Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Сосновка (Шупашкар)

Disambig gray.svg Ку терминӑн ытти пӗлтерӗшсем те пур, Сосновка пăхăр.

Сосновка (выр. Сосновка)[1] — Чӑваш Республикинчи хула евӗрлӗ посёлок[2][3]. 2005 ҫулхи раштав уйӑхӗнчен пуҫласа посёлок шутне ҫавӑн пекех ял халӑхӗ те кӗрет[4][5]. Шупашкар хулин Мускав районне (Йӑлӑм территори управленийӗ) пӑхӑнать, административлӑ майпа Шупашкар хула округӗ шутне кӗрет.

Физикӑпа географи уйрӑмлӑхӗсем

Посёлок Шупашкар хулин сулахай ҫыранӗнче вырнаҫнӑ пайра ларать.

Пурӑнмалли вырӑн валли никӗс пулса тӑнӑ Голодяиха ялне Шупашкартан 6 ҫухрӑмра, хулана хирӗҫри айлӑмра сулахай ҫыранта йӗркеленӗ. Ял витӗр Атӑла юхса кӗрекен пысӑках мар Травинка шыв юхса тухнӑ. Ял ҫумӗнче Шупашкартан Макарьева(выр.)чăв. илсе каякан ҫул иртнӗ[6]. Ял тӑрӑхне вӑрмансем хупӑрласа илнӗ, ял таврашӗнче утӑ ҫулмалли тӗмӗсем пулнӑ, темиҫе шурлӑх вырнаҫнӑ[7].

Историйӗ

Сосновка посёлокӗ вырӑнӗнче маларах Голодяиха ялӗ пулнӑ, ӑна 1670-мӗш ҫулсен иккӗмӗш пайӗнче Шупашкар уесӗн сулахай ҫыранӗнче Шупашкарти Преображени мӑнастирӗ никӗсленӗ[8]. Яла хӑйӗн ҫӗрӗсем шутне кӗрекен вырӑнта никӗсленӗ[9].

Пурӑнмалли вырӑн пирки чи малтан 1761 ҫулта асӑннӑ. Чӑваш АССРӗн тӗп патшалӑх архивӗн документӗнчен ҫакӑ паллӑ:

Голодяиха, пурӗ 16 чун, вӗсен шутӗнче: Григорий Иванов – 65 ҫулта, унӑн ачисем – 6 чун, Иван Митрофанов – 75 ҫулта, унӑн ачисем – 5 чун, Семён Григорьев – 67 ҫулта, унӑн ачисем – 2 чун[10].

«Крестьянское земледелие Казанской губернии, Чебоксарской волости» справочникра яла 407 номерпа палӑртнӑ пулнӑ, ял халӑхне вырӑссем тенӗ. Ҫӗр ӗҫӗпе, ҫырла, кӑмпа пуҫтарнипе аппаланнӑ, пулӑ тытнӑ. Ҫавӑн пекех мучала, пушӑт, ӳсен-тӑран тымарӗсене хатӗрленӗ.

Ҫӗрсен улӑх пайӗ арҫынсен Троицки мӑнастирӗ шутне кӗнӗ, ял ҫыннисем мӑнастирь ҫыннисем шутланнӑ. Секуляризаци хыҫҫӑн вӗсем экономика хресченӗсем пулса тӑнӑ.

XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче Никольски чиркӗвӗн прихутне руга причтне тӳленӗ — кашни мӑшӑр (е картиш) пӗрер пӑт ырашпа тулӑ тӳленӗ (ҫакӑн пек налук «мӑшӑртан» ятлӑ пулнӑ[11])[12].

undefined

1923 ҫулхи документсенче яла Голодяевка тесе палӑртма тытӑннӑ, 1935 ҫулта — Голодяево. Ваттисем каласа панӑ тӑрӑх асӑннӑ ята тухӑҫсӑр ҫӗрсене пула панӑ — вӗсем ҫинче кунти халӑх тӑранса пурӑнайман. 1927 ҫулхи юпа уйӑхӗн 1-мӗшӗччен ял Шупашкар уесӗн Шупашкар вулӑсне кӗнӗ. Районсемпе ял канашӗсем йӗркеленӗ хыҫҫӑн Шупашкар районӗнчи Голодяево ял канашне кӗнӗ[13].

1938 ҫулхи чӳкӗн 9-мӗшӗнче Голодяевка ял ятне улӑштарса Сосновка ят панӑ (ял канашӗ те пӗрешкел ят панӑ)[13].

