Мӑн Аначкасси
Мӑн Аначкасси (выр. Большое Шахчурино)[1] — 1983 ҫулта Шупашкар хули йышне кӗнӗ ял[2].
Историйӗ
Яла XVII ӗмӗрӗн юлашки чӗрӗкӗнче асӑннӑ: 1679 ҫулхи раштав—1680 ҫулхи нарӑс уйӑхӗсенче Шупашкарта Ф. Ф. Бельский кнеҫпе Ф. Протопопов подьячи ирттернӗ разбор материалӗсем тӑрӑх (ҫар ҫыннисем ҫар ӗҫне хатӗррине тӗрӗслени) Шупашкар уесӗнчи Кӑкшӑм вулӑсӗнчи Аначкасси ялӗнче икӗ тархан пурӑннӑ — Тегень (Тегенев Лемен) тата Уразгильда (Уразгильдин Савка)[3].
1983 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче Мӑн Аначкасси ялне Чӑваш АССРӗ йышӗнчи ял-сала списокӗнчен кӑларса Шупашкар йышне кӗртнӗ[4][5]. 1983 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче ялӑн тӗп урамне «Плеханов урамӗ» ят панӑ[6].
- Тӗн
XIX ӗмӗр вӗҫӗнче—XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ял ҫыннисем Вомпӑкассинчи (Богородицки, Пайтирек, Алькеш) Турӑ Амӑшӗ ячӗпе лартнӑ чиркӳ прихожанӗсем шутланнӑ[7]; чиркӗве 1940 ҫулта хупнӑ, прихута 1947 ҫулта ҫӗнӗрен хӑпартнӑ[8].
- Администраци-территори ӑҫта кӗни
Хусан кӗпернинчи Шупашкар уесӗнчи Кӑкшӑм (1796 ҫулччен)[3], Шупашкар вулӑсӗсен йышӗнче пулнӑ (1920 ҫулта Чӑваш автономи облаҫне туса хуриччен). 1927 ҫулчен Чӑваш автономи облаҫӗнчи / Чӑваш АССРӗнчи Шупашкар уесӗнчи Шупашкар вулӑсӗн йышӗнче пулнӑ, 1927 ҫулхи юпа уйӑхӗн 1-мӗшӗнчен вара Чӑваш АССРӗн Шупашкар районне кӗнӗ.[1].
1979 ҫулхи юпа уйӑхӗн 25-мӗшӗнченпе ял территорине Шупашкар хула канашне (Калинин райканашӗ) панӑ.
Ял канашӗсем: 1927 ҫулхи юпа уйӑхӗн 1-мӗшӗнчен — Алькеш, 1960 ҫулхи ака уйӑхӗн 6-мӗшӗнчен пуҫласа 1979 ҫулхи юпа уйӑхӗн 25-мӗшӗччен — Ҫӗньял[1].
Ячӗ
Дубанов И. С. таврапӗлӳҫӗ Павлов Л. П., Станьял В. П.[9] тата Юхма Мишши ӗҫӗсем ҫине таянса ял ячӗ пулса кайнин темиҫе версине илсе кӑтартать[10]:
- «Шах» тата «чура» сӑмахсенчен— «патша ҫар ҫыннисем» (Павлов Л. П., Станьял В. П.);
- Тӗне кӗмен Шахчур ятлӑ арҫын ятӗнчен;
- Ҫӗрпӳ районӗнчи Ункӑпуҫ ялӗнчен тухнӑ тӗне кӗмен Шахчура ятлӑ чӑваш ятӗнчен (Юхма М.).
- Унчченхи ячӗсем
Аначкасси (1781, 1859)[11][12], Мӑн Аначкасси (1897)[13], Мӑн Аначкасси (Анат-касси) (1907)[14], Мӑн Шӑхчар (1927[1]).
Палӑксем тата астӑвӑм вырӑнӗсем
1941—1945 ҫҫ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче пуҫ хунӑ салтаксене асӑнса лартнӑ палӑк (Шупашкар, Плеханов урамӗ)[15].
Ҫак ялта ҫуралнӑ ҫынсем
- Кадыков Иван Герасимович (1889, Мӑн Аначкасси, Шупашкар уесӗ — 1918, Шупашкар) — Чӑваш Енри революци юхӑмӗн хастарӗ, Шупашкар уесӗнчи рабочисен, хресчен тата салтак депутачӗсен канашӗн председателӗ (1918 ҫулхи пуш уйӑхӗччен).
- Ташков Василий Никитич (1916, Мӑн Аначкасси, Шупашкар уесӗ — 1994, Кӳкеҫ, Шупашкар районӗ) — вӗрентекен, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер (1941—1945), Хӗрлӗ Чутай вӑтам шкулӗн директорӗ (1950—1953). РСФСР тава тивӗҫлӗ шкул вӗрентекенӗ (1960)[16].
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5 Нестеров В. А. Населённые пункты Чувашской АССР. 1917—1981 годы : Справочник об административно-территориальном делении. — Чуваш. кн. изд-во, 1981. — С. 134. — 352 с.:225
- ^ Федотова Л.В. Включение деревень в черту г. Чебоксары // Государственный исторический архив Чувашской Республики. — Дата обращения: 24.10.2025.
- ^ 1, 2 Димитриев В. Д. Чувашия в эпоху феодализма (XVI — начало XIX вв.). — Чуваш. кн. изд-во, 1986. — С. 326—327, 350-352. — 456 с. , Wayback Machine çинчи 2022 ҫулхи кӑрлачӑн 26-мӗшӗнчи копийӗ // Национальная библиотека Чувашской Республики.
