Турикас Тушкил вӑтам шкулӗ

1882 ҫулхи юпан 15-мӗшӗнче Турикас Тушкил ялӗнче общество училищине уҫнӑ. 1898 ҫулччен вӑл куллен ӗҫлеймен: укҫа-тенкӗ ҫитейменнине пула тата вӗренме ачасем ҫуккине пула час-часах хупӑннӑ. Вӑл вӑхӑтра вӗреннӗ ачасен шучӗ пирки ҫакӑ паллӑ^[2]:

• 1882 — 43 ача (39 арҫын ача, 4 хӗрача);
• 1885 — 43 ача;
• 1889 48 ача (43 арҫын ача, 5 хӗрача).

1894 ҫулта общество училищи вырӑнне икӗ класлӑ земство училищи туса хунӑ. Пӗрремӗшпе иккӗмӗш классенче кашнинче 15-20 ача пӗлӳ илнӗ. Икӗ класӗ те пӗр харӑс вӗреннӗ, вӗсене пӗр вӗрентекен вӗрентнӗ. Ачасене вулама, ҫырма, шутлама вӗрентнӗ, ҫавӑн пекех вӗсем Турӑ саккунне тата чиркӳ юррине юрлама вӗреннӗ^[3].

1898 ҫулта училищӗн пӗрремӗш ҫуртне туса лартнӑ^[3].

1894–1917 ҫулсенче турӑ саккунне Турикас Тушкилти Владимир чиркӗвӗн священникӗ вӗрентнӗ. Ялти халӑх ачасене вӗретнӗ Ларионов (Добромыслов) Пётр Ларионович (1885–1888 ҫулсенче ӗҫленӗ), Векова Анна Константиновна, Даниил Тарасович тата Анна Егоровна пирки ырӑпа асӑннӑ^[2].

1918 ҫулта училище тӑватӑ ҫул вӗренмелли 1-мӗш ступеньлӗ Пӗрлехи ӗҫ шкулӗ пулса тӑнӑ. Вӑл 1898 ҫулта Разумовский Ф.И. килӗнче туса лартнӑ кивӗ ҫуртра вырнаҫнӑ пулнӑ^[2].

1932 ҫултанпа — хресчен ҫамрӑкӗсен шкулӗ, ачасем ултӑ ҫул вӗреннӗ. Шкул заведующийӗ пулма Илларионов С.И. лартнӑ. 1933 ҫулта шкул ҫунса кайнӑ. Ун хыҫҫӑн пилӗк класлӑ шкул ҫуртне туса лартнӑ, нута вӗрентекен кабинечӗ те пулнӑ. 1934 ҫулта тулли мар вӑтам шкул пулса тӑнӑ, ачасене ҫичӗ ҫул вӗрентнӗ. Шкулта педагогика техникумӗсемпе вӗрентекенсен институчӗсенче пӗлӳ илнӗ ҫынсем ӗҫленӗ^[3].

1950-мӗш ҫулсенче шкулта вӗренекен ачасем кроликсен Белый великан ӑратне ӳстернӗ. Вӗсен йышӗ 140 таран ҫитнӗ. Ҫавӑн пекех ачасем колхоз ферминче чӑх чӗпписене пӑхса ӳстернӗ. 1959 ҫулта 2000 таран ӳстерме пултарнӑ, вӗсенчен 96,7% сывӑ юлнӑ^[3].

1959–1969 ҫулсенче шкул сакӑр ҫул вӗренмелли шкул пулнӑ. 1969 ҫулта вӑл вӑтам шкул пулса тӑнӑ^[3].

1964 ҫулта шкулӑн ҫӗнӗ ҫуртне тӑвас енӗпе ӗҫсем пуҫланнӑ. Вӑл 190 ача вӗренмелӗх пулмалла пулнӑ. Шкулӑн никӗсне яма вӗрентекенсем те, ачасем те хутшӑннӑ. Ӑна 1965 ҫулта яма пуҫланӑ^[3].

Шкул директорӗнче Алексеев Ю.А. ларнӑ вӑхӑтра хӑмла ӳстерме теплица, кроликсем ӳстермелли пӗчӗк ферма туса лартнӑ^[2].

1969 ҫулта «Юный турист» кружок ӗҫлеме пуҫланӑ. 20 ҫул хушши ӑна Ефимов В.Е. ертсе пынӑ. 1970 ҫултан 18 ҫул хушши район шайӗнчи туризм енӗпе иртекен ӑмӑртусенче шкулпа тупӑшма пултараканнисем пулман, республика шайӗнче иртекеннисенче те малти вырӑнсене йышӑннӑ^[2].

1994 ҫулта шкул ҫумӗнче таврапӗлӳ музейне, Ҫар Мухавӗн пӳлӗмне уҫнӑ. 1995 ҫулта КВН ушкӑнне йӗркеленӗ, район тата республика шайӗнчи ӑмӑртусене хутшӑнса вӑл пӗрре кӑна мар малти вырӑна тухнӑ^[2].

1999–2012 ҫулсенче шкулта Чӑваш патшалӑх университечӗн профлицейлӑ класс ӗҫленӗ. Шкулпа университет хушшинчи хутшӑнусене йӗркелес тӗлӗшпе питӗ нумай Орлова С.П. тӑрӑшнӑ^[3].

Шкул директорӗсемпе заведующисем пулнӑ^[2]:

• Илларионов С.И.;
• Степанова Т.С. (1943–1945);
• Осипов П.О. (1945–1947);
• Никонов М.Н. (1947–1950);
• Максимов С.М. (1950–1957);
• Прокопьев В.Н. (1957–1961);
• Максимов С.М. (1961–1965);
• Петров М.П.;
• Петров Н.П. (1966–1977);
• Матвеев Д.А. (1977–1981);
• Алексеев Ю.А. (1981–1990);
• Орлова С.П. (1990–2009, 2011–2015);
• Егоров В.А. (2009–2011)
• Емельянова Елена Семёновна (2015–хальхи вӑхӑтччен).

Шкулта Турикас Тушкилти тата Сӑхӑтпуҫри (вӗсене шкула шкул автобусӗпе турттараҫҫӗ) ачасем вӗренеҫҫӗ^[4].

Шкулӑн пӗтӗмӗшле лаптӑкӗ 2863 тӑваткал метр. Шкулӑн Хутӑш мастерской, спорт залӗ, вулавӑш (пурӗ 20 772 кӗнеке), 80 вырӑнлӑ столовӑй пур. Компьютерсен шучӗ — 25, принтерсен — 12, проекторсен — 7^[5].

Шкулта вӗренекен ачасене вӗри апатпа тивӗҫтереҫҫӗ. Ку тӗлӗшпе Турикас Тушкил вӑтам шкулӗ «Янтиковский общепит» ТМЯП-па килӗшӳ тунӑ^[6].