Петров Анатолий Алексеевич (композитор)

1930 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 12-мӗшӗнче Чӑваш АССРӗн Патӑрьел районӗнчи Турхан ялӗнче ҫуралнӑ.

Ашшӗ — Первомайскинчи пӗтӗмӗшле пӗлӳ паракан вӑтам шкул вӗрентекенӗ, директорӗ Алексей Петрович Петров. Амӑшӗ — И. Я. Яковлев патӗнче Чӗмпӗрти чӑваш учителӗсен шкулӗнче революциччен вӗреннӗ Антонина Никитична Эсливанова. Амӑшӗ сӗрме купӑспа лайӑх каланӑ май виҫӗ ывӑлне те мӗн пӗчӗкрен вӗрентнӗ. Виҫӗ ачаран чи кӗҫӗнни — Анатолий — пултаруллӑрах пулнӑ: хӑй тӗллӗн тата хуткупӑс, баян, аккордеон калама вӗреннӗ.

Первомайски салинчи ҫичӗ ҫул вӗренмелли шкултан 1944 ҫулта лайӑх паллӑсемпе вӗренсе тухнӑ. Турханта хор кружокӗ йӗркеленӗ, ӑна вӑл хӑй ертсе пынӑ. 1945 ҫулта Ф. П. Павлов ячӗллӗ Шупашкарти музыка училищине вӗренме кӗнӗ. Хор ӗҫ-хӗлне те йӗркелесе пыма вӑхӑт ҫитернӗ.

Музыка училищинче Анатолий оркестр уйрӑмӗнче ӑсталӑхне туптанӑ. Унӑн сӗрме купӑс класӗпе ӗҫлекен педагогӗсем Анатолий Дунякпа Виктор Ходяшев пулнӑ. Училищӗре вӑл Юрий Илюхин сӗрме купӑсҫӑпа, малашне паллӑ чӑваш музыковечӗ пулса тӑнӑскерпе, туслашнӑ.

Музыка теорийӗпе, музыка литературипе паллашса тата фортепиано калама вӗренсе ҫитсен, Анатолий пӗрремӗш курс вӗҫнелле хӑех пысӑках мар пьесӑсене суйласа илсе ҫырса пыма, фортепианӑпа юрӑсем хайлама пуҫланӑ.

Вӗренсе тухакан пултаруллӑ сӗрме купӑсҫа музыка училищин преподавателӗсем Пётр Чайковский ячӗллӗ Мускав патшалӑх консерваторийӗ ҫумӗнчи музыка училищин композитор уйрӑмӗнче малалла вӗренме сӗннӗ. 1949 ҫулхи раштавӑн 1-мӗшӗнче Анатолий Петрова XX ӗмӗрти чи пысӑк симфонистсенчен пӗрин Николай Мясковскин вӗренекенӗ Евгений Месснер ертсе пыракан композици класне теорипе композитор уйрӑмӗн студенчӗсен йышне кӗртнӗ. Месснер класӗнче ҫырнӑ чи лайӑх фортепиано хайлавсене илсе Анатолий Петров 1950 ҫулта вӗсене Чӑваш композиторӗсен союзӗнче кӑтартнӑ, унӑн Ноктюрн, «Лирикӑлла юрӑ» тата Вальс хайлавӗсене уйрӑмах ырланӑ.

1950 ҫулхи юпа уйӑхӗнче иккӗмӗш курсра вӗренекен Анатолий Петрова Совет Ҫарне чӗнсе илнӗ. Ӑна Краснодар крайӗнчи Анапа хулине янӑ, унта вӑл Патшалӑхӑн хӑрушсӑрлӑх комитечӗн 2333 ҫар чаҫӗнче хӗсметре тӑнӑ. Тинӗс чикӗ хуралӗн ҫарӗсен II статьяри старшина пулнӑ, чаҫӑн художество пултарулӑх ӗҫне ертсе пынӑ.

