Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Раштав (уяв)

Disambig gray.svg Ку терминӑн ытти пӗлтерӗшсем те пур, Раштав (пĕлтерĕшсем) пăхăр.

Раштав (выр. Рождество Христово, Вырӑс православи чиркӗвӗнче — Рождество́ по пло́ти Господа Бога и Спаси́теля нашего Иисуса Христа; ав.гр. Ἡ κατὰ σάρκα Γέννησις τοῦ Κυρίου καὶ Θεοῦ καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ; чирк.-слав. Є҆́же по пло́ти ржⷭ҇тво̀ гдⷭ҇а бг҃а и҆ сп҃са на́шегѡ і҆и҃са хрⷭ҇та̀) — христиансен тӗп уявӗсенчен пӗри, Мария Хӗртен Иисус Христос ҫуралнине халалланӑ уяв.

Православире 12 тӗп уявсен шутне кӗрет, умӗн 40 кунлӑх Раштав типпи пырать. Иерусалим, Вырӑс, Грузи, Серб, Польша тата Македони православи чиркӗвӗсем, кивӗ йӑлапа кивӗ стиль чиркӗвӗсем раштавӑн 25-мешӗнче (кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче) уявлаҫҫӗ. Кустантин, Александри, Антиохи, Румыни, Пӑлхар, Кипр, Эллада, Албан тата Чехи тата Словакин ҫӗрӗсен Православи чиркӗвӗ, католиксен тата протестантсен чиркӗвӗсем — григориан календарӗпе раштавӑн 25-мӗшӗнче. Эрмен апостол чиркӗвӗ — григориан календарӗпе кӑрлачӑн 6-мӗшенче.

Христос ҫурални

Канонла текстсем

Рим императорӗн хушӑвӗпе килӗшӳллӗн, халӑх ҫыравне ҫӑмӑллатма империре пурӑнакан кашни ҫыннӑн «хӑйӗн хулине» пымалла пулнӑ. Иосиф Давидӑн тӑхӑмӗ пулнӑ, Мария вара унпа ҫураҫнӑ пирки вӗсем Вифлееме ҫул тытнӑ.

Иисус ҫуралнӑ хыҫҫӑн ӑна чи малтан кӗтӳҫӗсем пуҫҫапма пынӑ, вӗсем ҫак пулӑм ҫинчен вӗсене ангел систернӗ. Матфей евангелист ҫырнӑ тӑрӑх, тӳпере тӗлӗнмелле ҫӑлтӑр курӑннӑ, вӑл вара Иисус пепке патне волхвсене илсе пынӑ. Вӗсем парне — ылтӑн, ладан тата смирна — Иисуса пӗчӗк ачана панӑ пек мар, Патшана панӑ (Мф 2: 1-3) пек панӑ. Ҫав вӑхӑт тӗлне Сӑваплӑ йыш «кил» (Мф 2: 1-11) тупнӑ.

Мессия ҫуралнине пӗлсен, Ӑна тӗп тӑвас тесе Иудея патши Ирод икӗ ҫула ҫитмен пур пепкене те вӗлерме хушнӑ. Анчах та Христоса вилӗмрен тӗлӗнмелле ҫӑлса хӑварнӑ, мӗншӗн тесессӗн ангел Иосифа хӑйӗн ҫемйипе Египета тарма хушнӑ, унта вӗсем Ирод виличченех пурӑннӑ (Мф 2: 16).

Апокрифи ҫӑлкуҫӗсем

Иисус Христос ҫуралнине тӗпӗ-йӗрӗпе каласа пани икӗ апокрификлӑ ҫӑлкуҫра — «Протоевангелии Иакова» тата «Евангелии Псевдо-Матфея» — пур. Ҫак ҫӑлкуҫсем тӑрӑх, хӑна ҫуртӗнче вырӑн ҫуккипе Иосифпа Марийӑн выльӑх-чӗрлӗхе йӗпе-сапаран пытанма вите вырӑнне усӑ курнӑ ҫӗр хӑвӑлӗнче ҫӗр каҫма тивнӗ.

Мария ача ҫуратма пуҫланине туйсан, Иосиф эпи карчӑкне шырама кайнӑ, анчах та унпа пӗрле ҫӗр хӑвӑлӗ патне таврӑнсан, ача ҫуралма пуҫланине курнӑ, «ҫӗр хӑвӑлӗнче ҫав тери вӑйлӑ ҫутӑ ҫуталса кайнӑ, ӑна вӗсем чӑтма пултарайман, кӑшт вӑхӑт иртсен ҫутӑ ҫухалнӑ та пепке курӑннӑ, вӑл хӑйӗн амӑшӗн Мариийӑн кӑкӑрне ӗмме пуҫланӑ». Карфагенри Киприан ҫырнӑ тӑрӑх, Марияна «… эпи карчӗк енчен нимӗнле пулӑшу та кирлӗ пулман, вӑл Хӑй ҫуратакан та, ҫуралма пулӑшакан та пулнӑ». Вӑл ҫырнӑ тӑрӑх, Христос ҫурални Иосиф эпи-карчӑк Саломея ятлӑ ҫынна илсе киличчен пулса иртнӗ. Ҫав вӑхӑтрах ҫак хӗрарӑма Марийӑн тантӑшӗ тата йӑхташӗ, урӑхла каласан, Давид патшан йӑхӗнчен тухнӑ хурӑнташӗ теҫҫӗ.

Уяв пулса кайни тата кунне палӑртни

undefined

Тухӑҫ христианӗсем IV ӗмӗрччен Раштава паллӑ туман, мӗншӗн тесен ҫуралнӑ кун ҫине асап пуҫланнӑ кун пек пӑхнӑ. Иудейсен шухӑшӗпе ҫуралнӑ куна савӑнӑҫлӑ уявлани суя тӗнлӗ ҫынсен йӑли пек шутланнӑ. Анчах та Галилея пуҫлӑхӗ Ирод Антипа, «хӑйӗн ҫуралнӑ кунӗ ячӗпе хӑйӗн улпучӗсене, пинпӳсене тата Галилей шурсухалӗсене ӗҫкӗ-ҫикӗ туса хӑналанӑ» (Мк 6: 21).

Малтанхи христиансемшӗн ӗненӳ енчен — Ҫӑлаканӑн асапӗпе вилӗмне (Мӑнкун) ҫулсерен аса илни тата Вӑл чӗрӗлсе тӑнине кашни эрнере аса илни пӗлтерӗшлӗрех пулнӑ.

