Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Каникул

Каникул (выр. Каникулы) — вӗреннӗ вӑхӑтра вӗренӳ ҫинчен калакан саккунсемпе, календарьти вӗренӳ графикӗпе тата вӗрентӳ организацийӗсен харпӑр акчӗсемпе палӑртнӑ кану е ытти тӗллевсем валли планлӑ тӑхтав тапхӑрӗсем.

Этимологи

Авалхи Римра ҫуллахи шӑрӑх тапхӑрӗ латин чӗлхинче Canicula («пӗчӗк йытӑ») тенӗ Сириус ҫӑлтӑр ирхине курӑнма пуҫланӑ вӑхӑтра килнӗ. Ҫак кунсене «dies caniculares»[1] — «йытӑ кунӗсем» (утӑ уйӑхӗн 22-мӗшӗнчен пуҫласа ҫурлан 23-мӗшӗччен). Шӑпах ҫапла ят панӑ ҫуллахи уйрӑмах шӑрӑх вӑхӑтри отпуск тапхӑрне[2][3].

Раҫҫейре

Раҫҫейре 1917 ҫулччен каникул сӑмахпа ҫуллахи кану тапхӑрне палӑртнӑ. Владимир Даль(выр.)чăв. ӑнлантару словарӗнче ҫакӑн пек ҫырнӑ: «Каникул — ҫуллахи шӑрӑх вӑхӑт, вӗренӳ заведенийӗсенче кану вӑхӑчӗ; тулли каникул утӑ уйӑхӗн 1-мӗшӗнчен пуҫласа ҫурлан 15-мӗшӗччен пырать; вырӑнӗ-вырӑнӗпе ҫӗртме уйӑхӗнчен е ҫу уйӑхӗнченех пуҫлаҫҫӗ».

Революциччен(выр.)чăв. пуҫламӑш шкулсемпе прихут училищисенче(выр.)чăв. каникул ултӑ е ҫичӗ уйӑха тӑсӑлнӑ — «уй-хир ӗҫӗсене пӗтерсен тепӗр ҫулхи ӗҫсем пуҫланиччен». Региона кура вӗсем юпа—раштав уйӑхӗсенче пуҫланнӑ, пуш—ҫу уйӑхӗсенче вӗҫленнӗ[4].

НИУ ВШЭ аталанӑвӗн институчӗн тӗп ӑслӑлӑх ӗҫченӗ, Ирина Абанкина профессор ҫакна палӑртнӑ[5]:

Шкул каникулне пирӗн е уявсемпе, е ҫут ҫанталӑк пулӑмӗсемпе ҫыхӑнтарнӑ. Пуш уйӑхӗн вӗҫӗнче — ака уйӑхӗн пуҫламӑшӗнче каникула ейӳ вӑхӑтӗнче, чылай регионти шкула ҫитме питӗ кӑткӑс чухне, палӑртнӑ. Авӑнӑн 1-мӗшӗнче вӗренӳ ҫулӗ пуҫланни — I Петӗр вӑхӑтӗнче йӑлана кӗнӗ вырӑс ҫӗнӗ ҫулӗ. Кӗрхи каникул — чӳк уявӗсем.

1803 ҫулта вӗренӳ реформин никӗсӗсене палӑртакан «Халӑха ҫутта кӑларас ӗҫри ум правилӑсем» тухнӑ. Вӗсенче, сӑмахран, вӗренӳ ҫулӗ ҫурлан 1-мӗшӗнче пуҫланмаллине тата ҫитес ҫулхи утӑ уйӑхӗн 1-мӗшӗнче вӗҫленмеллине палӑртнӑ[6].

Совет влаҫӗ ҫулӗсенче вӗренӳ ҫулӗ тӗрлӗ вӑхӑтра пуҫланнӑ. Чылай шкулта — ҫурлан 14-мӗшӗнче.