Ҫар хӗсметне вӗҫлесен Анатолий Петров 1954 ҫулта Хусан патшалӑх консерваторийӗн(выр.)чăв. теорипе композитор факультетне вӗренме кӗнӗ. Композици енӗпе вӗрентекенӗ РСФСР халӑх артисчӗ Альберт Леман профессор, полифоние композитор тата музыковед, РСФСР тата Чӑваш АССР искусствӑсен тава тивӗҫлӗ деятелӗ Генрих Литинский профессор, инструментовка класне консерватори ректорӗ, композитор, СССР халӑх артисчӗ Назиб Жиганов(выр.)чăв. профессор пулнӑ.

Леман ертсе пынипе сӗрме купӑспа фортепиано валли ҫырнӑ чи хитре хайлавсем эпикӑпа драма поэми пулнӑ, унӑн никӗсне композитор чӑваш халӑх юрӑ пултарулӑхӗн шедеврӗсенчен пӗрне — «Уй варринче» — юрра илнӗ. Произведени «Пьесы советских композиторов» (Мускав, 1972) пуххинче пичетленсе тухнӑ. Ӑна Чӑваш композиторӗсен союзӗн концерчӗсенче тата Атӑлҫи тата Урал тӑрӑхӗнчи республикӑсен композиторӗсен кӗвӗ фестивалӗсенче шӑрантарнӑ. Паян та Поэма педагогикӑпа концерт репертуарне кӗрет.

1959 ҫулта композитор Симфонипе c-moll ӗҫне пуҫӑнать. Ун чухнех Чӑваш кӗнеке издательстви Анатолий Петровӑн юрӑ-хор сочиненийӗсенчен йӗркеленӗ «Ҫамрӑклӑх кӗввисем» автор пуххине кӑларнӑ. 1960 ҫулта, консерватори вӗҫленнӗ ҫул, ҫамрӑк автора СССР композиторӗсен союзне илнӗ.

Хусанти консерваторире пӗлӳ пухнӑ чухне Анатолий Петров Виктор Ходяшев дирижёр чӗннипе 1955 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен пуҫласа утӑ уйӑхӗччен Чӑваш патшалӑх филармонийӗн оркестрӗн артисчӗ пулса ӗҫленӗ, ҫав ҫулхи юпа уйӑхӗнчен пуҫласа 1957 ҫулхи авӑн уйӑхӗччен Хусанти ҫар училищин клубӗ ҫумӗнчи пултарулӑх ӗҫне ертсе пынӑ.

Консерваторирен ӑнӑҫлӑ вӗренсе тухсан ҫамрӑк музыкант тӑван тӑрӑхне таврӑннӑ та Ф. П. Павлов ячӗллӗ Шупашкарти музыка училищине музыкӑпа теори дисциплинисен преподавателӗ пулса ӗҫе вырнаҫнӑ. Композитор пултарулӑхӗнче тӗп ӗҫӗ Симфонипе c-moll ӗҫне вӗҫлесси пулнӑ. Хайлав партитурине автор 1961 ҫулхи кӗркунне вӗҫленӗ, 1962 ҫулхи кӑрлачӑн 8-мӗшӗнче хайлавне Леас Святославский дирижёр ертсе пынӑ Чӑваш музыка театрӗн оркестрӗ шӑрантарнӑ.

Анатолий Петровӑн c-moll симфонийӗ классикӑлла чӑваш симфонийӗн жанрне калӑплакан Геннадий Воробьёв кӗввин эпикӑпа драма йӑли-йӗркине малалла тӑснӑ (1939).

1960-мӗш ҫулсенче композитор камера жанрӗсенче ӗҫе малалла тӑснӑ. Вӑл фортепиано калама, импровизацилеме питӗ юратнӑ. Унӑн клавир хайлавӗсем хушшинче «Сельские вечера» вальс, «Песня без слов» тата Адажио ӑнӑҫлӑ пулса тухнӑ. Вӑл ҫак вӑхӑтра йӗркеленӗ юрӑсем, юрӑ-романссем тата илемлетнӗ халӑх кӗввисем Чӑваш кӗнеке издательстви пичетлесе кӑларнӑ «Песни» (1965) тата «Тӑван ҫӗршывӑм» автор пуххине (1969) кӗнӗ. 1965 ҫулта ӳнерте ҫитӗнӳсем тунӑшӑн Анатолий Петрова РСФСР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн Хисеп грамотипе чысланӑ.