Христиансем Иисус Христоса Турӑ вырӑнне хураҫҫӗ, ҫавӑнпа та Вӑл шыва кӗнине Богоявление тесе ят панӑ.

IV ӗмӗрччен Христос тӗне кӗнипе Раштава пӗрле уявланӑ, ҫак кун Христос Иорданра шыва кӗнине тата Вӑл ҫуралнине кӑна мар, волхвсем пуҫҫапнине те, Ҫӑлаканӑн Турӑ вӑйне кӑтартакан шывран иҫӗм эрехне тунине те, сахала нумай туса йышлӑ халӑха тӑрантарнине (Африка Чиркӗвӗнче) те аса килнӗ.

Феодор (Смирнов) епископ ҫырнипе, Иисус Христос ҫуралнӑ кун тесе уявлани Анӑҫра Александри Клименчӗ вӑхӑтӗнчех (II ӗмӗр вӗҫӗ — III ӗмӗр пуҫламӑшӗ) Богоявленипе пӗрле кӑрлачӑн 6-мӗшӗнче уявланӑ. М. Н. Скабалланович профессор ҫырнипе, пӗрремӗш хут Христос Раштав уявне Крещени уявӗнчен Рим чиркӗвӗнче IV ӗмӗрӗн пӗрремӗш ҫурринче уйӑрнӑ.

Раштавӑн 25-мӗшӗнче «Иудейри Вифлеемра Христос ҫуралнӑ кун» тесе пӗрремӗш хут 336 ҫулти календарь ҫинче никӗсленсе 354 ҫулти Рим Хронографӗ асӑнать. Ҫав кунах унта никам ҫӗнтерейми Хӗвелӗн (Dies Natalis Solis Invicti) ҫуралнӑ кунне халалласа ик урапаллӑ кӳмесен вӑтӑр чупӑвӗ ирттерсе Рим граждан уявне паллӑ тунӑ, ӑна урӑх нимле календарьсенче те асӑнман. Ҫакӑ Раштав уявне Никей уявне хирӗҫле шухӑшласа кӑларнӑ теме май парать, ӑна 274 ҫулта Аврелиан император ҫирӗплетнӗ текен шухӑш пур. Тепӗр енчен, С. Хийманс археолог каланӑ тӑрӑх, ҫак уява Аврелиан палӑртнине тата вӑл Христос Раштав уявӗнчен маларах пулнине тӳррӗн кӑтартса паракан свидетельствӑсем ҫук, ҫавӑнпа каялла ҫыхӑнӑва — христиан тӗнне хирӗҫ суя тӗн уявне туса хунӑ текен шухӑша парахӑҫлама юрамасть. О. Г. Ульянов шухӑшӗпе, Раштав уявне пӗрремӗш христиан императорӗАслӑ Константин ҫирӗплетнӗ.

Тухӑҫра раштавӑн 25-мӗшӗнче паллӑ тӑвакан Христосӑн Раштав уявне халалласа уйрӑм уяв IV ӗмӗрӗн юлашки чӗрӗкӗнче, Палестинӑра вара Юстиниан I император (560—561 ҫҫ.) хушӑвӗ хыҫҫӑн пулса кайнӑ. Сергий (Спасский) архиепископ ҫырнипе, Рим чиркӗвӗ мӗн авалтан Христос Раштавне раштав уйӑхӗн 25-мӗшӗнче уявланӑ, IV ӗмӗртенпе ҫак уяваҫ ак кун Хӗвелтухӑҫӗнче те паллӑ тума пуҫланӑ.

Тепӗр шухӑшпа, донатистсем Раштава IV ӗмӗрчченех (тен, 243 ҫултах) уявланӑ, унӑн датине шутласа кӑларнӑ пулнӑ ӗнтӗ.

Пӑлхавӑшни уявне пуш уйӑхӗн 25-мӗшӗнче паллӑ тунӑ. Ҫак дата ҫумне тӑхӑр уйӑх хушсан (ҫын йывӑр ҫын пулнӑ тапхӑр) раштавӑн 25-мӗшӗ пулать. Шӑп та лӑп раштавӑн 25-мӗшӗнче (Юлия Цезарь вӑхӑтӗнче) кун таврӑнӑшӗ пулнӑ, ун хыҫҫӑн Ҫӗрӗн Ҫурҫӗр ҫур чӑмӑрӗнче ҫутӑ кун вӑрӑмланса пынӑ, ҫакӑ вара раштавӑн 25-мӗшне ҫӗнтерейми Хӗвел ҫуралнӑ кун тесе пӗлтерме сӑлтав пулнӑ. Христиансемшӗн Тӗрӗслӗх Хӗвелӗ (Мал 4: 2) Иисус Христос шутланать, ҫавӑнпа та малтанхи христиансен апологечӗсем хӗллехи хӗвелӗн астрономи символикипе хастар усӑ курнӑ.

Анчах та IV ӗмӗрте, декабрӗн 25-мӗшӗнче Христос Раштавӗн чиркӳ праҫникне пур ҫӗрте те ҫирӗплетнӗ вӑхӑтра, юлиан календарӗ тӗрӗс маррине пула хӗллехи хӗвел тӑмалли кун иртнӗ тӑватӑ ӗмӗр хушшинче виҫӗ кунлӑха анса ларнӑ та ӗнтӗ, декабрӗн 25-мӗшӗ тӗлне мар, декабрӗн 22-мӗшӗ тӗлне, високос ҫулӗнче — декабрӗн 21-мӗшӗ тӗлне те пулма пуҫланӑ. Ҫуркуннехи танлӑх мартӑн 25-мӗшӗнче мар, пирӗн эрӑчченхи 46 ҫулта Юлия Цезарь вӑхӑтӗнчи пек, темиҫе кун маларах — пуш уйӑхӗн 22-мӗшӗнче, високос ҫулӗнче — пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнче сӑнама пуҫласан, Аналогилле улшӑну Благовещени уявӗпе те пулса иртнӗ.

Хальхи вӑхӑтра Рим-католици чиркӗвӗ тата протестант чиркӗвӗсенчен чылайӑшӗ раштав уйӑхӗн 25-мӗшӗнче григориан календарӗпе уявлаҫҫӗ.

Вырӑс, Иерусалим, Серб, Грузи, Польша, Украина (2023 ҫулччен) православи чиркӗвӗсем, Афон, ҫаплах тухӑҫ католици чиркӗвӗсем юлиан календарӗпе Раштава уявлаҫҫӗ, ҫакӑ XX—XXI ӗмӗрсенче кӑрлач, 7 григориан календарӗпе килӗшсе тӑрать.

