Лбов Александр Петрович

Алекса́ндр Петро́вич Лбов (ҫураласса, тӗпчевҫӗсем шутланӑ тӑрӑх, Петров хушаматлӑ пулнӑ^[1]; 1886 ҫулхи чӳкӗн 18-мӗшӗ, Чăрăшкасси (Шупашкар районĕ, Çĕньял ял тăрăхĕ) — 1975 ҫулхи нарӑсӑн 10-мӗшӗ) — Раҫҫейри тата совет саманинчи патшалӑх тата парти ӗҫченӗ, юрист. Чӑваш автономи облаҫӗн пӗрремӗш прокурорӗ (1922—1928). Революци юхӑмне хутшӑннӑ ҫын, репрессиленӗ, кайран реабилитациленӗ.

Малтанхи ҫулӗсем тата революци ӗҫне-хӗлне пуҫлани

Александр Петрович Лбов 1886 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 19-мӗшӗнче (ҫӗнӗ стильпе — раштавӑн 1-мӗшӗнче) Хусан кӗпӗрнинчи Шупашкар уесӗнчи Чӑрӑшкасси ялӗнче (хальхи Чӑваш Республикин Шупашкар районӗ) хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ. Ашшӗ — Пётр Андреевич, амӑшӗ — Анна^[1]. Кил-йышра ултӑ ача пулнӑ^[1].

Апашри чиркӳ прихучӗн шкулне тата Шупашкарти хула училищине (1906) вӗренсе пӗтернӗ^[2].

1905 ҫулта эсерсен вӑрттӑн пухӑвӗсене ҫӳреме пуҫланӑ тата 1905—1907 ҫулсенчи Революцие хастар хутшӑннӑ: хресченсемпе рабочисем умӗнче сӑмах тытнӑ, листовкӑсем сарнӑ, экспроприацисене хутшӑннӑ^[1]. 1906 ҫул пуҫламӑшӗнче И. С. Дмитриевпа пӗрле Апаш ялӗнче 800 яхӑн хресчен хутшӑннӑ пӑлхава йӗркеленӗ^[1]. Пӑлхава пусарнӑ хыҫҫӑн Хусанта пытанса пурӑннӑ^[1].

1908 ҫулта Хусанти эсерсен хушӑвӗпе Етӗрне уесӗнчи экспроприацие хутшӑннӑ, ҫакӑншӑн ӑна аресленӗ, Хусан округ сучӗ 10 ҫуллӑха каторгӑри йывӑр ӗҫе пурнӑҫлама янӑ^[1]. Айӑпа каҫарма Ҫӗпӗр тӗрмисенче ирттернӗ, ӑна 1917 ҫулхи Нарӑс революцийӗ хыҫҫӑн ирӗке кӑларнӑ^[2]^[1].

1917 ҫул хыҫҫӑн. Парти тата патшалӑх ӗҫӗ

Ирӗке тухсан Хусана таврӑннӑ, унта вӑл Польшӑран ссылкӑна янӑ Юзефа Игнатьевнӑпа ҫемье ҫавӑрнӑ. Ҫамрӑк мӑшӑр «Лбов» хушамата илнӗ — ку Александр Петровичӑн эсерсен партипе пӗрле тӗрмере ларнӑ юлташӗн хушамачӗ пулнӑ^[1]. Шупашкар уесӗн следователӗн ӗҫ тӑваканӗ пулса ӗҫленӗ^[1].

Юпа революцийӗччен эсерсен партийӗнче тӑнӑ, максималистсем патне туртӑннӑ, каярахпа сулахай тата сылтӑм эсерсемпе пулнӑ^[1]. 1918 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче Мускавра сулахай эсерсен пӑлхавӗ хыҫҫӑн партирен тухни ҫинчен халӑх умӗнче пӗлтернӗ тата 1918 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче РКП(б) йышне кӗнӗ^[2]^[1].