1935 ҫулта Халӑх Комиссарӗсен Канашӗн(выр.)чăв. тата ВКП (б) Тӗп Комитечӗн «Вӗренӳ ӗҫне йӗркелесси тата пуҫламӑш, тулли мар вӑтам тата вӑтам шкулсенче палӑртнӑ йӗркепе ӗҫлесси ҫинчен» йышӑнӑвӗ тухнӑ. Документпа килӗшӳллӗн, вӗренӳ ҫулӗ авӑнӑн 1-мӗшӗнче пуҫланнӑ. Каникул тапхӑрӗсене палӑртнӑ:

  • кӗрхи — чӳк уйӑхӗн 5-мӗшӗнчен пуҫласа 9-мӗшӗччен;
  • хӗллехи — раштавӑн 30-мӗшӗнчен пуҫласа кӑрлачӑн 10-мӗшӗччен;
  • ҫурхи — пушӑн 24-мӗшӗнчен пуҫласа 31-мӗшӗччен;
  • ҫуллахи — вӗренӳ ҫулӗ вӗҫленнӗренпе ҫурлан 31-мӗшӗччен[6].

Ялти шкулсенче ҫурхи каникула районти ӗҫҫыннисен депутачӗсен Канашӗсен ӗҫ тӑвакан комитечӗсем вырӑнти условисене кура урӑх вӑхӑта куҫарма пултарнӑ.

СССР Министрсен Канашӗн 1970 ҫулхи авӑнӑн 8-мӗшӗнчи 749-мӗш йышӑнӑвӗпе[7] ҫапла палӑртнӑ: шкулсенче занятисем авӑнӑн 1-мӗшӗнче пуҫланаҫҫӗ те, экзаменсемпе практика ирттерессине шута илсе, 1-7 классенче — ҫӑвӑн 30-мӗшӗнче, 8-мӗш класра — ҫӗртмен 10-мӗшӗнче, 9-10 (11) классенче — ҫӗртмен 25-мӗшӗнче вӗҫленеҫҫӗ.

undefined

Хальхи вӑхӑтра шкулсенчи каникул графикне Раҫҫей Федерацийӗн 2012 ҫулхи раштавӑн 29-мӗшӗнчи 273-ФЗ №-лӗ «Раҫҫей Федерацийӗнчи вӗрентӳ ҫинчен» саккунӗпе палӑртаҫҫӗ[8].

Раҫҫей студенчӗсемшӗн каникулӑн пӗрлӗхлӗ графикӗ ҫук. Аслӑ вӗренӳ заведенийӗсен ертӳлӗхӗ вӗренӳ планне, курсне, вӗрентӳ формине тата производство практики(выр.)чăв. пуррине шута илсе расписани хӑй тӗллӗн палӑртать. Ытларах чухне студентсем экзамен сессийӗ(выр.)чăв. хыҫҫӑн каникула каяҫҫӗ. Каникул тӑсӑласси ҫулталӑкри вӗренӳ кунӗсен шутӗнчен килет. Вӗренӳ ҫулӗ виҫӗ е тӑватӑ семестра пайланакан аслӑ шкулсенче вӗренӳ модулӗсем хушшинче хушма тӑхтавсем пулма пултараҫҫӗ[9].

Колледжсемпе техникумсенче(выр.)чăв. ҫуллахи кану графикне аслӑ шкулсенчи принциппах тунӑ: малтан сесси, кайран производство практикипе каникул. Производство практики ҫук студентсемшӗн каникул яланхиллех ҫӗртме уйӑхӗн варринче е вӗҫӗнче, экзаменсем хыҫҫӑн пуҫланать. Производство практикине каякан студентсемшӗн утӑ уйӑхӗн вӗҫӗнче — ҫурла уйӑхӗн пуҫламӑшӗнче[9].

Каникул расписанине вӗренекенсем деканатра, вӗрентӳ организацийӗн сайтӗнче е харпӑр кабинетӗнче пӗлме пултараҫҫӗ.