Кустантин (Афонсӑр пуҫне), Антиохи, Александри, Кипр, Болгари, Румыни, Эллад тата ытти православи чиркӗвӗсене раштавӑн 25-мӗшӗнче Ҫӗнӗ Юлиан календарӗпе уявлаҫҫӗ, вӑл 2800 ҫулхи пуш уйӑхӗн 1-мӗшӗччен григориан календарӗпе, тепӗр майлӑ каласан, христиансен ытти конфессийӗсемпе, паллӑ тӑваҫҫӗ. Раштав «ҫӗнӗ стилюшкӑнпа» (выр.

Раштава уявлассипе ятарлӑ лару-тӑру Японири православи чиркӗвӗнче йӗркеленнӗ. Яппун чиркӗвӗ Вырӑс чиркӗвӗн автономлӑ пайӗ шутланать пулин те, унта Христос Раштавне уявлама йышӑннӑ, ҫак йӑлана Япони православи чиркӗвӗн прихучӗсен пӗр пайӗ кӑна тытса пымалла, чылай прихутсенче ҫӗнӗ стильпе декабрӗн 25-мӗшӗнче уявлаҫҫӗ.

Авалхи Тухӑҫ православи чиркӗвӗсем хушшинче Ҫармӑс апостол чиркӗвӗ январӗн 6-мӗшӗнче пӗр кунра Пӳлӗхҫӗ Шыва кӗнипе Богоявлени ячӗпе (Иерусалим патриархатӗнче Эрмен апостол чиркӗвӗн Богоявление Юлиан календарӗпе уявлаҫҫӗ, январӗн 19-мӗшӗнче ҫӗнӗ стильпе килӗшсе тӑраҫҫӗ). Копт православи чиркӗвӗ Раштав уйӑхӗн 29-мӗшӗнче копт календарӗпе хойяк уявлать (XXXI ӗмӗрсенче ҫӗнӗ стильпе январӗн 7-мӗшӗнче килӗшсе тӑрать), Эритрей православи чиркӗвӗ тата Эфиопи православи чиркӗвӗ — уйӑхӑн 29-мӗшӗнче тахсас эфиоп календарӗпе —(XXXI ӗмӗрсенче) XI ӗмӗрсенче ҫӗнӗ стильпе январӗн 7-мӗшӗнче килӗшӳллӗ). Високос ҫулӗсенче Раштава уявлассине Пиллӗхпе Раштав хушшинчи 275 кунри интервала сыхласа хӑвармалли хойяк/тахсас уйӑхӑн 28 шучӗ ҫине куҫараҫҫӗ. Кун пек чухне уяв XXXI ӗмӗрсенче те ҫӗнӗ стильпе (високосный ҫулта) январӗн 7-мӗшӗнче тӳр килет.

Христос Раштавӗ чиркӳре

Православи чиркӗвӗнче

Вырӑс православи чиркӗвӗн уявӗсен иерархийӗнче Раштав Мӑнкун хыҫҫӑн иккӗмӗш вырӑн йышӑнать. Унӑн умӗнхи 40 кунлӑх раштав типӗ, мӑн асаттесен эрни, ашшӗсен эрни, Раштав умӗнхи уйрӑм шӑматкун, уяв умӗнхи тата раштав уйӑхӗнчи сочельник, Раштав уявӗпе тата сӑвапсемпе малалла тӑсӑлать.

Раштав умӗнхи праҫникре хӑй те, Евангелире раштав тематикине ҫырса кӑтартнисӗр пуҫне, ҫак пулӑмӑн кивелнӗ сӑнарӗсене те сума сӑваҫҫӗ, тӗслӗхрен, Вавилон кӑмакинче виҫӗ ача ҫӑлӑннине, Турӑ Ывӑлӗ Мари Хӗрӗнчен ҫуралнине сӑнарланине, вӗсем Турра мухтав кӳнине, патшана тӗлӗнтернине, Вӗсене ҫӑлнӑ ятпа сатрапсем тиенӗ вуходоносора (Дан 3: 95—100). Ҫавӑн пекех чиркӳ юррисенче Туррӑн мухтавлӑ сӑмахӗсем ангелсемпе кӗтӳҫсем пулаҫҫӗ, Иисус Христос патне парнесемпе килнӗ кашкӑрсене пуҫҫапасси (Мф 2: 10-11).

Уявӑн турра кӗлтумалли йӗркисен тексчӗсене Минейӑра тытаҫҫӗ, вӗсене тумалли йӗркене — Типиконра.

Ҫак юрӑсенче (трипеснцӑсемпе канонсенче) Турӑ Сӑмахӗ пурнӑҫа кӗни, Унӑн «имшерленни» (кенозис), Вӑл мӗскӗнленни» пулнӑ май, Уншӑн хӑйӗн йӑхӗшӗн Хӗрес, пӗрремӗш Хӗрес, тен, юлашки Хӗресрен те ҫӑмӑлтарах, урӑхла каласан, Распяти пулса тӑнӑ. Турӑ Ывӑлӗ, пӗтӗленсен, «ҫӗрӗклӗх» этем естествине йышӑнать, «чура» сӑнарне йышӑнать.

Христос Раштавӗн турра пуҫҫапасси ытти вуннӑмӗш праҫниксенчен чылай уйрӑлса тӑрать. Тӗслӗхрен, уяв умӗн Аслӑ каҫ умӗн (Богоявлени умӗнхи пекех) Аслӑ каҫ вырӑнне (икӗ вуннӑмӗш уяври пекех) пысӑк каҫалӑк кӗрет.

Христос Раштав уявӗнче православи тӗнне ӗненекенсем пӗр-пӗрне ҫапла сӑмахсемпе саламлаҫҫӗ: «Христос ҫуралнӑ!» .

Александр I указӗпе килӗшӳллӗн Вырӑс православи чиркӗвӗ 1814 ҫултанпа Раштав кунӗнче «Церкви тата Раҫҫей патшалӑхӗ галсем тупӑнасран тата вӗсемпе пӗрле ҫирӗм чӗлхе"те уявлать.