1917—1920 ҫулсенче — «Хыпар» хаҫат ӗҫченӗ, Етӗрне хулинчи сулахай эсерсен «Трудовая жизнь» хаҫачӗн редакторӗ, «Канаш» хаҫат редакторӗ, партин вӑхӑтлӑх Чӑваш обкомӗн пайташӗ, «Известия Ревкома Автономной Чувашской области РСФСР» хаҫат редакторӗ^[2]^[3]. Чӑваш автономине йӗркелес ӗҫе хастар хутшӑннӑ, «Аслӑ Чӑваш Ене» йӗоркелеме агитациленӗ^[1]. Облаҫри ӗҫ тӑвакан комитетӑн пайташне суйланнӑ^[1].

1920 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Чӑваш автономи облаҫӗн Революци трибуналне ертсе пынӑ^[1]. 1921—1928 ҫулсенче — облаҫри революци ҫар трибуналӗн председателӗ, юстици уйрӑмӗн ертӳҫи, юстици халӑх комиссарӗ тата республика прокурорӗ^[2].

1922 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 1-мӗшӗнче ӑна Чӑваш автономи облаҫӗн (хальхи Чӑваш Республики) пӗрремӗш прокурорӗ пулма ҫирӗплетнӗ, ҫак вырӑнта 1928 ҫулхи чӳк уйӑхӗччен ӗҫленӗ^[4]. Прокурор пулса ӗҫленӗ вӑхӑтра республика сучӗн ӗҫне чӑвашла куҫарнӑ, каярахпа ҫакӑншӑн ӑна «национализм» тесе айӑпланӑ^[1].

1925 ҫулта хӑй каясшӑн пулнипе ӑна Мускава, Юстици халӑх комиссариачӗ ҫумӗнчи Аслӑ юридици курсӗсене вӗренме янӑ, вӑл курссене 1926 ҫулта вӗренсе пӗтернӗ^[2]^[1]. Шупашкарти Хресчен ҫуртне вут тивӗртнисен ӗҫӗ тӑрӑх суд процессне йӗркелеме килӗшменшӗн ӑна юстици органӗнчен ӗҫрен кӑларса янӑ^[2].

1929—1937 ҫулсенче Чӑваш АССР-ӗн Патшалӑх план комиссинче ӗҫленӗ, Сӗнтӗрвӑрри районӗн ӗҫ тӑвакан комитечӗн председателӗ, СССР Ҫӗр ӗҫ комиссариачӗ ҫумӗнчи «Тракторцентр» уполномоченнӑйӗ, Канашри МТС директорӗ пулса ӗҫленӗ^[2]. 1937 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче прокуратурӑн криминал шырав уйрӑмӗн пуҫлӑхне ҫирӗплетнӗ, каярахпа Вӑтам сберкасса ертӳҫине лартнӑ^[2].

Арестсем тата ссылка

1937 ҫулхи юпа уйӑхӗнче «эсерсен буржуазилле-национализмла организацине» хутшӑннӑшӑн арестленӗ (РСФСР Уголовнӑй кодексӗн 58-6, 58-7, 58-8, 58-10, 58-11 статйисем)^[5]. Ӑна 10 ҫуллӑха тӳрлетекен ӗҫ лагерӗсене янӑ^[5]. Айӑпне каҫҫартарма вӑхӑта туллинех ирттернӗ, 1947 ҫулхи юпа уйӑхӗнче ирӗке тухнӑ. Колхоз фермин хуралҫи пулса ӗҫленӗ^[6].

1949 ҫулхи кӑрлачӑн 25-мӗшӗнче тепӗр хут аресленӗ, контрреволюциллӗ агитацишӗн айӑпланӑ (РСФСР Уголовнӑй кодексӗн 58-10 тата 58-11 статйисем)^[5]. 1949 ҫулхи акан 13-мӗшӗнче СССР Патшалӑх хӑрушсӑрлӑх министерстви ҫумӗнчи Ятарлӑ канашӗ ӑна яланлӑха Красноярск крайне ссылкӑна янӑ^[5]^[4]. 1954 ҫулта ирӗке тухнӑ^[6].