Ытти ҫӗршывсенче

Каникул тапхӑрӗ тӗнчери тӗрлӗ ҫӗршыври шкулсенче уйрӑлса тӑрать. Германире вӗренӳ ҫулӗ ҫурлан 24-мӗшӗнчен пуҫласа авӑнӑн 15-мӗшӗчченхи тапхӑрта пуҫланать[5]. Хӗллехи каникул кӑрлач вӗҫӗнчен пуҫласа нарӑс уйӑхӗнче улшӑнса тӑракан кун таран иртет. Кӗркунне шкул ачисем юпа уйӑхӗн вӗҫӗнче тӗпрен илсен икӗ эрне канаҫҫӗ. Раштав каникулӗ раштавӑн 20—23-мӗшӗсенче пуҫланать те кӑрлачӑн 3-11-мӗшӗсенче вӗҫленет.

Финляндире ҫуллахи каникул ҫӗртмен 1-мӗшӗнчен пуҫласа ҫурла уйӑхӗн варриччен тӑсӑлать. Раштав уйӑхӗнчи каникул — раштавӑн 22-мӗшӗнчен пуҫласа кӑрлачӑн 8-мӗшӗччен. Мӑнкун каникулне вӗренекенсем пуш уйӑхӗн вӗҫӗнче е ака уйӑхӗн пуҫламӑшӗнче канаҫҫӗ[10].

АПШра каникул датисем штата, шкул округне, вӗренӳ заведенине тата вӗренекенсен ӳсӗмне кура уйрӑлса тӑраҫҫӗ. Кӗркунне шкул ачисем ытларах чухне авӑн е юпа уйӑхӗсенче, хӗлле — нарӑс е пуш уйӑхӗнче, ҫуркунне — пуш уйӑхӗнче е ака уйӑхӗнче, ҫулла — ҫӗртме уйӑхӗнчен пуҫласа ҫурла уйӑхӗ вӗҫлениччен канаҫҫӗ[11].

Китайра вӗренӳ ҫулӗ икӗ семестра пайланать, ҫавӑнпа хӗллехи тата ҫуллахи каникул кӑна пур. Ҫуллахисем — утӑ тата ҫурла уйӑхӗсенче, хӗллехисем — кӑрлач уйӑхӗн варринчен пуҫласа нарӑс уйӑхӗн варриччен.

Японире вӗренӳ ҫулӗ ака уйӑхӗн иккӗмӗш эрнинчен пуҫланать. Ҫуллахи каникул — утӑ вӗҫӗнчен пуҫласа ҫурла уйӑхӗ вӗҫӗччен, хӗллехи — раштав вӗҫӗнчен кӑрлач уйӑхӗн пӗрремӗш эрни таран, ҫурхи — пуш уйӑхӗн варринче.

Филиппинра каникул вӑхӑчӗсене Вӗренӳ министерстви палӑртать. Вӗренӳ ҫулӗ ҫурла уйӑхӗнче пуҫланать те ҫӗртме уйӑхӗнче вӗҫленет. Ҫуркунне шкул ачисем ака уйӑхӗнче пӗр эрне канаҫҫӗ. Раштав уйӑхӗнчи каникул яланхиллех раштавӑн 24-мӗшӗнче пуҫланать те кӑрлачӑн 6-мӗшӗ хыҫҫӑн пӗрремӗш тунтикун вӗҫленет. Шкул директорӗсем хӑйсене кирлӗ пек вӗренӳ ҫулӗ тӑршшӗпе виҫӗ кун таран кану хушма пултараҫҫӗ[12].

ЮАРта вӗренӳ ҫулӗ кӑрлач уйӑхӗн варринче пуҫланать те тӑватӑ чӗрӗке пайланать: кӑрлач – пуш, ака – ҫӗртме, утӑ – авӑн тата юпа – раштав пуҫламӑшӗ. Раштав уйӑхӗнче ҫуллахи каникул пуҫланать, вӗсем уйӑх ҫурӑ, тепӗр вӗренӳ ҫулӗ пуҫланиччен тӑсӑлаҫҫӗ.

Танзанире ҫӗнӗ вӗренӳ ҫулӗ Ҫӗнӗ ҫул уявӗсем хыҫҫӑн пуҫланать. Чи вӑрӑм «ҫуллахи» каникул раштав уйӑхне килет. Тепӗр каникул Рамадан сӑваплӑ уйӑхра пулать. Пӗр уйӑх шкул ачисем утӑ уйӑхӗнче канаҫҫӗ[13].

undefined

Шкулти каникулсен графикӗ

Раҫҫейри кашни вӗренӳ учрежденийӗ Раҫҫей Федерацийӗн Ҫутӗҫ министерствин(выр.)чăв. рекомендацийӗсенчен шута илсе каникул вӑхӑчӗсене хӑй тӗллӗн палӑртма пултарать.

