Баграмян Иван Христофорович
Ива́н Христофо́рович (Оване́с Хачату́рович) Баграмя́н (1897 ҫулхи чӳкӗн 20-мӗшӗ [раштавӑн 2-мӗшӗ] [1] е 1897 ҫулхи раштавӑн 2-мӗшӗ, Чардахлы[d], Елизаветпольская губерния[d] — 1982 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗ[2][3][…], Мускав, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР) — совет ҫар пуҫлӑхӗ тата патшалӑх ӗҫченӗ, Совет Союзӗн Маршалӗ (1955), икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1944, 1977). СССР Хӳтӗлев министрӗн ҫумӗ (1955—1956, 1958—1968).
Вӑл Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче армисемпе фронтсене ертсе пынӑ. КПСС Тӗп Комитечӗн пайташӗ пулнӑ.
Пурнӑҫӗ
1897 ҫулхи раштавӑн 2-мӗшӗнче Елизаветполь кӗпӗрнинчи (халӗ Азербайджан) Чардахлы ялӗ ҫывӑхӗнче чукун ҫул ӗҫченӗн ҫемйинче ҫуралнӑ[4]. 1915 ҫулта хӑй ирӗкӗпе патша ҫарне кайнӑ, Пӗрремӗш тӗнче вӑрҫине хутшӑннӑ. 1920 ҫулхи раштавра Армян Хӗрлӗ Ҫарне кӗнӗ[5].
Граждан вӑрҫи хыҫҫӑн кавалерийӗн курсӗсенче (Г. К. Жуковпа, К. К. Рокоссовскийпе пӗрле), М. В. Фрунзе ячӗллӗ Ҫар академийӗнче тата Тӗп Штабӑн Ҫар академийӗнче пӗлӳ илнӗ[6].
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче
Вӑрҫӑ пуҫлансан Кӑнтӑр-Хӗвеланӑҫ фрончӗн штабӗн оперативлӑ уйрӑмне ертсе пынӑ. Киев патӗнчи йывӑр ҫапӑҫусенче хупӑрланинчен тухма пултарнӑ. 1941 ҫулхи раштавра Кӑнтӑр-Хӗвеланӑҫ тӗллевӗн штаб пуҫлӑхӗ пулса Дон-ҫинчи-Ростов тата Елец патӗнчи хирӗҫле тапӑну операцисене хатӗрлесе ирттернӗ.
1942 ҫулхи ҫуллахи йывӑрлӑхсем хыҫҫӑн (Харьков патӗнчи инкек) ӑна 16-мӗш армин (каярах 11-мӗш гварди армийӗ) командующине лартнӑ. 1943 ҫулхи ҫулла вӑл ертсе пынипе Орёл хулине ирӗке кӑларнӑ.
1943 ҫулхи чӳк уйӑхӗнчен пуҫласа 1-мӗш Балтиҫум фронтне ертсе пынӑ. 1944 ҫулхи ҫуллахи «Багратион» операцийӗнче Витебск, Полоцк, Шяуляй хулисене тӑшманран ирӗкке кӑларнӑ. Ҫак ӑнӑҫлӑ ӗҫсемшӗн 1944 ҫулхи утӑн 29-мӗшӗнче Баграмян арми генералне Совет Союзӗн Паттӑрӗ хисеплӗ ят панӑ[7].
1945 ҫулхи ҫуркунне Земланд оперативлӑ ҫар ушкӑнне ертсе пырса Кёнигсберг крепоҫе илнӗ, ҫакӑншӑн 1-мӗш степеньлӗ Суворов орденне тивӗҫнӗ. Вӑрҫӑ вӗҫленнӗ тӗле 3-мӗш Беларуҫ фронтне ертсе пынӑ.
Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи тапхӑр
Вӑрҫӑ хыҫҫӑн Балтиҫум ҫар округӗн командующийӗ, Хӳтӗлев министерствин тӗп инспекторӗ пулнӑ. 1955 ҫулхи пуш уйӑхӗнче ӑна Совет Союзӗн Маршалӗ ҫар хисепне панӑ. 1956 ҫултанпа Тӗп штабӑн Ҫар академийӗн пуҫлӑхӗ, 1958—1968 ҫулсенче СССР Хӳтӗлев министрӗн ҫумӗ — Тыл пуҫлӑхӗ пулса ӗҫленӗ. Кариб кризисӗ вӑхӑтӗнче Кубӑна совет ҫарӗсене куҫарас («Анадырь» операци) ӗҫе ертсе пынӑ.
1982 ҫулхи авӑнӑн 21-мӗшӗнче вилнӗ. Ӑна Мускаври Хӗрлӗ тӳремри Кремль хӳми патӗнче пытарнӑ.
Хисепӗсем
- Икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1944, 1977);
- Ҫичӗ Ленин орденӗ;
- Виҫӗ Хӗрлӗ Ялав орденӗ (1941, 1944, 1944);
- Икӗ 1-мӗш степеньлӗ Суворов орденӗ (1943, 1945);
- 1-мӗш степеньлӗ Кутузов орденӗ (1943).
Астӑвӑм
- Мускавра, Орёлта, Козельскра, Ростов-на-Дону хулисенче, ҫавӑн пекех Беларуҫри Городокра палӑксемпе бюстсем вырнаҫтарнӑ.
- Чылай хулари урамсем (Мускав, Ереван, Витебск тата ыттисем те), шкулсем, Ереванри метро станцийӗ унӑн ячӗпе хисепленеҫҫӗ.