1923 ҫулта Константинопольри Всеправослави Соборӗнче 11 автокефаллӑ православи чиркӗвӗн представителӗсем «Ҫӗнӗ Юлиан календарьипе ]» (хальхи вӑхӑтра григориан чиркӗвӗпе пӗр килет) ҫине куҫасси пирки йышӑну тунӑ. Пирӗн вӑхӑтра ҫӗнӗ стильпе Раштава Константинополь, Александри, Антиохи, Румыни, Болгари, Кипр, Эллад, Албан, Польша, Америка Чиркӗвӗсем, ҫаплах Чехи ҫӗрӗсемпе Словаки чиркӗвӗ палӑртаҫҫӗ. Вырӑнти тӑватӑ чиркӳ — Иерусалим, Вырӑс, Грузи тата Серб, ҫаплах Украина православи чиркӗвӗ юлиан календарӗ пулса тӑрать. Ҫавӑн пекех Раштава Афон мӑнастирӗсенче уявлаҫҫӗ. Юлиан календарӗпе ҫаплах грек Чиркӗвӗн «кивӗ календарные» деноминацийӗсем, ҫаплах ҫӳлерех асӑннӑ автокефалисемпе патриархатсенчен уйрӑлнӑ чӑн-чӑн православи синочӗсем пыраҫҫӗ.

Раштаври тропарь тата кондак
Грекла Чиркӳ-славянла (транслитераци) Вырӑсла
Тропарь, юрӑ 4 Ἡ γέννησίς σου Χριστὲ ὁ Θεὸς ἡμῶν, ἀνέτειλε τῷ κόσμῳ, τὸ φῶς τὸ τῆς γνώσεως·ἐν αὐτῇ γὰρ οἱ τοῖς ἄστροις λατρεύοντες, ὑπὸ ἀστέρος ἐδιδάσκοντο·σὲ προσκυνεῖν, τὸν Ἥλιον τῆς δικαιοσύνης, καὶ σὲ γινώσκειν ἐξ ὕψους ἀνατολήν, Κύριε δόξα σοι. Рождество Твое Христе Боже наш, возсия мирови свет разума: в нем бо звёздам служащии, звездою учахуся, Тебе кланятися Солнцу правды, и Тебе ведети с высоты Востока: Господи слава Тебе Рождество Твоё, Христе Боже наш, озарило мир светом знания, ибо чрез него звёздам служащие звездою были научаемы Тебе поклоняться, Солнцу правды, и знать Тебя, с высоты Восходящее Светило. Господи, слава Тебе!
Кондак, юрӑ 3 Ἡ Παρθένος σήμερον, τὸν ὑπερούσιον τίκτει, καὶ ἡ γῆ τὸ Σπήλαιον, τῷ ἀπροσίτῳ προσάγει. Ἄγγελοι μετὰ Ποιμένων δοξολογοῦσι. Μάγοι δὲ μετὰ ἀστέρος ὁδοιποροῦσι·δι' ἡμᾶς γὰρ ἐγεννήθη, Παιδίον νέον, ὁ πρὸ αἰώνων Θεός. Дева днесь Пресущественнаго раждает, и земля вертеп Неприступному приносит: ангели с пастырьми славословят, волсви же со звездою путешествуют: нас бо ради родися Отроча младо, Превечный Бог Дева в сей день Сверхсущественного рождает, и земля пещеру Неприступному приносит; Ангелы с пастухами славословят, волхвы же за звездою путешествуют, ибо ради нас родилось Дитя младое, предвечный Бог!

Рим-католик чиркӗвӗнче

undefined

Рим-католици чиркӗвӗн уявӗсен иерархийӗнче Сурхури Мӑнкун хыҫҫӑн иккӗмӗш вырӑн йышӑнать. Христосӑн Раштав уявне католици литурги календарӗнче Адвент тапхӑрӗ пуҫланать. Вӑл яланах Раштав уйӑхӗччен тӑватӑ вырсарникун маларах пуҫланать; фактика тӗлӗшӗнчен унӑн вӑрӑмӑшӗ кӑҫал хӑш кун сурхури тивнинчен килет. Маларах Адвент типӗ тытмалли тапхӑр шутланнӑ. Католиксем нумайӑшӗ ҫак тапхӑрта постлӑ постановленисем йышӑнаҫҫӗ пулин те, хальхи вӑхӑтра обязательнӑй пост правилисене палӑртмаҫҫӗ. Адвента ӳкӗнӳ вӑхӑчӗ тесе пӑхса тухаҫҫӗ — шанчӑклӑ ҫынсене ҫылӑх каҫарттармалли вӑрттӑнлӑха пуҫӑнма сӗнеҫҫӗ; духовенство фиолет, ӳкӗнӳ, тӗс пӗлӗчӗсене тӑхӑнать. Ку вӑл — Раштав уявне тата Христос ҫӗр ҫине килесси ҫинчен шухӑшламалли тапхӑр: Раштав уйӑхӗнче те, Иккӗмӗш килсессӗн те.

Адвент чӗрӗлсе тӑнӑ тӑватӑ чӗрӗлӳрен кашнин Турӑшӑн ӗҫлесси евангели вулавӗсенче палӑрса тӑракан палӑртуллӑ тематикӑллӑ: пӗрремӗшне Христос вӑхӑт вӗҫӗнче килнине халалланӑ; иккӗмӗшпе виҫҫӗмӗшне Кивӗ Халалран Ҫӗнӗ Халал енне куҫнине палӑртаҫҫӗ, виҫҫӗмӗш вырсарникун Иоанн Креститель ӗҫлени уйрӑмах аса килет; Вёртое халалласа Раштав умӗнхи евангели пулӑмӗсене.

Адвент тапхӑрӗпе темиҫе йӑла ҫыхӑннӑ, сӑмахран, раштав кӑшӑлӗ, раштав календарӗ тата ытти те.

undefined

Раштавӑн 24-мӗшӗнче Раштав сочельникне вигили (от, бдение), всенощная служба пуҫланать. Нумай ҫӗршывра ҫак кун ӗненекенсем ҫирӗп поста пӑхӑнаҫҫӗ. Ҫак кун кӗвӗленӗ юрӑ — «… акӑ ӗнтӗ вӑхӑт та ҫитрӗ, Хӑйӗн Ывӑлне Турӑ ҫӗр ҫине ярсан» — ҫывхарса килекен уявӑн пӗлтерӗшне палӑртать.