Рекомендацисемпе килӗшӳллӗн, 2025/2026 вӗренӳ ҫулӗнче тӑватӑ вӗренӳ чӗрӗкӗллӗ шкулсем валли каникулӑн ҫак датисене пӑхса хӑварнӑ[14]:

  • кӗрхи — юпа уйӑхӗн 25-мӗшӗнчен пуҫласа чӳк уйӑхӗн 2-мӗшӗччен;
  • хӗллехи — раштавӑн 31-мӗшӗнчен пуҫласа кӑрлачӑн 11-мӗшӗччен;
  • ҫурхи — пуш уйӑхӗн 28-мӗшӗнчен пуҫласа ака уйӑхӗн 5-мӗшӗччен;
  • ҫуллахи — ҫу уйӑхӗн 27-мӗшӗнчен пуҫласа ҫурлан 31-мӗшӗччен.

Пӗрремӗш класра вӗренекенсем валли виҫҫӗмӗш чӗрӗкре — нарӑсӑн 16-мӗшӗнчен пуҫласа 22-мӗшӗччен — хушма кану кунӗсем уйӑрма сӗнеҫҫӗ.

Триместр системинче вӗренӳ ҫулне виҫӗ пӗр тан пая пайлаҫҫӗ, вӗсенчен кашниех модуль вӑрӑмӑшӗпе пӗр пек икӗ пая пайланать. Шкул ачисем пилӗк эрне хушши вӗренеҫҫӗ, унтан пӗр эрнелӗхе каникула каяҫҫӗ.

Каникул валли триместр тытӑмӗнче Раҫҫей Федерацийӗн Ҫутӗҫ министерстви ҫак датӑсене уйӑрнӑ[14]:

  • пӗрремӗш — юпа, 4-12;
  • иккӗмӗш — чӳк уйӑхӗн 15-мӗшӗнчен пуҫласа 23-мӗшӗччен;
  • виҫҫӗмӗш — раштавӑн 31-мӗшӗнчен пуҫласа кӑрлачӑн 11-мӗшӗччен;
  • тӑваттӑмӗш — нарӑсӑн 21-мӗшӗнчен пуҫласа пушӑн 1-мӗшӗччен;
  • пиллӗкмӗш — пуш уйӑхӗн 28-мӗшӗнчен пуҫласа ака уйӑхӗн 4-мӗшӗччен.

Каникул ирттернисӗр пуҫне патшалӑх уявӗсем вӑхӑтӗнче хушма канмалли кунсем пӑхса хӑварнӑ, вӗсен хушшинче Халӑх пӗрлӗхӗн кунӗ, Тӑван Ҫӗршыв хӳтӗлевҫин кунӗ, Пӗтӗм тӗнчери хӗрарӑмсен кунӗ, Ҫӗнтерӳ кунӗ тата ытти те.

Культурӑра сӑнарлани

Кинематографра

  • «Добро пожаловать, или Посторонним вход вопрещён» (1964);
  • «Каникулы Бонифация» (1965);
  • «Сто дней после детства» (1975);
  • «Каникулы в Простоквашино» (1980);
  • «Каникулы Петрова и Васечкина, обыкновенные и невероятные» (1984);
  • «Королевство полной луны» (2012);
  • «Camp Rock: музыкальные каникулы» (2008).