- Арменире Баграмян ячӗллӗ медаль пур.
Почта маркисемпе астăвăм укçисем
_rv.png)
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2 Bibliothèque nationale de France Autorités BnF (фр.): اوپن ڈیٹا پلیٹ فارم, платформа відкритих даних, платформа открытых данных, plateforme de données ouvertes, piattaforma di dati aperti, Opendata-Plattform, otevřená data platforma, åben-data-platform, տվյալների բաց շտեմարան, platforma za odprte podatke, plataforma de datos abierta, plataforma de dados aberta, платформа адкрытых даных, платформа на отворените данни, platforma otwartych danych, ашық деректер платформасы, ачык маалыматтарды платформа, açıq məlumat platforması, ochiq ma'lumotlar platforma, açık verilerin platformu, платформа отвореног података, platforma otvorenih podataka, platforma otvorenog podataka, platforma otvorených údajov, πλατφόρμα ανοικτών δεδομένων, platformu atklātā datu, platforma atvira duomenų, platvormi avatud andmete, avoimen datan foorumi, nyílt adatok platformja, პლატფორმა ღია მონაცემები, платформа за отворени податоци, нээлттэй мэдээллийн тавцан, platformă de date deschise, platformo de malferma datumoj, open data platform, плятформа адкрытых зьвестак, Усьтэм даннойёслэн платформазы, асыҡ мәғлүмәт платформаһы, açıq malümat platforması, açıq malümat platforması, ачык малюмат платформасы, öppen dataplattform, платформаи додаҳои боз, ачык кӧргӱзӱлердиҥ платформазы, гом бæрæггæнæнты платформæ — 2011.
- ^ 1, 2 Iwan Christoforowitsch Bagramjan // Brockhaus Enzyklopädie (нем.) / Hrsg.: Bibliographisches Institut & F. A. Brockhaus, Wissen Media Verlag
- ^ 1, 2 Ivan Khristoforovich Bagramyan // TracesOfWar
- ^ Халӗ Азербайданри Чанлибель ялӗ.
- ^ Молчанова О. А. Иван Христофорович Баграмян. Маршал. Бессмертный полк. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 6-мӗшӗ.
- ^ Баграмян, Иван Христофорович. Тӗрӗсленӗ: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 6-мӗшӗ.
- ^ Уфаркин Н. В. Баграмян Иван Христофорович. Дважды герой Советского Союза. Герои страны. Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи ҫӑвӑн 6-мӗшӗ.
Вуламалли
- Мержанов М. И. Солдат, генерал, маршал: (О Баграмяне И. Х.) / Мартын Мержанов.. — Политиздат, 1974. — 128, [4] с. — (Герои Советской Родины). — 200 000 экз. (обл.)
- Василевский А. М. Маршал Советского Союза И. X. Баграмян // ВИЖ, 1977. — № 12. — С. 11.
- Денисов Н. Доблесть и слава полководца // Герои огненных лет. — М., 1984. Кн. 7.
- Абрамов А. С. У Кремлёвской стены. — Изд. 7-е, доп. — М.: Политиздат, 1987.
- Сандалов Л. М. Путь советского полководца (К 70-летию Маршала Советского Союза И. Х. Баграмяна). // Военно-исторический журнал. — 1967. — № 11. — С. 39—47.
- Советская военная энциклопедия. — 2 изд. — Т. 1. — М.: Воениздат, 1990. — С. 293.
- Маршалы Советского Союза: личные дела рассказывают. — М., 1996.
- Егоршин В. А. Фельдмаршалы и маршалы. — М., 2000.
- Лазарев С. Е. Превратности карьеры маршала И. Х. Баграмяна // Учёные записки Орловского государственного университета. Гуманитарные и социальные науки. — 2011. — № 1 (39). — .
- Карпов В. В.. Маршал Баграмян: Мы много пережили в тиши после войны. — М., 2006.
- Калинин Г. А. «Что нам делать с Генералиссимусом Победы?» // На сайте kalininga.ru
- Герои Советского Союза. Краткий биографический словарь в двух томах. Т. 1. — М.: Воениздат, 1987.
Каҫӑсем
Доклад заместителя начальника штаба Юго-Западного фронта И. Х. Баграмяна начальнику Генштаба Красной армии Б. М. Шапошникову и командующему войсками Юго-Западного направления С. К. Тимошенко с анализом причин поражения фронта в ходе Киевской оборонительной операции. 26 сентября 1941 года- К 110-летию И. Х. Баграмяна — на сайте газеты «Советская Россия»
Темӑпа ҫыхӑннисем
 | ||||
|---|---|---|---|---|
| Генеалоги тата некрополистика | ||||
| ||||
Совет Союзĕн Маршалĕсем |
||
|---|---|---|
 | Ворошилов • Тухачевский1,2 • Будённый • Егоров • Блюхер • Тимошенко • Кулик1,2 • Шапошников • Жуков • Василевский • Сталин • Конев • Говоров • Рокоссовский • Малиновский • Толбухин • Мерецков • Берия1 • Соколовский • Булганин1 • Баграмян • Бирюзов • Гречко • Ерёменко • Москаленко • Чуйков • Захаров • Голиков • Крылов • Якубовский • Батицкий • Кошевой • Брежнев • Устинов • Куликов3 • Огарков • Соколов3 • Ахромеев • Куркоткин • Петров3 • Язов3 1 Хисепе çухатнисем 2 Хисепе тавăрнисем 3 Халĕ пурăнакансем | |