Раштав умӗн каҫхине Месса Раштав уявӗ (Ad Missam in Vigilia) текен ятарлӑ месса хунӑ. Раштав уйӑхӗн 25-мӗшӗнчех виҫӗ тӗрлӗ мессӑна — Месса ҫӗрле (Ad Missam in nocte), Месса шурӑмпуҫ килсен (Ad Missam in aurora) тата Месса кӑнтӑрла (Ad Misssam in die) тума пултараҫҫӗ, вӗсем темиҫе тӗрлӗ тӗпчевпе тӗрлӗ вулав Ҫыру. Вӑтам ӗмӗрсенче ҫак виҫӗ мессӑна Христосӑн виҫӗ ҫуралнӑ — пур ӗмӗрсенчен те малтан Ашшӗнчен, Марийӑран этем ӑрӑвӗнче тата мистика тӗлӗшӗнчен — ӗненекенсен чунӗсенче сӑнарлӑн пӑхса тухнӑ. Тухӑҫ тата Тӗп Европӑри хӑш-пӗр ҫӗршывсенче ҫак виҫӗ мессӑна ангел, кӗтӳҫ тата патша евангел вулавӗсем тӑрӑх яраҫҫӗ, Ачана ангелсем, кӗтӳҫсем тата патшасем пуҫҫапни ҫинчен каласа параҫҫӗ. Ҫав вӑхӑтрах практикӑра, уйрӑмах прихут храмӗсенче, пӗрремӗш раштав мессине каҫхине час-часах тӑваҫҫӗ. Ҫак мессӑн литурги юррисем пысӑк чаплӑхпа уйрӑлса тӑраҫҫӗ. Йӑлана кӗнӗ тӑрӑх, ҫак вырӑнта пулас пачӑшкӑ Раштав вертепӗ ҫине Ача кӗлеткине хурать.

1978 ҫултанпа, II Иоанн Папа Иоана суйланӑ хыҫҫӑн, Ватиканра пысӑк тӑхтав хыҫҫӑн кӗтӳҫ мессисене ҫӗнӗрен хӑпартнӑ. Ҫак мессӑсене христиан чиркӗвӗнче V ӗмӗртенпе йышӑннӑ, анчах та XVIII ӗмӗртенпе Анӑҫ Европӑра ҫак йӑла пӗтсе ларнӑпа пӗрех (Польша католиксен сахал ҫӗршывӗсенчен пӗри пулса юлнӑ, унта вара раштавсен ҫӗрлехи службисем пур ҫӗрте те пынӑ). Папа-поляк Иоанн Павел II раштав уйӑхӗнчи хӗсмете Ватикана официаллӑ майпа тавӑрнӑ, ҫак йӑлана унӑн преемникӗ — Бенедикт XVI тӑснӑ.

Раштав уявӗ сакӑр кун пырать — декабрӗн 25-мӗшӗнчен пуҫласа январӗн 1-мӗшӗччен, — Октав Раштава йӗркелекенсем:

раштавӑн 26-мӗшӗ тӗлне сӑваплӑ асапҫӑ Стефан уявӗ тухса ӳкет;

Раштавӑн 27-мӗшӗнче таса апостола тата евангелист Иоанн Богослова асӑнса уявлаҫҫӗ;

Раштав, 28 — Айӑпсӑр Вифлеем пепкисене;

декабрӗн 26-мӗшӗнчен пуҫласа 31-мӗшӗччен пӗр кунлӑха тухса ӳкекен вырсарникун е декабрӗн 30-мӗшӗнче, кӑҫалхи ҫул ҫак кунсенче вырсарникун тухса ӳкмесен, Сӑваплӑ йыш уявне паллӑ тӑваҫҫӗ: Иисус, Мария тата Иосиф Пепкине;

Кӑрлачӑн 1-мӗшӗнче Таса Турамӑш Суту-илӳ уявне паллӑ тӑваҫҫӗ.

Раштав вӑхӑчӗ Октава Раштав вӗҫленнӗ хыҫҫӑн та тӑсӑлать. Авалхи йӑлапа Раштава, Мӑнкун пекех, 40 кун, Вӑтакас уявӗ таранах уявланӑ. Ҫӳлхуҫана шыва кӗртнине кӑрлачӑн 13-мӗшӗнче, Богоявлени окталӗнче, паллӑ тунӑ. Йӑлана кӗнӗ йӑлана тытса пыракан католиксен кунашкал практика халӗ те сыхланса юлнӑ. Хальхи йӑлара вара Раштав вӑхӑчӗ Крещени уявӗпе вӗҫленет, вӑл, хӑй енчен, Богоявлени хыҫҫӑнхи пӗрремӗш вырсарникун, кӑрлачӑн 6-мӗшӗнче, тӳр килет. (Ҫапах та чылай ҫӗршывра, уйрӑмах Европӑра, хӑш-пӗр чиркӳ уявӗсене ҫитес вырсарникуна куҫарасси йӑлара. Ҫак уявсен списокӗ кашни ҫӗршывра хӑйӗн. Кун пек чухне Богоявлени ҫакӑн пек уявсен шутне лексен ӑна вырсарникун кӑрлачӑн 2-мӗшпе 8-мӗшӗ хушшинче куҫараҫҫӗ. Шыва кӗнине кун пек чухне кӑрлачӑн 6-мӗшӗ хыҫҫӑн вырсарникун паллӑ тӑваҫҫӗ. Енчен те ҫак вырсарникун Богоявлени уявӗ тӳр килет пулсан, Крещени вара, паллах, Раштав тапхӑрӗ вӗҫленнине ҫитес тунтикуна куҫараҫҫӗ). Раштав уйӑхӗн тӑршшӗпех литурги ҫинчи духовенство уяв шурӑ тӗслӗ тумпа палӑрать.

Иконографи

undefined
undefined

Сӑнӳкерчӗклӗ чи малтанхи сыхланса юлнӑ сӑнарсем III ӗмӗрӗн пӗрремӗш ҫурри шутне кӗреҫҫӗ. Вӗсене ытларах Итали территорийӗнче тупнӑ. Уявӑн каноникӑлла иконографийӗ Висантире тӗппипех IX—X ӗмӗрсенче йӗркеленнӗ. Матфей ҫырнӑ Евангелире (Матфей 1: 18—Мф2: 12), Лука ҫырнӑ Евангелире (Лк2: 1—20) тата чиркӳ Преданийӗнче пулса иртнӗ ӗҫсем ҫинчен иконографие тӗпе хурса ҫырса кӑтартнӑ. Уявӑн иконографийӗ нумай сюжетлӑ тӗс шутне кӗрет, пӗр турӑш ҫинче Сурхури пулӑмне халалланӑ темиҫе сцена ӳкерӗнет.