Литературӑра

  • Николай Носов «Шурик у дедушки» (1956);
  • Юрий Нагибин «Эхо» (1960);
  • Рене Госсини, Жак-Жак Сампе «Каникулы малыша Николя» (1962);
  • Анатолий Алексин «В стране Вечных Каникул» (1966);
  • Любовь Воронкова «Гуси-лебеди» (1966);
  • Евгений Носов «Варька» (1967);
  • Владислав Крапивин «Бегство рогатых викингов» (1975);
  • Анатолий Гладилин «Секрет Жени Сидорова» (1975);
  • Юз Алешковский «Кыш и я в Крыму» (1975);
  • Сильвия Труу «Месяц как взрослая» (1978);
  • Евгений Велтистов «Миллион и один день каникул» (1979);
  • Кир Булычёв «Гостья из будущего. Каникулы в космосе или планета Пять-Четыре» (1986);
  • Анатолий Рыбаков «Каникулы Кроша» (1998);
  • Тамара Михеева «Асино лето» (2008);
  • Наринэ Абгарян «Манюня пишет фантастичЫскЫй роман» (2011);
  • Давид Гроссман «С кем бы побегать» (2011);
  • Тинатин Мжаванадзе «Лето, бабушка и я» (2022);
  • Наталья Евдокимова «Лето пахнет солью» (2023);
  • Ольга Бочкова «Правдивые истории из жизни Никиты» (2024).

Ӑнлантарусем

  1. ^ Holberg J. B. Sirius: Brightest Diamond in the Night Sky. — Chichester, UK: Praxis Publishing, 2007. — P. 22. — ISBN 0-387-48941-X.
  2. ^ Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — 1890—1907.
  3. ^ Зигель Ф. Ю. Сокровищница звёздного неба — путеводитель по созвездиям и Луне / Под ред. Г. С. Куликова. — 5-е изд. — {{{1}}} м: Наука, 1986. — С. 126.
  4. ^ Воронцова, Ю.. Школы в дореволюционной России: гимназия, реальное училище, земское училище… (2023-09-25). Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  5. ^ 1, 2 Борта, Юлия. Школа выживания. Какие каникулы есть у учеников разных стран. Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  6. ^ 1, 2 Бурт, В.. «Девочки могли отвлекать мальчиков от учебы, но об этом не говорили». Как начинали учебный год при царе и в СССР (2023-08-27). Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  7. ^ Об Уставе средней общеобразовательной школы (не действует на территории РФ 22.07.16 на основании постановления Правительства Российской Федерации от 11.07.2016 N 656) от 08 сентября 1970. docs.cntd.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  8. ^ Федеральный закон "Об образовании в Российской Федерации" от 29.12.2012 N 273-ФЗ(паллӑ мар). КонсультантПлюс. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  9. ^ 1, 2 Платят ли стипендию студентам во время летних каникул. Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  10. ^ Школьные каникулы и отпуск учителей в разных странах (2023-06-04). Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  11. ^ School Holidays in the US 2024-2025 (англ.). www.tutorchase.com. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  12. ^ Каникулы в филиппинских школах(паллӑ мар). TravelAsk. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  13. ^ Как работает система образования в Танзании?(паллӑ мар). Forbes.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  14. ^ 1, 2 График школьных каникул в 2025/26 учебном году (2025-08-19). Тӗрӗсленӗ: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Ишимова А. И. Каникулы 1844 года, или Поездка в Москву / Соч. Александры Ишимовой. — Санкт-Петербург: тип. Имп. Акад. наук, 1846;
  • Кижаева Д. В. Шкулные каникулы в сети или онлайн лагерь как альтернатива классической смене детского канупа сывату /Аспирант. – 2021. – №. 2. — С. 87-89;
  • Циркуляры и приказы Министерства народного просвещения Российской империи. М., 1878;
  • Малый энциклопедический словарь издательства Брокгауз и Эфрон. — СПб., 1907;
  • Даль В. И. Толковый словарь живого великорусского языка. — М.: Русский язык, — 1978, 3 т.;
  • Циркуляры и приказы Министерства народного просвещения Российской империи. М., 1878. — с. 654;
  • Барканов Сергей Владимирович. Социальные и педагогические условия развития системы каникулярного отдыха и оздоровления детей: Дис. … канд. пед. наук (13.00.02). — Кострома, КГПУ им. Некрасова 2004. — 247 с.;
  • Шмаков Сталь Анатольевич. Летний лагерь: вчера и сегодня. Методическое пособие.- Липецк: ИГ «Инфол», 2002. — 384 с.

Каҫӑсем

Категорисем