1939 ҫулта Горький крайпрогор генеральнӑй план хатӗрленӗ, унпа килӗшӳллӗн Шупашкар хулин шутне Шупашкар районӗнчи хула ҫумӗнчи ялсен лаптӑкӗсене кӗртнӗ: Набережнӑй, Якимово, Банново, Соляной, Кнутиха, Будайка, Усадки, Заводской, Рябиновка, Ҫӗнӗ Илларионово. Сосновкӑна та асӑннӑ йыша кӗртнӗ, каярахпа Кошкино тата Завражнӑйне хушнӑ[14]:264.

1941 ҫулхи ҫӗртмен 6-мӗшӗнче ял рабочисен посёлокӗ пулса тӑнӑ. 1959 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 4-мӗшӗнче рабочисен посёлокне халӑх пурӑнакан вырӑн шутӗнчен кӑларса Шупашкар хули шутне посёлок пек кӗртнӗ. 1968 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 29-мӗшӗнче Шупашкар хули йышӗнчи администрациллӗ виҫе пек тавӑрнӑ. 1971 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 17-мӗшӗнче Сосновка посёлокне Шупашкар йышӗнчен кӑларнӑ, вӑл Шупашкар районне пӑхӑнма пуҫланӑ. 1971 ҫулхи чӳкӗн 25-мӗшӗнче пурӑнмалли вырӑна рабочи посёлокӗ шутне кӗртнӗ. 1973 ҫулхи акан 23-мӗшӗнче посёлок каллех Шупашкар хулине (Мускав районӗ) пӑхӑнса тӑма тытӑннӑ[15].

Шупашкар ГЭСне тунӑ чухне посёлокӑн[16] тата Сосновкӑн ял хуҫалӑх айлӑмӗн лаптӑкӗсене Шупашкар шыв управӗ айне пуласран шыва антарас енӗпе пысӑк ӗҫ пурнӑҫланӑ[17].

Халӑх йышӗ

Ҫул 1670-мӗш ҫҫ. вӗҫӗ[7][9] 1781—1782 ҫҫ.[18] 1859[19] 1904[12] 1907[20]
Халӑх 17[~ 1] 152 239[~ 2] 283
Арҫын 124 76 115
Хӗрарӑм 76 124
Кил 73 24 34
Халӑх йышӗ
1992[21]2001[22]2002[23]2010[24]
5100↘4700↘3053↘2242
1000
2000
3000
4000
5000
6000
1992
2001
2002
2010

Тӗн

1904 ҫулхи Хусан епархийӗн справочникӗ кӑтартнӑ тӑрӑх, Голодяиха ялӗнче пурӑнакансем Атӑлӑн сылтӑм ҫыранӗнче вырнаҫнӑ Шупашкарти Никольски соборӗн (чултан тунӑ, виҫӗ престоллӑ, 1690 ҫулта паллӑ мар ҫынсен укҫи-тенкипе ҫунса кайнӑ йывӑҫ чиркӳ вырӑнӗнче туса лартнӑ[12], 1764 ҫулччен — мӑнастир храмӗ, 1869 ҫултан пуҫласа — прихут храмӗ, чиркӳ тӑррине 1929 ҫулта туса лартнӑ, храма 1934 ҫулта хупнӑ, 1940 ҫулта салатнӑ) прихут ҫыннисем пулнӑ[25].

undefined

1994 ҫулта посёлок варринче Николай святитель ячӗпе пӗр престоллӑ храм туса лартнӑ. Ку ӗҫе посёлокра пурӑнакан Юрий Аксёнов укҫи-тенкипе пурнӑҫланӑ, ку тӗлӗшпе ӑна прихут ҫыннисем те пулӑшнӑ. 1999 ҫулхи авӑнӑн 1-мӗшӗнче храма Варнава архиепископ сӑвапланӑ[26].

Инфраструктура

Посёлокпа Атӑл урлӑ паромлӑ ҫыхӑну пур, ҫавӑн пекех Шупашкар ГЭСӗн пӗви урлӑ автомобиль ҫулӗпе ҫыхӑнма пулать.