Турӑш ҫинчи тӗп сюжет — ҫӗр хӑвӑлӗнчи (вертепе) Турӑ Амӑшӗпе Турамӑш Христосӑн ӳкерчӗкӗ. Ҫӗр хӑвӑлӗ вырнаҫнӑ тӑва Турӑ амӑшӗпе ассоциацилеҫҫӗ, ҫӗр хӑвӑлне вара ун пек чухне Унӑн варӗ тесе ӑнлантарса пама пултараҫҫӗ. Ҫӗр хӑвӑлӗ ҫавӑн пекех пӗтнӗк тӗнчине пӗлтерет, унта «Хӗвел тӗрӗслӗх» — Христос — ҫуталса кайнӑ. Византи тата вырӑс турӑшӗсем ҫинче турра ӗненекен, ку вара сурхури чӑнлӑхне палӑртать. Иисус Христос турра ӗненекен ачана сырӑшра (выльӑх апачӗ) выртакана) сӑнлаҫҫӗ, унта вара Мария, спеленав, ӑна хунӑ (Лк 2: 7). Иоанн Златоуст святитель каланӑ тӑрӑх, сырӑшсем ҫӳлти Престола сӑнлаҫҫӗ. Ҫавӑн пекех вӗсем вилнӗ Ҫӳлхуҫан ӳчӗшӗн вилӗм кӳрен сӑнарӗ пулса тӑраҫҫӗ, пӗчӗк пелёнкӑсем вара — виле кипкисем.

Сырӑшсемпе юнашар ашакпа вӑкӑр сӑнлаҫҫӗ, вӗсем, предани тӑрӑх, Ҫӑлакан ҫуралнӑ чухне пулнӑ, ӑна хӑйсен сывлӑшӗпе ӑшӑтнӑ. Выльӑх-чӗрлӗх ӳкерчӗкӗ Исаия пророкла каланӑ сӑмахсемпе те ҫыхӑннӑ: «Вол хӑйӗн хуҫине тата ашак — хӑйӗн хуҫин ясли — пӗлет; Израиль вара Мана пӗлмест, Манӑн халӑхӑм ӑнкараймасть» (Ис 1: 3). Турӑш ҫинчи вӑкӑр саккунра ҫуралнисен символӗ пек, урӑхла каласан, Израилӗн, ашак вара — суя тӗнлисен символӗ.

Ҫӳлте, тӳпе сегментӗнче, турӑшсем ҫинче ҫӑлтӑр ӳкерчӗкӗ вырнаҫать, ҫав шутран хӑш чухне пайӑрка тухать. Ҫӑлтӑр композици тӗнӗлне палӑртать, Ача ясли ҫине ӳкекен пайӑрка вара ҫак самантӑн тӗп тӗлӗнтермӗшне — «Пуласлӑхри ӗмӗртен малтан ҫуралнине» — кӑтартать. Хӑш-пӗр чухне ҫӑлтӑр тӳпери ҫурма ҫаврашкаран анлӑ пайӑркара аннине сӑнлаҫҫӗ. Пайӑрка виҫҫӗне пайланать — Таса Троица символӗ.

Ҫавӑн пекех Раштав турӑш ҫинче Мессийӑна пуҫ тайма Вифлееме каякан волхвсене — ылтӑнпа ладан тата смирна — илсе килме, Ҫӑлакан ангелсенчен ҫурални ҫинчен хыпар илнӗ кӗтӳҫӗсене сӑнлаҫҫӗ. Турӑшӑн сылтӑм ҫӳлти кӗтесӗнче йӑлана кӗнӗ тӑрӑх Иисус Христос ҫуралнине мухтава кӑларакан пирӗштисен сӑнарӗсене ҫыраҫҫӗ.

Турӑшӑн сылтӑм аялти кӗтесӗнче ача ҫуратнӑ хыҫҫӑнхи Богомладенц Христоса ҫӑвӑнтармалли сюжета сӑнлаҫҫӗ, ӑна Протоевангелий Иаков апокриф Саломее эпи карчӑк хӗр ҫуралнине ӗненмен пирки каласа панипе ҫыхӑнтараҫҫӗ. Христос пепкине шыва кӗртекен Саломея тата хӗрарӑм тарҫӑ (е тепӗр чухне Зеломия ятлӑ урӑх эпи) купеле шыв юхтаракан ӳкерчӗк Турӑ ӳте килнин чӑнлӑхне акцентрацилет.

Сулахай енчи аялти кӗтесре, йӑла тӑрӑх, тӳрӗ Иосиф сӑнне ӳкернӗ, вӑл Таса Турамӑш ури умӗнче ларать, унпа юнашар Исайя пророк сӑваплӑ кӗлеткине ӳкернӗ, ҫав ҫын ӗлӗк-авал пурӑннӑ чухнех Мессия Хӗртен ҫуралма пуҫланӑ (Ис 7: 14).

Ҫавӑн пекех композицие пепкесене хӗнени, волхвовсем чакни, Святой ҫемье Египета тарса кайни, ҫавӑн пекех ангелсем кӗтӳҫӗсене Мессия ҫурални ҫинчен хыпар илсе килекен сцена тата раштав ярӑмӗн ытти сюжечӗсем те кӗме пултараҫҫӗ.

Христос Раштавне кану кунӗ тесе палӑртнӑ ҫӗршывсем

undefined

Списокра канмалли кунсемпе (патшалӑх уявӗсемпе) Раштав уявӗ (Раштав умӗнхи кун), Христос Раштав уявӗ, Раштав уявӗ тата Парнесен кунӗ (декабрӗн 26-мӗшӗ) ҫӗршывсене кӑтартнӑ.

Пӗр канмалли кун

Канмалли икӗ кун

  • Австрали Австрали — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]
  • Армени Армени — кӑрлачӑн 5-мӗшӗнче[2], кӑрлачӑн 6-мӗшӗнче
  • Беларуç Беларуҫ — раштавӑн 25-мӗшӗнче, кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче
  • Аслă Британи Аслӑ Британи — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]
  • Венгри Венгри — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]
  • Венесуэла Венесуэла — раштавӑн 24-мӗшӗнче[2], раштавӑн 25-мӗшӗнче
  • Гайана Гайана — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]
  • Германи Германи — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче
  • Дани Дани — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче
  • Канада Канада — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]
  • Люксембург Люксембург — раштавӑн 24-мӗшӗнче[2], раштавӑн 25-мӗшӗнче
  • Нидерланд Нидерланды — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче
  • Норвеги Норвеги — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]
  • Польша Польша — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче
  • Румыни Румыни — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче
  • Словаки Словаки — раштавӑн 24-мӗшӗнче[2], раштавӑн 25-мӗшӗнче
  • Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсем АПШ — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[3]
  • Суринам Суринам — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]
  • Черногори Черногори — кӑрлачӑн 6-мӗшӗнче[2], кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче
  • Чехи Чехи — раштавӑн 24-мӗшӗнче[2], раштавӑн 25-мӗшӗнче
  • Швеци Швеци — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]
  • Эритрея Эритрея — раштавӑн 25-мӗшӗнче, кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче
  • Çĕнĕ Зеланди Ҫӗнӗ Зеланди — раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче

