Чернов Ефрем Семёнович
Ефре́м Семёнович Чернов (1898 ҫулхи ҫӑвӑн 10-мӗшӗ [22-мӗшӗ], Исампай, Чикме уесӗ, Хусан кӗпӗрни, Раҫҫей империйӗ — 1965 ҫулхи акан 29-мӗшӗ, Шупашкар, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР — совет саманинчи патшалăх ĕçченĕ, çутĕç организаторĕ, Чăваш педагогика институчĕн пĕрремĕш директорĕ, Чăваш АССР çутĕç халкомĕ. Чăваш АССР аслă шкулĕн тава тивĕçлĕ ĕçлевçи. Граждан вăрçине хутшăннăскер[1].
Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ
1898 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 10-мӗшӗнче Чикме уесӗнчи (халӗ Чӑваш Республикин Етӗрне муниципаллӑ округӗн) Исампай ялӗнче ҫуралнӑ.
Чикме хула гимназинче (1918), 2-мӗш Мускав патшалӑх университечӗ ҫумӗнчи икӗ ҫуллӑх Аслӑ педагогика курсӗсенче (1929) вӗренсе тухнӑ. 1918—1919 ҫҫ. – репетитор, Хусан хулинчи национальноҫсен ӗҫӗсен халӑх комиссариачӗн Чӑваш пайӗн секретарӗ.
1919—1925 ҫҫ. Хӗрлӗ Ҫарта хӗсметре тӑнӑ. 1925—1928 ҫҫ. — парти ӗҫӗнче. 1930 ҫулхи утӑ уйӑхӗнчен пуҫласа 1931 ҫулхи ҫу уйӑхӗччен – Чӑваш педагогика институчӗн (халӗ университет) директорӗ. 1930 ҫулхи чӳк уйӑхӗнчен пуҫласа 1937 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗччен Чӑваш АССР ҫутӗҫ халӑх комиссарӗ пулнӑ. 1955—1957 ҫҫ. — Шупашкарти 1-мӗш вӑтам шкул завучӗ, И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институчӗн (халӗ университет) логикӑпа психологи вӗрентекенӗ.
1938 тата 1948 ҫулсенче репрессиленӗ. 1955 тата 1956 ҫулсенче реабилитациленӗ.
1965 ҫулхи акан 29-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ.
Ҫемйи
- Пиччĕшĕ — Григорий, 1933 çултанпа — «Смычка» артель (колхоз) (халĕ — СХПК «Трудовик», Етĕрне районĕ) председателĕ[2]).
- Шăллĕ — Лука (12.10.1903 — 11.5.1942) — патшалăх ĕçченĕ, Чăваш АССР суту-илӳ халкомĕ (1934—1937), 1937—1938 çулсенче Чăваштивĕçпĕрлешĕвĕ правленин председателĕ ĕçне вăхăтлăха пурнăçланă. 1938 çулта репрессиленĕ. 1956 çулта реабилитациленĕ[3][4].
Ӑнлантарусем
- ^ Чувашская энциклопедия
- ^ 70 лет со дня образования колхоза «Смычка», ныне СХПК «Трудовик» Ядринского района // Министерство сельского хозяйства Чувашской Республики. — 2005. — 26 пушӑн.
- ^ Фёдоров Ф. Ф. Чернов Лука Семёнович // Электронная Чувашская энциклопедия.
- ^ Чернов Лука Семенович // Жертвы политического террора в СССР.
Вуламалли
- Васильева-Чернова, Л. Тӑван халӑхшӑн : [Етӗрне районӗнчи Исампай ялӗнче ҫуралса ӳснӗ пӗр тӑван Лука, Григорий, Ефрем Черновсем ҫинчен] / Л. Васильева-Чернова // Хыпар. — 2012. — 19 раштав. — С. 3 : сӑн ӳкерчӗк;
- Васильева-Чернова, Л. Семья Черновых : [о Луке и Ефреме Черновых] / Л. Васильева-Чернова // Знамя труда (Ядрин. р-н). — 2012. — 10 нояб. — С. 7;
- Егоров, Д. Е. Ефрем Семенович Чернов: 1898-1965. Первый директор вуза и нарком / Д. Е. Егоров, А. Е. Земляков // Организаторы науки и образования. — Чебоксары, 2008. — С. 301-310;
- Егоров, Д. Е. Нарком просвещения Чернов : [о нар. комиссаре просвещения ЧАССР Ефреме Семеновиче Чернове] / Д. Е. Егоров // Халӑх шкулӗ = Народная школа. — 2005. — № 5. — С.17-18;
- Земляков, А. Е. Учитель учителей — директор первого вуза и нарком просвещения / А. Е. Земляков // Личность учителя и проблемы его подготовки в историко-педагогическом процессе : сб. науч. тр. — Чебоксары, 2010. — С. 42-47. — Библиогр. в конце ст.;
- Павлов, И. В. Жизнь и просветительская деятельность первого директора чувашского пединститута Чернова Е. С. / И. В. Павлов / И. В. Павлов // Организаторы просвещения и научных исследований : очерки о коллегах / И. В. Павлов. — Чебоксары, 2020. — С. 84-92 : ил.;
- Федоров, Ф. Ф. Чернов Ефрем Семенович / Ф. Ф. Федоров // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2011. — Т. 4 : Си-Я. — С. 485.