Посёлок урамӗсем: 2-мӗш кӳлӗ, Биржа, Пульница, Брикет, Кӑмпа, Атӑлхыҫ, Юханшывхыҫ, Затоннӑй, Кувшинка кану зони, Сулахай ҫыран, Вӑрман, Вӑрман турттарӑвӗн, Вӑрман каснин, Вӑрман касакансен, Вӑрман хуҫалӑхӗн, Мукшум, Туҫи, Анат Туҫи, Ҫӗнӗ, Ҫӗнӗ кил, Хӑйӑр, Уй, Посёлок, Просека, Ейӳ, Ҫӑлкуҫ, Санатори, Хырлӑх, Юхтару, Тальниковӑй, Лӑпкӑ, Курӑк, Лӑсӑ, Тӗп, Чурочнӑй, Ҫамрӑклӑх.

Посёлокра ҫавӑн пекех икӗ тӑкӑрлӑк пур: Хыр тата Шкул[27].

Культура, вӗренӳ, спорт

Посёлокра вырнаҫнӑ:

  • ача пахчи (47-мӗш ача пахчи; 2-мӗш корпус — Хырлӑх урамӗ, 24; 3-мӗш корпус — Хырлӑх урамӗ, 47а);
  • шкул (М. П. Костина ячӗллӗ Йӑлӑмри вӑтам шкул; Шкул тӑкӑрлӑкӗнче вырнаҫнӑ)[28];
  • спорт шкулӗ (Шупашкар хулин ачасемпе ҫамрӑксен 10-мӗш спорт шкулӗ; Шкул тӑкӑрлӑкӗнче вырнаҫнӑ);
  • П. Н. Осипов ячӗллӗ Шупашкарти пӗрремӗш хула пульницин 3-мӗш поликлиники (Шкул тӑкӑрлӑкӗнче вырнаҫнӑ);
  • информаципе культура центрӗ (Хырлӑх урамӗнче вырнаҫнӑ);
  • мунча (Курӑк урамӗнче вырнаҫнӑ);
  • Раҫҫей почтин икӗ уйрӑмӗ;
  • кафесемпе лавккасем.

Сосновка посёлокӗнчен анӑҫалла (Криуш территорийӗ) «Аван» глэмпинг вырнаҫнӑ[29]. Кану бази А-фрейм (икӗ комплексра пурӗ 6 ҫурт) йышши темиҫе ҫурт, икӗ хутлӑ пӗренеллӗ пысӑк ҫуртсем, модульлӗ мунча, вырӑс мунчи тата ҫӗпӗр чанӗ вырнаҫнӑ[29]. Глэмпингӑн хӑйӗн уйрӑм пляж пур.

Палӑксем тата асӑну вырӑнӗсем

  • Маларах Сосновски урамӗнче пурӑннӑ ял ҫыннисене халалланӑ палӑк (Сосновски урамӗ, 53-мӗш ҫурт);
  • Маларах Сосновски урамӗнче пурӑннӑ ял ҫыннисене халалланӑ палӑк (Сосновски урамӗ, 57-мӗш ҫурт)[30].

Паллӑ ҫынсем

  • Костина Майя Петровна (1942 ҫ.ҫ., Шӑхасан ялӗ, Канаш районӗ) — парашют спорчӗ енӗпе СССР тава тивӗҫлӗ спорт мастерӗ (1975), пилӗк хут тӗнче шайӗнчи ӑмӑртусен чемпионки; тӗнче, Европа тата СССР 38 рекордне тӑваканӗ; Европӑн (1975) тата СССР халӑхӗсен Спартакиадин (1967, 1971) абсолютлӑ чемпионки. Парашютпа 7000 яхӑн сикнӗ. Йӑлӑмти шкулта вӗреннӗ.
  • Корыстина Валентина Петровна (1948 ҫ.ҫ., Сосновка пос.) — культура ӗҫченӗ, хормейстер, Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1981), РСФСР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1987)[31].
  • Корытников Александр Сергеевич (1944 ҫ.ҫ., Сосновка пос.) — производствӑра малта пыракан, Раҫҫей Федерацийӗн тава тивӗҫлӗ энергетикӗ (2000)[32].
  • Кузьмин Михаил Александрович (1920, Шупашкар уесӗнчи Голодяиха ялӗ — 1989, Сосновка) — культура ӗҫченӗ, Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑскер, 1972—1980 — Вырӑс драма театрӗнче ҫутӑ енӗпе аслӑ художник. РСФСР тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1973)[33].
  • Полячихина Юлия Сергеевна (2000, Шупашкар) — Раҫҫей моделӗ; 2018 ҫулхи «Мисс Россия» конкурс ҫӗнтерӳҫи. Конкурсра ҫӗнтериччен Сосновка посёлокӗнче пурӑннӑ, вӑтам пӗлӗве Йӑлӑмри вӑтам шкулта илнӗ.