Виҫӗ кану кунӗ

  • Болгари Болгари — раштавӑн 24-мӗшӗнче, раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[4]
  • Исланди Исланди — раштавӑн 24-мӗшӗнче, раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче
  • Латви Латви — раштавӑн 24-мӗшӗнче, раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче
  • Литва Литва — раштавӑн 24-мӗшӗнче, раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[5]
  • Молдави Молдави — раштавӑн 25-мӗшӗнче, кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче, кӑрлачӑн 8-мӗшӗнче[6]
  • Ҫурҫӗр Македони ялавӗ Ҫурҫӗр Македони — раштавӑн 25-мӗшӗнче, кӑрлачӑн 6-мӗшӗнче[2], кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче
  • Финлянди Финлянди — раштавӑн 24-мӗшӗнче, раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]
  • Эстони Эстони — раштавӑн 24-мӗшӗнче, раштавӑн 25-мӗшӗнче, раштавӑн 26-мӗшӗнче[1]

Раштав пирки ӳнерте

Илемлӗ литературӑра

  • Раштав калавӗ (календарь литературин жанрӗ)
  • юмах «Асанне тата виҫҫӗ патша» (вырӑс юмахӗ евӗр анӑҫ культуринче пулнӑ сюжет)
  • Н. Гоголь «Раштав умӗнхи каҫ» (повесть)
  • Ч. Диккенс «Раштав повестисем" (The Christmas books)
  • А. Чехов «Раштав каҫӗнче» (калав)
  • О. Генри «Дары волхвов» (новелла)
  • Б. Пастернак «Раштав ҫӑлтӑрӗ" (сӑвӑ)
  • Blackmore’s Night «We Wish You A Merry Christmasassi» (юрӑ)
  • Юстейн Гордер «Раштав мистерияӗ" (повесть)
  • Иосиф Бродский « 1971 ҫулхи раштавӑн 24-мӗшӗ» (сӑвӑ), «Раштав ҫӑлтӑрӗ" (сӑвӑ)

Фильмсем

  • 1913 — «Ночь перед Рождеством», режиссёр — Владислав Старевич;
  • 1944 — «Черевички», режиссёр — Михаил Шапиро, Надежда Кошеверова;
  • 1946 — «Эта прекрасная жизнь», режиссёр — Фрэнк Капра;
  • 1961 — «Вечера на хуторе близ Диканьки», режиссёр — Александр Роу;
  • 1983 — «Вечера на хуторе близ Диканьки», режиссёр — Юрий Ткаченко;
  • 1984 — «Рождественская история», режиссёр — Клайв Доннер;
  • 1989 — «Рождественские каникулы», режиссёр — Джеримайя Чечик;
  • 1990 — «Один дома», режиссёр — Крис Коламбус;
  • 1992 — «Один дома 2: Потерявшийся в Нью-Йорке», режиссёр — Крис Коламбус;
  • 1993 — «Кошмар перед Рождеством», режиссёр — Генри Селик;
  • 1997 — «Рождество» (мультфильм), режиссёр — Михаил Алдашин;
  • 2001 — «Вечера на хуторе близ Диканьки», режиссёр — Семён Горов;
  • 2004 — «Ноэльс», режиссёр — Чезз Палминтери;
  • 2007 — «Рождественская история», режиссёр — Юха Вуолийоки;
  • 2008 — «Четыре Рождества», режиссёр — Сет Гордон;
  • 2009 — «Рождественская история», режиссёр — Роберт Земекис.
  • 2019 — «Рождество на двоих», режиссёр — Пол Фиг.
  • 2020 — «Самый счастливый сезон» — Клеа Дювалл.

Раштава христиан маррисем уявлани

Христиансем хушшинче нумай культурӑра Раштав, чи малтан, ёлкӑпа, парнесем панипе тата ӗмӗтсене туптанипе ҫыхӑнать. Тӗнчери чылай ҫӗршывра Раштав патшалӑх уявӗ шутланать, е ҫак куна канмалли кун тесе пӗлтернӗ. Ҫакна ытти тӗне ӗненекенсемпе атеистсен хӑш-пӗр представителӗсем совесть ирӗклӗхӗпе тӗн уйрӑмӗн правине патшалӑхран пӑсни тесе критиклеҫҫӗ. Ҫав вӑхӑтрах Раштав пӗрлӗхлӗ уяв мар ҫӗршывсенче патшалӑх уявӗсем шутӗнче, яланхи пекех, ытти тӗнсен (Марокко) уявӗсене палӑртнӑ е коммунистсен тӗслӗхӗпе патшалӑх атеизмне (Китай) палӑртнӑ.

АПШра пӗрлӗх ӗҫченӗ тата атеист ӗненӗвӗпе Ричард Столлман раштавӑн 25-мӗшӗнче Исаак Ньютонӑн ҫуралнӑ кунне этем ӑслӑлӑхӗн савӑнӑҫӗн символӗ тесе палӑртма сӗннӗ.

Христиансемпе парахристиансен конфессийӗсенче уявлама пӑрахни

Сурхури христиан уявӗ шутланать пулин те, хӑш-пӗр протестант конфессийӗсем ӑна йышӑнман. Тӗслӗхрен, 1659 ҫулта Ҫӗнӗ Англире пуритансем (кальвинистсем) Раштава чарма, урӑхла каласан, ҫак кун ӗҫрен ыйтма, юрлама тата пӗрле апатланма чарма йышӑннӑ. Пачӑшкӑ-конгрегационалист Коттон Матер Раштав уявне амораллӗ тата ҫылӑхлӑ тесе шутланӑ.

