)
- Часовньăсем — 2 (хулара — 1, районта −1)
Урăххисем — 6
- Чиркӳсем — 3
- Харпăр çуртсемпе хваттерсем −3
Çыхăну
Халĕ малтанхи (пралуклă) çыхăнăва пĕр оператор "Филиал ОАО "Таттелеком" Зеленодолький РУЭС" тытса пырать.
Ӑнлантарусем
- ^ ФПУП ПО «Завод имени Серго» 2008 ҫулхи ҫӑвӑн 4-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ Информация о работе технической инспекции труда Федерации профсоюзов Республики Татарстан в 2006 году 2015 ҫулхи ҫӗртмен 5-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ ОАО «Зеленодольский завод им. А. М. Горького» 2016 ҫулхи кӑрлачӑн 29-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ Ешĕл Айлăм. «Ман хула» халăх энциклопедийĕ. Пӑхнӑ кун: 2008, çурла, 5.
- ^ МУЗЕИ ТАТАРСТАНА 2008 ҫулхи ҫӗртмен 25-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ Музей Константина Васильева
- ^ Картины Константина Васильева 2008 ҫулхи раштавӑн 18-мӗшӗнче архивланӑ.
Каçăсем
- Ешĕл Айлăм муниципаллă районĕн сайчĕ 2008 ҫулхи юпан 29-мӗшӗнче архивланӑ.
- Ешĕл Айлăм
- Ешĕл Айлăм хулан хыпар порталĕ
- Ешĕл Айлăмри банксем 2007 ҫулхи авӑнӑн 28-мӗшӗнче архивланӑ.
- Ешĕл Айлăм хулин рок-этеплĕхĕ 2009 ҫулхи пушӑн 26-мӗшӗнче архивланӑ.