Юлашки ҫулӗсем

1956 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 11-мӗшӗнче Чӑваш АССР прокурорӗн протесчӗпе Чӑваш АССР-ӗн Аслӑ сучӗ НКВД-н Ятарлӑ тройкин постановленийӗсене пӑрахӑҫланӑ, Александр Лбова туллин реабилитациленӗ^[6]. Шупашкара таврӑннӑ, 1960 ҫулта ҫемйипе каллех пӗрлешнӗ^[6].

Ӗҫлӗ Хӗрлӗ Ялав орденӗпе тата «Владимир Ильич Ленин ҫуралнӑранпа 100 ҫул ҫитнӗ ятпа» медальпе чысланӑ^[2]^[6]. Реабилитациленӗ хыҫҫӑн обществӑлла пурнӑҫа хастар хутшӑннӑ, ҫамрӑксене вӗрентес ӗҫпе тимленӗ^[6].

Александр Петрович Лбов 1975 ҫулхи нарӑсӑн 10-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ. Шупашкар районӗнчи масарта пытарнӑ^[4]^[6].

Ӗҫлӗ Хӗрлӗ Ялав орденӗ^[2]^[3]
«Владимир Ильич Ленин ҫуралнӑранпа 100 ҫул ҫитни» медаль^[6]

Ашшӗ — Пётр Андреевич^[1].
Амшӗ — Анна^[1].
Пиччӗшӗсемпе йӑмӑкӗсем: Варвара, Феодосия, Семён, Иван, Дарья^[1].
Арӑмӗ — Юзефа Игнатьевна (Польшӑран, Хусана революци ӗҫӗшӗн ссылкӑна янӑ пулнӑ)^[1].
Хӗрӗсем — Нина Александровна (вӗрентекен) тата Эльвира Александровна^[6].

2011 ҫулта «Н. Я. Бичурин тата хальхи самана» музейра А. П. Лбов ҫуралнӑранпа 125 ҫул ҫитнине халалланӑ каҫ иртнӗ^[6]. Унта Кӳкеҫ поселокӗнчи урамсенчен пӗрине Чӑваш Енӗн пӗрремӗш прокурорӗн ятне пама сӑмах хускатнӑ пулнӑ^[6]. 2016 ҫулта Чӑваш Республикин прокуратура ӗҫченӗсем унӑн вил тӑприне тирпейлесе ҫӗнетнӗ^[4].

^ ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶^,⁷^,⁸^,⁹^,¹⁰^,¹¹^,¹²^,¹³^,¹⁴^,¹⁵^,¹⁶^,¹⁷^,¹⁸^,¹⁹^,²⁰^,²¹ Иванов А. П. Прокурор, опередивший время. Жизненный подвиг первого прокурора Чувашской Республики Лбова Александра Петровича (паллӑ мар). Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.
^ ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶^,⁷^,⁸^,⁹^,¹⁰^,¹¹ Лбов Александр Петрович (паллӑ мар). Чувашская энциклопедия. Чувашский государственный институт гуманитарных наук. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.
^ ¹^,² Лбов, Александр Петрович (30.11.1886-10.02.1975) (паллӑ мар). Наследие Чувашии.рф. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.
^ ¹^,²^,³^,⁴ На могиле первого прокурора Чувашии установили памятник (паллӑ мар). Аргументы и facts — Чувашия (25 ҫӑвӑн 2016). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.
^ ¹^,²^,³^,⁴ Лбов Александр Петрович (1886) (паллӑ мар). Открытый список. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.
^ ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶^,⁷^,⁸^,⁹^,¹⁰^,¹¹ Иванов А. П. Прокурор, опередивший время (паллӑ мар). Национальная библиотека Чувашской Республики 3. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.