- ^ Протокол № 32 заседания Президиума Верховного Совета Чув. АССР Х-го созыва от 25 августа 1983 года и документы к нему (Указ Президиума Верховного Совета Чувашской АССР от 25 августа 1983 года «О включении деревень Аникеево, Гремячево, Пятино, Соляново Соляновского сельсовета и деревень Большое Шахчурино, Вачалкасы, Обиково, находящихся в административном подчинении Калининского районного Совета народных депутатов города Чебоксары, в черту города Чебоксары») // Архивы Чувашской Республики, giachr.kaisa.ru. — Дата обращения: 24.10.2025.
- ^ Определение СК по гражданским делам Шестого кассационного суда общей юрисдикции от 07 июля 2020 г. по делу N 8Г-13026/2020[88-13986/2020] // СПС «Гарант». — Дата обращения: 24.10.2025.
- ^ Улица Плеханова // «Колорит городских улиц» : Фотоальбом о г. Чебоксары. — 2009—2015. 2018 ҫулхи ҫӗртмен 25-мӗшӗнче архивланӑ. // БУ «Госистархив Чувашской Республики» Минкультуры Чувашии
- ^ Справочная книга Казанской епархии. — Казан. духов. консистория, 1904. — С. 546—547. — 798 с. , Wayback Machine çинчи 2021 ҫулхи ҫурлан 16-мӗшӗнчи копийӗ// Российская государственная библиотека
- ^ Фонды учреждений и учебных заведений духовного ведомства / Общая информация. Государственный исторический архив Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 24-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи акан 14-мӗшӗ.
- ^ Сторона моя чебоксарская : (материалы по истории Чебоксарского района Чувашской Республики) : [пособие по истории и культуре родного края] / Л. П. Павлов, В. П. Станьял. — 1997. — 446 с.
- ^ Дубанов И. С. Географические названия Чувашской Республики: краеведческий словарь / И. С. Дубанов. — Чуваш. кн. изд-во, 2010. — С. 212, 442. — 495 с. — ISBN 978-5-7670-1756-0. , Wayback Machine çинчи 2021 ҫулхи чӳкӗн 24-мӗшӗнчи копийӗ
- ^ Сборник материалов по истории Казанского края в XVIII в., изданный под редакциею профессора Д. А. Корсакова / Д. А. Корсаков; ред. Д. А. Корсаков. — Типо-литография Имп. Унив., 1908. — С. 286. — 485 с. , Wayback Machine çинчи 2022 ҫулхи кӑрлачӑн 26-мӗшӗнчи копийӗ
- ^ 1, 2 Списки населенных мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел / обраб. А. Артемьевым. — изд. Центр. стат. ком. Мин. внутр. дел, 1866. — Т. 14: Казанская губерния … по сведениям 1859 года. — С. 146. — 237 с. , Wayback Machine çинчи 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 19-мӗшӗнчи копийӗ// Государственная публичная историческая библиотека России.
- ^ 1, 2 Берстель К. П. Список селений Казанской губернии : изд. Казан. Губерн. Зем. Управы / К.П. Берстель. — Типо-лит. И.В. Ермолаевой, 1908. — С. 206. — 264 с. , Wayback Machine çинчи 2018 ҫулхи авӑнӑн 8-мӗшӗнчи копийӗ Архивированная копия. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 24-мӗшӗ. оригиналтан архивланӑ 2018 ҫулхи авӑнӑн 8-мӗшӗ. // Электронный архив КФУ
- ^ 1, 2 Список селений Казанской губернии. — изд. Оценоч.-стат. бюро Казан. губ. Земства, 1910—1914. — Т. 10 : Чебоксарский уезд. — 1913. — С. 41. — 45 с. , Wayback Machine çинчи 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 29-мӗшӗнчи копийӗ// Электронная библиотека Государственной публичной исторической библиотеки России
- ^ Памятник воинам, павшим в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг. // Место памяти. — Дата обращения: 24.10.2025.
- ^ Иванова И.П. Ташков Василий Никитич // Электронная Чувашская энциклопедия = Чувашская энциклопедия : в 4 т. / Гл. ред. Ю. Н. Исаев. — Чебоксары : Чувашское книжн. изд-во, 2011. — Т. 4: Си—Я. — 797 с. — ISBN 978-5-7670-1931-1. // Чувашский государственный институт гуманитарных наук.
Темӑпа ҫыхӑннисем
Шупашкарăн администрацилĕ-территориллĕ пайланăвĕ» |
||
|---|---|---|
| Калинин районĕ | Агрегатка • Алькеш • Оппехтин • Мӑн Аначкасси • Вачалкасы • Тухăç паççулки • Кӗремечке • Çыран хĕрри • Кăнтăр-анăç (тухăç) • Ҫӗнӗ хула • Петтин • Соляново • Чулочка • Кăнтăр паççулки |  |
| Ленин районĕ | Будайка • Вăрманкасси • Дубки • Коммунальная слобода • Кошкино • Ҫӗнӗ Лапсар • Çĕнĕ Кăнтăр (анăç) • Хула варри | |
| Мускав районĕ | Байконур • Заовражнӑй • Исторический холм • Лесной • Ҫӗнӗ сала • Протопопиха • Çурçĕр-Анăç • Чантӑр • Чапаевски • Кăнтăр-Анăç | |
| Атăл леш енчи çĕр тытăмĕ | ||