1967 ҫулта «Чǎваш çӗршывӗ çинчен хывнǎ юрӑ» кантата ҫырнӑ, унта Константин Иванов, Петӗр Хусанкай, Ҫеҫпӗл Мишши тата Мария Волкова сӑввисемпе усӑ курнӑ (1-мӗш редакци, 1967; 2-мӗш редакци, 1971). Музыка искусстви енӗпе тунӑ ҫитӗнӳсемшӗн Анатолий Петрова 1967 ҫулта Шупашкар хулин Хисеп кӗнекине кӗртнӗ, 1976 ҫулта Чӑваш АССРӗн тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ ятне панӑ.

1970—1980-мӗш ҫулсем уйрамах ӑнӑҫлӑ ҫулсем. Симфони оркестрӗ валли «Уяв увертюри» (1978) тата «Сказ о подвиге народном» поэма (1986) — хӑйӗн ӗҫтешӗсене вӑл 1986 ҫулхи чӳкӗн 6-мӗшӗнче Чӑваш АССРӗн композиторӗсен союзӗнче калас кӑтартнӑ юлашки хайлавсем пулнӑ. 1987 ҫулхи пуш уйӑхӗн вӗҫӗнче поэмӑна Шалва Мегрелишвили дирижёр ертсе пынипе Музыка театрӗн оркестрӗ шӑрантарнӑ.

Анатолий Петровӑн пултарулӑх еткерне пилӗк сборникре кӑларнӑ, юлашкисем — Чӑваш кӗнеке издательстви (1978) кӑларнӑ «Россия — родина моя» тата Мускавра «Советский композитор» издательствӑра тухнӑ Анатолий Михайлов композиторпа пӗрле пухса хатӗрленӗ сборник.

Пултарулӑх ӗҫӗ-хӗлӗпе пӗрлех педагогикӑпа общество ӗҫне те хутшӑннӑ. Ф. П. Павлов ячӗллӗ Шупашкарти музыка училищинче вӗрентнӗ, 1968 ҫулта вӗренӳ заведенийӗн директорӗ пулнӑ. 1964—1965 ҫҫ. И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институчӗн музыкӑпа педагогика факультетӗнче лекцисем вуланӑ.

1970 ҫулта композитор Чӑваш патшалӑх филармонийӗн илемлӗх ертӳҫин тивӗҫӗсене пурнӑҫласа историе музыка лекторине йӗркелекен пулса кӗнӗ. Лектори ӗҫӗ-хӗлӗ Чӑваш Енри аякри районсенче пурӑнакансене пӗрремӗш хут тӗрлӗ музыка инструменчӗсен янӑравне курма тата илтме, классика музыкипе паллашма, ҫӗршыври тата ют ҫӗршыври чылай поэтӑн, ҫыравҫӑсемпе композиторсен ячӗсене пӗлме май панӑ^[2].

1987 ҫулхи пуш уйӑхӗн 10-мӗшӗнче Мускав хулинче вилнӗ. Шупашкарти масарта пытарнӑ.

Анатолий Петров СССР композиторсен пӗрлешӗвӗнче пысӑк ӗҫ туса пынӑ. 1960—1970-мӗш ҫулсенче вӑл СССР Музфончӗн Чӑваш АССРӗнчи уполномоченнӑйӗ, председатель ҫумӗ тата РСФСР композиторсен союзӗн ревизи комиссийӗн членӗ, Чӑваш АССР композиторсен союзӗн правлени членӗ тата председателӗн ҫумӗ пулнӑ.

1965, 1967 тата 1977 ҫулсенче ӑна Шупашкар хула канашӗн депутатне суйланӑ.

• РСФСР Аслӑ Канашӗн Президиумӗн Хисеп хучӗ (1965);
• Чӑваш АССР Аслӑ Канаш Президиумӗн Хисеп хучӗ (1970; 1979);
• Чӑваш АССР КПСС обкомӗн тата Министрсен Канашӗн Хисеп хучӗ (1980);
• «Хастар ӗҫленӗшӗн. В. И. Ленин ҫуралнӑранпа 100 ҫул ҫитнине асӑнса» медаль;
• Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (1976).