Алексеев Валерий Николаевич

1956 ҫулхи нарӑс уйӑхӗн 12-мӗшӗнче Чӑваш АССРӗнчи Канаш районӗнчи Пукӑртан ялӗнче ҫуралнӑ. 1973 ҫулта Канаш районӗнчи Вӑтакас Татмӑшри вӑтам шкулне вӗренсе пӗтернӗ. Литературӑпа журналистика енне туртӑнма шкулта вӗреннӗ чухнех тытӑннӑ: Канаш районӗнчи «Коммунизмшӑн» (халӗ «Канаш»), республикӑри «Пионер сасси» хаҫатсенче, «Капкӑн», «Ялав» журналсенче, коллективлӑ сборниксенче сӑвӑ-калав чылай пичетленӗ, 1971 ҫулта ӑна «Пионер сасси» хаҫат лауреат ятне панӑ. Шкул хыҫҫӑн И. Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалах университечӗн историпе филологи факультетне вӗренме кӗнӗ. Чӑваш патшалӑх университетӗнче вӗреннӗ вӑхӑтра «Ҫилҫунат» литпӗрлешӳ ӗҫне активлӑ хутшӑннӑ. Виҫҫӗмӗш курс хыҫҫӑн М. В. Ломоносов ячӗллӗ Мускав патшалах университетӗнче вӗренме тивӗҫ пулнӑ, 1979 ҫулта М. В. Ломоносов ячӗллӗ Мускав патшалӑх университечӗн журналистика факультетӗнчен вӗренсе тухнӑ.

Ҫамрӑк журналист Мускав университетӗнче вӗреннӗ ҫулсенче киноискусствӑпа кӑсӑкланма тытӑннӑ. Курс ӗҫне хӳтӗлеме Ленин тата Патшалӑх премийӗсен лауреачӗн, хими наукисен докторӗн И. И. Корнилов профессор пурнӑҫӗ ҫинчен сценари ҫырнӑ. Ҫӗршыври паллӑ кинодокументалист, Ленин премийӗн лауреачӗ, С. В. Дробашенко профессор ӑна лайӑх хак парса диплом ӗҫӗ тума сӗнет.

А. А. Байков ячӗллӗ СССР Наукӑсен академийӗн металлурги институтӗнче Е. М. Свицкий, П. Б. Будберг, В. С. Михеев тата ытти паллӑ тӗпчевҫӗсен асаилӗвӗсене пленка ҫине ӳкерсе илтӗм. Диплом ӗҫне Шупашкарти телестудире Н. К. Константинов операторпа ӳкертӗмӗр. Ульяновск облаҫӗнче, Мускавра пулса тӗрлӗрен кадрсемпе фильма пуянлатрӑмӑр. «Встреча с Корниловым» ятлӑ фильм-портрета комисси питӗ лайӑх паллӑпа хакларӗ. Ӑна Ульяновскри тата Шупашкарти телестудисем кӑтартрӗҫ.

1979—1987 ҫулсенче Чӑваш АССР Телевиденипе радиовещанин патшалах комитетӗнче киноредактор тата илемлӗх программисен тӗп редакторӗнче вӑй хунӑ.

Кунта вӑл Ростоври киностудирен килнӗ Э. М. Мокеев кинорежиссёрпа алла-аллӑн вӑй хума пуҫлать. Сӑмах май каласан, Эрнст Мокеевӑн ашшӗ Матвей Васильевич Мокеев Канашри вакун юсакан заводӑн чи малтанхи начальникӗ пулнӑ. Ун пиччӗшӗ Феликс Матвеевич Мокеев — РСФСР тава тивӗҫлӗ артисчӗ, Мускаври А. С. Пушкин ячӗллӗ театрта чылай ҫул вӑй хунӑ.

Ҫамрӑк журналист ытларах культура ҫыннисем ҫинчен фильм-портретсем ӳкерме кӑмӑлланӑ. Чӑваш халӑх поэчӗсем Петӗр Хусанкайпа Яков Ухсай, Александр Кӑлкан, Григорий Хирбю, Фёдор Васильев композиторсем, Ираида Вдовина юрӑҫӑ пултарулӑхне уҫса паракан очерксене куракансем кӑмӑлласа йышӑннӑ. Канаш районӗн тӗп больницин тӗп врачӗ, медицина наукисен докторӗ Ф. Г. Григорьев ҫинчен калакан киноочерка Центрти телевиденипе те кӑтартнӑ.

Телевиденире тӗп редакторта ӗҫленӗ чухне В. Н. Алексеев Чулхула, Хусан, Ӗпхӳ, Чӗмпӗр, Самар, Ижевск, Йошкар-Ола хулисенчи студисем ыйтнипе Чӑваш Республики ҫинчен телепрограммӑсем хатӗрленӗ.