Комментарисем

  1. ^ Экономика хресченӗсен шутне кӑтартнӑ
  2. ^ Николаевски соборӗн прихожанӗсен шутне кӑтартнӑ

Ӑнлантарусем

  1. ^ Пӗрлехи чӗлхе комиссийӗн 2010 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗнче иртнӗ лару протоколӗн 1/1№-лӗ хушӑмӗ «Шупашкар хулин урам тата транспорт чарӑнӑвӗ ячӗсен йышӗ». comissi.chv.su, сайт Межведомственной комиссии по чувашскому языку (20 ҫӑвӑн 2010). Архивланӑ 2012 ҫулхи утӑн 13-мӗшӗ.
  2. ^ Закон «Об административно-территориальном устройстве Чувашской Республики». Пӑхнӑ кун: 2020 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗ.
  3. ^ Закон Чувашской Республики «Об установлении границ муниципальных образований Чувашской Республики и наделении их статусом городского, сельского поселения, муниципального района и городского округа» от 24 ноября 2004 года № 37. Пӑхнӑ кун: 2020 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗ. Архивланӑ 2016 ҫулхи пушӑн 4-мӗшӗ.
  4. ^ Закон Чувашской Республики от 29 ноября 2005 года N 58 «О внесении изменений в Закон Чувашской Республики „Об административно-территориальном устройстве Чувашской Республики“» , Wayback Machine çинчи 2020 ҫулхи кӑрлачӑн 29-мӗшӗнчи копийӗ
    «з) Сельский населенный пункт — населенный пункт, расположенный в сельской местности (село, поселок, поселок городского типа, деревня, выселок), не отнесенный к категории городов.
     {Пункт „з“ дополнен Законом Чувашской Республики от 29 ноября 2005 г. N 58}»
  5. ^ Каталог публикаций , Wayback Machine çинчи 2020 ҫулхи ҫӗртмен 24-мӗшӗнчи копийӗ Росстата: [1], Wayback Machine çинчи 2019 ҫулхи утӑн 16-мӗшӗнчи копийӗ , Wayback Machine çинчи 2019 ҫулхи утӑн 16-мӗшӗнчи копийӗ Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2019 года Шаблон:Ref-size. Табл. 21. Численность населения городов и поселков городского типа по федеральным округам и субъектам Российской Федерации на 1 января 2019 года
  6. ^ Генеральный геометрический план города Чебоксар и его уезда, состоящий в Казанской губернии. Сочинён в Казанской межевой конторе в 1793 году. http://www.etomesto.ru.
  7. ^ 1, 2 Чибис А. А. Монастырское землевладение в Чувашии во второй половине XVI—XVII веках (на примере Чебоксарского Троицкого и Чебоксарского Преображенского монастырей) // Вестник Чувашского университета. — Чебоксары: Чувашский государственный университет имени И. Н. Ульянова, 2006. — Вып. 6. — . — ISSN 1810-1909. 2022 ҫулхи ҫӗртмен 19-мӗшӗнче архивланӑ.
  8. ^ Гусаров Ю. В. Геронтиева пустынь. Электронная Чувашская энциклопедия.
  9. ^ 1, 2 Чибис А. А. Церковно-монастырские крестьяне в Чувашии в XVII веке (на примере Чебоксарского Троицкого, Чебоксарского Преображенского монастырей, Чебоксарского Введенского собора) // Вестник Чувашского университета. — Чебоксары: Чувашский государственный университет имени И. Н. Ульянова, 2008. — Вып. 4. — . — ISSN 1810-1909. 2016 ҫулхи акан 22-мӗшӗнче архивланӑ. // Научная электронная библиотека «КиберЛенинка»
  10. ^ Фонд - 146, опись - 5, дело - 1 за 1761 год
  11. ^ Васина С. М. Приходское духовенство Марийского края в XIX—XX вв. : диссертация ... кандидата исторических наук : 07.00.02. — 2003. — С. 183. — 361 с.// Российская государственная библиотека
  12. ^ 1, 2, 3 Справочная книга Казанской епархии. — Казан. духов. консистория, 1904. — С. 534—535. — 798 с. , Wayback Machine çинчи 2022 ҫулхи кӑрлачӑн 26-мӗшӗнчи копийӗ
  13. ^ 1, 2 Голодяиха // Нестеров В. А. Населённые пункты Чувашской АССР, 1917—1981 гг. : Справочник об адм.-террит. делении. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 1981.( ӗҫлемен каҫӑ) // Единая товарно-информационная система Чувашской Республики, zakupki.cap.ru
  14. ^ Чебоксары: исторический очерк. Коллективная монография. — Чуваш. кн. изд-во, 2014. — 511 с. — ISBN 978-5-7670-2138-3.