Иегова Свидетелӗсем Христос октябрь пуҫламӑшӗнче ҫуралнӑ тесе шутлаҫҫӗ, мӗншӗн тесен ҫав вӑхӑт — кӗтӳ ҫӳретме сурӑхсем тата кӗтӳҫсем уй-хирте ҫӗрле хурал тӑраҫҫӗ. Вӗсем ҫирӗплетнӗ тӑрӑх, декабрьпе январь уйӑхӗсем Иудейӑри сӑртлӑ-туллӑ вырӑнта, Вифлеем вырнаҫнӑ вырӑнта, ҫав уйӑхсем валли ытла та сивӗ. Хӗлле мар, кӗркунне Иисус Христос ҫуралнӑ вӑхӑт тесе шутлама тепӗр сӑлтав — вӗсемшӗн Библири хронологи пулса тӑрать, унпа килӗшӳллӗн Иисуса 33 ҫул ҫурӑра вӗлернӗ, ӑна вара, паллӑ ӗнтӗ, ҫуркунне, иудейсен Пасхи вӑхӑтӗнче вӗлернӗ. Ҫак пӗтӗмлетӗве виҫҫӗмӗш хут чалӑшшӑн ҫирӗплетсе панине вӗсем Август цезарь указӗпе йӗркеленӗ халӑх ҫыравӗ ҫинчен Лука апостолпа евангелист пӗлтернинче кураҫҫӗ. Рим империн кашни гражданинӗн указӗпе килӗшӳллӗн хӑйӗн тӑван хулинче ҫырав иртмелле пулнӑ. Ҫакӑн евӗр мероприяти хӗлле, ҫул ҫӳрев питӗ чӑрмавлӑ та хаклӑ пулма пултарнӑ чухне, пулма пултарайман та пулӗ.

Раҫҫей империйӗнче, Совет Союзӗнче тата Раҫҫей Федерацийӗнче

Раҫҫей империйӗнче Раштава патшалӑх шайӗнче капӑр уявланӑ. Совет Союзӗнче 1929 ҫулччен Раштав патшалӑх уявӗ тата кану кунӗ пулнӑ, григориан календарӗпе паллӑ тунӑ, анчах та тӗн уявӗсенчи канмалли кунсене пӑрахӑҫланӑ хыҫҫӑн раштав йӑлисенчен ытларахӑшӗ (ёлка, парнесем) Ҫӗнӗ ҫул уявне куҫнӑ[7].

undefined

Христос ҫуралнӑ кун каллех 1991 ҫулта канмалли кун пулса тӑнӑ: 1990 ҫулхи раштав уйӑхӗнче РСФСР Аслӑ Канашӗ Раштав праҫникне ӗҫлемен кун тесе пӗлтерекен постановлени кӑларнӑ[8]. 1991 ҫулхи кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче ӗҫлемен. Анчах та РСФСР хӑш-пӗр республикӑсенче, тӗслӗхрен, Тутар АССРӗнче, ҫак постановление пурнӑҫламан, кунне те ӗҫ кунӗ тесе йышӑннӑ[9].

Раҫҫей телекуравӗн федераллӑ каналӗсем Раштав каҫӗнчи кӗлле трансляцилеҫҫӗ (1992 ҫултанпа Елоховри Богоявлени соборӗнчен, 2001 ҫултанпа Ҫӑлакан Христос храмӗнчен). Пӗрремӗш ҫакӑн пек телетрансляцие Останкино Пӗрремӗш каналӗ тата РТР йӗркеленӗ.

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10 Парнесен кунӗ
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Раштав сочельникӗ
  3. ^ Раштав хыҫҫӑнхи кун. 4 штатра — Канзас, Ҫурҫӗр Каролина, Кӑнтӑр Каролина, Техас — канмалли кун
  4. ^ Болгарин «Ӗҫ кодексӗ»
  5. ^ В канун Рождества Литва будет отдыхать. Пӑхнӑ кун: 2011 ҫулхи кӑрлачӑн 9-мӗшӗ. Архивланӑ 2010 ҫулхи раштавӑн 13-мӗшӗ.
  6. ^ Постановление парламента Молдовы № 433 от 26.12.1990. Пӑхнӑ кун: 2013 ҫулхи раштавӑн 25-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2013 ҫулхи раштавӑн 20-мӗшӗ.
  7. ^ Рожков, А. Ю. В кругу сверстников: жизненный мир молодого человека в Советской России 20-х годов : в 2 т. — Т. 1. — Краснодар: Перспективы образования, 2002. — 205 с.— ISBN 5-93749-017-7
  8. ^ Постановление Верховного Совета РСФСР от 27.12.1990 «Об объявлении 7 января (Рождества Христова) нерабочим днём»
  9. ^ Газета «Известия» от 5 января 1991 года

Вуламалли

Вырӑс чӗлхипе
  • Покровский Н. В. Евангелие в памятниках иконографии: преимущественно византийских и русских. М., 2001.
  • Рождество Христово / Ю. И. Рубан, М. В. Гринберг (византийская и древнерусская иконография), А. В. Пожидаева (западноевропейская иконография) // Пустырник — Румчерод [Электронный ресурс]. — 2015. — С. 598—599. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 28). — ISBN 978-5-85270-365-1.
  • Сказание о Рождестве Господа Бога и Спаса нашего Иисуса Христа // Жития святых на русском языке, изложенные по руководству Четьих-Миней свт. Димитрия Ростовского : 12 кн., 2 кн. доп. — М.: Моск. Синод. тип., 1903—1916. — Т. IV: Декабрь, День 25.
  • Рубан Ю. И. От Рождества до Сретения. Праздники рождественского цикла. СПб., 2015.
  • Смирнов Ф. Происхождение и значение праздника Рождества Христова. К., 1883;
  • Сугробова О. В. Ночная сцена «Поклонение младенцу» в нидерландской живописи конца XV — начала XVI в. // Советское искусствознание. М., 1983. Вып. 1;
  • Рождество Христово: Служба на праздник рождества еже по плоти, господа бога и Спасителя нашего Иисуса Христа : с прил. минейных сказаний, избр. ст., объяснит. примечаний и нот. песнопений. — М.: Моск. Синод. тип., 1900. — 224 с., 1 л. цв. ил. : нот. ; 25 см. — Часть текста на церков.-слав. яз..
Ытти чӗлхесемпе
  • Bargellini F. Il Natale nella storia, nella leggenda e nell’arte. Firenze, 1959.
  • Ботт, Бернар (Dom). Les Origines de la Noёl et de l’Épiphanie. Louvain, 1932.
  • Cornell H. The iconography of the Nativity of Christ. Uppsala, 1924
  • Kirschbaum E. Lexikon der Christlichen Ikonographie. Freiburg-im-Breisgau u. a., 1968—1976. Bd 1-8.
  • Talley T. J. The Origins of the Liturgical Year. N. Y., 1991.
  • Ouspensky L. L’Icône de la Nativité du Christ. P., 1951.

Каҫӑсем

Категорисем