1987—2001 ҫулсенче Хусан кинохроника студийӗ чӑвашсен паллӑ культура деятелӗсем ҫинчен ӳкернӗ документла фильмсен авторӗ те вӑл. В. Н. Алексеев журналист асаилӗвӗнчен:

Пӗр хушӑ Хусанти кинохроника студийӗпе тачӑ ҫыхӑну тытрӑм. «На Волге широкой» тележурналсем ӳкерме, документлӑ фильмсем хатӗрлеме тата илемлӗ фильмсене чӑвашла куҫарас ӗҫе хутшӑнма тытӑнтӑм. СССР халӑх артисчӗ, К.В.Иванов ячӗллӗ Чӑваш академи драма театрӗн тӗп режиссерӗ В. Н. Яковлев ҫинчен чылай пысӑк фильм (30 минута пырать) экран ҫине тухрӗ. Вӗсене «Ҫеҫпӗл» кинотеатрта кӑтартнӑ хыҫҫӑн республикӑри хаҫатсенче ырӑпа асӑннӑ рецензисем те тухкаларӗҫ...

«Хыпар» хаҫатра ҫырнинчен:

Хусанти кинохроника студийӗн художество совечӗн юлашки ларӑвӗнче «Свет и тепло» нумай тӗслӗ документлӑ фильма сӳтсе явнӑ, пысӑк хак панӑ. Ҫак лентӑна Леонид Трифонов режиссёрпа Юрий Диделев кинооператор Валерий Алексеев журналист сценарийӗпе ӳкернӗ. Унта чӑваш художникӗ Николай Плониш пултарулӑхӗпе паллаштарнӑ. Тутар Республикинчи Хӑмӑшлӑ ялне, Ҫарӑмсан юханшыв илемне тата сӑрӑ ӑстин канӑҫсӑр кӑмӑл-туйӑмне уҫса кӑтартни художник картинисене тарӑннӑн ӑнланса ӑша хывма пулӑшаҫҫӗ. Художество совечӗн членӗсем ҫакна палӑртнӑ: фильмра Николай Плониша виҫесӗр мухтаса пӗтермен, ун кӑштах хирӗҫӳллӗ пурнӑҫне ӑнланма тӑрӑшнӑ.

«Чебоксарские новости» хаҫатра ҫырнинчен:

Вчера в Чувашском киновидеообъединении состоялся просмотр нового документального фильма об известном чувашском художнике Николае Плонише. Называется он «Свет и тепло». Режиссер фильма — Леонид Трифонов, сценарий написал Валерий Алексеев, музыкальное оформление Юрия Лебедева. Авторы пытались создать образ художника — человека неординарного, рассказали о его картинах. И рассказ этот получился светлый, красочный.

Каярахпа документалистсем СССР халӑх артистки В. К. Кузьмина тата Г. Н. Волков академик ҫинчен киноочерк ӳкереҫҫӗ. Ҫавӑн пекех А.И. Миттов художникӑн пурнӑҫӗпе пултарулӑхне халалланӑ фильм та пысӑк экран ҫине тухать.

1988—2002 ҫулсенче — «Советская Чувашия» хаҫатра корреспондент, культура пайӗн пуҫлӑхӗ, 2002—2005 ҫулсенче — Чӑваш Республикин Патшалӑх Канашӗн «Республика» хаҫатӑн тӗп редакторӗ, 2006—2022 ҫулсенче Чӑваш кӗнеке издательствинче тӗп редактор пулса ӗҫленӗ.

Ӗҫчен журналист ҫырнӑ статьясем, рецензисем, интервьюсем, очерксем республикӑри хаҫат-журналсенче ҫеҫ мар, Мускавра тухса тӑракан «Парламентская газета», «Клуб» тата ытти кӑларӑмсенче, Хусанти «КРИС» хаҫатра та В. Алексин псевдонимпа пичетленеҫҫӗ. Тивӗҫлӗ канура пулин те Алексеев В. Н. Чӑваш халӑх сайчӗпе, Чӑваш Республикинчи массӑллӑ информаци хатерӗсемпе тачӑ ҫыхӑну тытать.

Культурӑпа искусство, тӗнпе халӑхсен хутшӑнӑвӗ темисемпе, паллӑ ҫынсем ҫинчен чылай кӗнеке пухса хатерленӗ:

• Алексин, В. Тӳсӗмлӗх чунра-юнра : статьясем, очерксем, интервьюсем / В. Алексин. — Шупашкар : Чӑваш кӗнеке издательстви, 2018. — 230, [1] с.
• «Чувашская кухня. Чӑваш апат-ҫимӗҫӗ» (2006, 2014);
• «Писатели» (2008, «Чӑваш Республикин Президенчӗн библиотеки» серирен);
• «Врачи» (2010, «Чӑваш Республикин Президенчӗн библиотеки» серирен);
• «Книга остаётся с нами» (2010);
• «Хамӑр ялсем пуҫтарӑнсан» (В кругу односельчан, 2010);
• «Борис Алексеев: мастер сцены и общественный деятель» (2011);
• «Тыткӑн — тертлӗ вырӑн» (Через горнило плена, 2011).

• Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (2010)^[1];
• Чӑваш Республикинчи Журналистсен союзӗн Ҫемен Элкер ячӗллӗ премийӗн лауреачӗ (1994);
• Чӑваш Республикин Хисеп грамоти (1998);
• Раҫҫей журналисчӗсен союзӗн Хисеп грамоти (2006);
• Чӑваш Республикин Культура, национальноҫсен ӗҫӗсен, информатика политикин тата архив ӗҫӗн министерствин Хисеп грамоти.