  15. ^ Сосновка // Нестеров В. А. Населённые пункты Чувашской АССР, 1917—1981 гг. : Справочник об адм.-террит. делении. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 1981. 2017 ҫулхи кӑрлачӑн 4-мӗшӗнче архивланӑ. // Единая товарно-информационная система Чувашской Республики, zakupki.cap.ru
  16. ^ Кудров В. Ф. Водопонижение. Электронная Чувашская энциклопедия.
  17. ^ Заключение экспертной комиссии государственной экологической экспертизы завершения разработки проектной документации «Строительство Чебоксарской ГЭС на реке Волге» в части, касающейся поднятия уровня Чебоксарского водохранилища до отметки нормального подпорного уровня 68 метров». Некоммерческое партнёрство «Национальный центр водных проблем», npncvp.ru (1 юпан 2013).
  18. ^ Сборник материалов по истории Казанского края в XVIII в., изданный под редакциею профессора Д. А. Корсакова / ред. Д. А. Корсаков. — Типо-литография Имп. Унив., 1908. — С. 289. — 485 с. , Wayback Machine çинчи 2018 ҫулхи пушӑн 27-мӗшӗнчи копийӗ//Интернет-портал АНО «Руниверс», www.runivers.ru
  19. ^ Списки населённых мест Российской империи, составленные и издаваемые Центральным статистическим комитетом Министерства внутренних дел / обраб. А. Артемьевым. — Центр. стат. ком. Мин. внутр. дел, 1866. — Т. 14: Казанская губерния: … по сведениям 1859 года. — С. 146. — 237 с. , Wayback Machine çинчи 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 19-мӗшӗнчи копийӗ// Электронная библиотека Государственной публичной исторической библиотеки России
  20. ^ Список селений Казанской губернии. — изд. Оценоч.-стат. бюро Казан. губ. Земства, 1910—1914. — Т. 10 : Чебоксарский уезд. — 1913. — С. 12. — 45 с. , Wayback Machine çинчи 2018 ҫулхи кӑрлачӑн 29-мӗшӗнчи копийӗ// Электронная библиотека Государственной публичной исторической библиотеки России
  21. ^ https://web.archive.org/web/20220411150136/http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page.
  22. ^ https://web.archive.org/web/20220411150136/http://gov.cap.ru/hierarhy_cap.asp?page.
  23. ^ https://web.archive.org/web/20120203125040/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/1_TOM_01_04.xls.
  24. ^ https://web.archive.org/web/20210727110743/http://gov.cap.ru/HOME/75/2012/02/240212/%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B8%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%B2%D0%BF%D0%BD%202010.doc.
  25. ^ Гусаров Ю. В. Никольский женский монастырь. Электронная Чувашская энциклопедия.
  26. ^ Храм святителя Николая г.Чебоксары (Заволжье). Религиозная организация «Чебоксарско-Чувашская Епархия Русской Православной Церкви (Московский Патриархат)», www.cheb-eparhia.ru.
  27. ^ Чебоксары Город -> Сосновка Посёлок. «КЛАДР — Классификатор адресов России».
  28. ^ Постановление № 1671 от 07 июля 2017 года «О переименовании муниципального бюджетного общеобразовательного учреждения „Заволжская средняя общеобразовательная школа“ города Чебоксары Чувашской Республики». Официальный сайт города Чебоксары.
  29. ^ 1, 2 Контакты (выр.). hotelavan.ru. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи утӑн 14-мӗшӗ.
  30. ^ Реестр мемориальных (памятных) объектов, посвящённых Великой Отечественной войне 1941-1945 гг. и локальным конфликтам. Администрация Тойсинского сельского поселения Батыревского района.
  31. ^ Соколова В. И. Корыстина Валентина Петровна. Электронная Чувашская энциклопедия.
  32. ^ Холмогорова А. С. Корытников Александр Сергеевич. Электронная Чувашская энциклопедия.
  33. ^ Соколова В. И. Кузьмин Михаил Александрович. Электронная Чувашская энциклопедия.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

п • с • т
Шупашкарăн администрацилĕ-территориллĕ пайланăвĕ»
Калинин районĕ
Районы Чебоксар.jpg
Ленин районĕ
Мускав районĕ
Атăл леш енчи çĕр тытăмĕ

Категорисем