Иванов А. П. Прокурор, опередивший время. Жизненный подвиг первого прокурора Чувашской Республики Лбова Александра Петровича.

Лбов Александр Петрович Чӑваш энциклопедийӗнче
На могиле первого прокурора Чувашии Александра Лбова установили памятник
Судьба прокурора, Советская Чувашия

[nbchr_lawyers-1] ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶^,⁷^,⁸^,⁹^,¹⁰^,¹¹^,¹²^,¹³^,¹⁴^,¹⁵^,¹⁶^,¹⁷^,¹⁸^,¹⁹^,²⁰^,²¹ Иванов А. П. Прокурор, опередивший время. Жизненный подвиг первого прокурора Чувашской Республики Лбова Александра Петровича (паллӑ мар). Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.

[chuvenc_main-2] ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶^,⁷^,⁸^,⁹^,¹⁰^,¹¹ Лбов Александр Петрович (паллӑ мар). Чувашская энциклопедия. Чувашский государственный институт гуманитарных наук. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.

[nasledie-3] ¹^,² Лбов, Александр Петрович (30.11.1886-10.02.1975) (паллӑ мар). Наследие Чувашии.рф. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.

[aif-4] ¹^,²^,³^,⁴ На могиле первого прокурора Чувашии установили памятник (паллӑ мар). Аргументы и facts — Чувашия (25 ҫӑвӑн 2016). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.

[openlist-5] ¹^,²^,³^,⁴ Лбов Александр Петрович (1886) (паллӑ мар). Открытый список. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.

[nbchr_pdf2-6] ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶^,⁷^,⁸^,⁹^,¹⁰^,¹¹ Иванов А. П. Прокурор, опередивший время (паллӑ мар). Национальная библиотека Чувашской Республики 3. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗ.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

п • с • т «Хыпар» хаçатăн тĕп редакторĕсем
«Хыпар» (1906—1907)	Никольский Н. В. • Кириллов С.К. • Игнатьев С. И. • Алексеев П.А. • Иванов В.И. • Николаева А.А.

«Хыпар» (1917—1918)	Васильев А. В. • Николаев С. Н. • Алюнов Г. Ф. • Милли А. П. • Петров Н. П. • Васильев И. В. • Филиппов М. Ф. • Гаврилова А. Г. • Михайлов С. М.

«Канаш» (1918—1937)	Ефимов Д. Е. (1918) • Элмен Д. С. • Лбов А. П. • Фадеев Е. М. (1920—1921) • А. Л. Лукин • Лукин Л. М. • Ют Н. Я. • Львов П. З. • Алендеев Г. Т. • Арис А. И. • Дмитриев В. Д. • Казаков Г. Н. • Ложников Ф. Т. • Титов Г. М. • Васильев А. В. • Павлов Н. П. • Иванов П. И.

«Чӑваш коммуни» (1937—1952)	Семёнов Н. М. • Яковлев В. Я. • Малютин Р. О. • Степанов Н. С. (1947—1948) • Костин М. К.

«Коммунизм ялавӗ» (1952—1991)	Якимов М. Н. (1954—1974) • Семёнов Д. Ф. • Павлов Н. П. • Иванов П. И. • Семёнов Н. М. • Казанов А. П.

«Хыпар» (1991-па)	Леонтьев А. П. (1991—2014) • Туркай В. В. • Арланов М. М. (2015–16) • Вашуркина Т. Г. (с 2017)

Лбов Александр Петрович

Пурнӑҫӗ

Малтанхи ҫулӗсем тата революци ӗҫне-хӗлне пуҫлани

1917 ҫул хыҫҫӑн. Парти тата патшалӑх ӗҫӗ

Арестсем тата ссылка

Юлашки ҫулӗсем

Хисепӗсем

Кил-йышӗ

Астӑвӑм

Ӑнлантарусем

Вуламалли

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем