Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Сӑна ӗнерлеЧӗлхе суйлаИнформаци
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Якубовский Иван Игнатьевич

Иван Игнатьевич Якубовский (бел. Іван Ігнацьевіч Якубоўскі; 1911 ҫулхи раштавӑн 25-мӗшӗ [1912 ҫулхи кӑрлачӑн 7-мӗшӗ], Зайцево[d], Могилёвская губерния[d] — 1976 ҫулхи чӳкӗн 30-мӗшӗ, Мускав, Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики, СССР) — совет ҫарпуҫӗ, СССР Маршалӗ (1967), икӗ хутчен Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1944, 1944), ЧССР Паттӑрӗ (1970). КПСС Тӗп Комитечӗн пайташӗ (1961—1976).

Пурнӑҫӗ

Могилев кӗпӗрнинчи Горецки уесӗнчи Зайцево ялӗнче (халӗ Беларуҫ) хресчен ҫемйинче улттӑмӗш ача пулса ҫуралнӑ. Ҫемьере пурӗ 6 ача пулнӑ, вӗсенчен Иван Якубовскийӑн икӗ пиччӗшӗ Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин фрончӗсенче пуҫ хунӑ.

Белорус. Ялта тара кӗрсе ӗҫленӗ, ялти ҫичӗ класлӑ шкулта вӗреннӗ. 1930 ҫултанпа Горецки уесӗнчи Макарово ял канашӗнчи куст ячейкин секретарӗ пулнӑ, кайран Горки хулинчи кирпӗч савутӗнче вӑй хунӑ. 1932 ҫулта Оршари педагогика техникумӗн 2-мӗш курсне вӗренсе пӗтернӗ.

Вӑрҫӑ умӗнхи ҫулсенчи хӗсмет

1932 ҫулта Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне илнӗ. 1934 ҫулта Минск хулинчи М. И. Калинин ячӗллӗ Пӗрлештернӗ беларуҫ ҫар шкулне вӗренсе пӗтернӗ хыҫҫӑн 27-мӗш Хӗрлӗ Ялавлӑ Омск стрелоксен дивизине (Витебск) вӗренӳ взводӗн командирӗ пулма янӑ.

1935 ҫулта А. С. Бубнов ячӗллӗ Ленинграври бронетанкла курсене вӗренсе пӗтернӗ. Беларуҫ ҫар округӗнче 16-мӗш танк бригадин танк взводӗн командирӗ пулса хӗсметре тӑнӑ (Лепель), 1937 ҫулхи юпан уйӑхӗнчен пуҫласа — унтах танк ротин командирӗ. 1940 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнчен пуҫласа 22-мӗш ҫӑмӑл танк полкӗнче танк ротин командирӗ, ака уйӑхӗнчен — Кавказхыҫри ҫар округӗнчи 17-мӗш ҫӑмӑл танк бригадин танк батальонӗн штаб пуҫлӑхӗ (Вагаршапат хули, Эрмен ССР), утӑ уйӑхӗнчен — Пуховичири пехота училищин преподавателӗ, 1941 ҫулхи ака уйӑхӗнчен пуҫласа Анӑҫри Уйрӑм ҫар округӗнчи 20-мӗш механикӑланӑ корпусӑн 26-мӗш танк дивизийӗнчи 51-мӗш танк полкӗн вӗренӳ танк батальонӗн командирӗ пулнӑ. 1939 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Беларуҫ фрончӗн ҫарӗсен йышӗнче Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарӗ Польшӑна походпа кайнине тата 1939-1940 ҫулсенчи совет-финн вӑрҫине хутшӑннӑ (вӑл танк ротине ертсе пынӑ)[4].

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине Якубовский капитан Анӑҫ фронтӗнчи 20-мӗш механикӑланӑ корпусӑн 26-мӗш танк дивизинчи вӗренӳ танк батальонӗн командирӗн вырӑнӗнче кӗтсе илнӗ. Беларуҫри хӳтӗленӳ ҫапӑҫӑвӗсене, Минск хулине хӳтӗлеме хутшӑннӑ. 1941 ҫулхи утӑн 10-мӗшӗнчен пуҫласа — 51-мӗш танк полкӗн командирӗ, хупӑрласа илнӗ Могилевра ҫапӑҫнӑ[5], ӑна Хӗрлӗ Ялав орденӗпе чыслама тӑратнӑ. 1941 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче хупӑрласа илнӗ вырӑнтан тухнӑ та Брянск фронтӗнчи штаба хушусем пурнӑҫлама янӑ. 1941 ҫулхи раштавӑн 14-мӗшӗнчен пуҫласа 28-мӗшӗччен Анӑҫ фронтӗнчи 3-мӗш ҫарӑн 121-мӗш танк бригадин 121-мӗш танк полкӗн командирӗ пулнӑ[lower-alpha 1] (Орел тӗллевӗ).

1942 ҫулхи кӑрлачӑн 3-мӗшӗнчен — Кӑнтӑр фронтӗнчи 57-мӗш ҫарӑн 121-мӗш уйрӑм танк бригадин командирӗн ҫумӗ[5], Барвенково-Лозовая тапӑну операцийӗне хутшӑннӑ. 1942 ҫулхи пуш уйӑхӗнче ӑна 91-мӗш танк бригадин командирӗ пулма лартнӑ, хӑйӗн ӗҫ вырӑнне вӑл Г. А. Адильбекова парса хӑварнӑ[6][7]. Каярах ҫапӑҫакан юлташӗсем 1943 ҫулта Киев хулине ирӗке кӑларнӑ чухне Днепр чиккисенче каллех тӗл пулнӑ[8]. 1942 ҫулхи ҫулла Донбассри хӳтӗленӳ ҫапӑҫӑвӗсенче, Сталинградшӑн пынӑ ҫапӑҫӑвӑн хӳтӗленӳ тата тапӑну тапхӑрӗсенче палӑрнӑ.

1943 ҫулхи ҫуркунне бригадӑна Тӗп фронта куҫарнӑ, вӑл 3-мӗш гварди танк ҫарӗн йышне кӗнӗ. Вӑрҫӑ вӗҫленичченех ҫав ҫарта ҫапӑҫнӑ. Бригадӑна ертсе пырса Курск ҫапӑҫӑвӗнче, Днепр урлӑ каҫнӑ чухне, Киев тата Фастов хулисене ирӗке кӑларнӑ чухне паттӑрлӑх кӑтартнӑ.

Вӑл ертсе пыракан бригада пӗр кун хушшинче тӑшманӑн 30 танкне пӗтернӗ. Фастов хулине ирӗке кӑларнӑ чухне палӑрнӑшӑн ӑна Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне пама тӑратнӑ. Нимӗҫсен тапӑнса килекен ҫарӗсене хирӗҫле ҫапӑҫу фронтӗнче командованин ҫар заданийӗсене тӗслӗхлӗ пурнӑҫланӑшӑн 1944 ҫулхи кӑрлачӑн 10-мӗшӗнче ӑна Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятпа тивӗҫтернӗ[9].

1944 ҫулхи ҫуркунне Якубовский полковникӑн танк бригади Проскурово-Черновцы тапӑну операцийӗнче ӑнӑҫлӑ ҫапӑҫнӑ.

1944 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнчен Якубовский — 3-мӗш гварди танк ҫарӗнчи 6-мӗш гварди танк корпусӗн командирӗн ҫумӗ. Львов-Сандомир операцине, Сандомир плацдармне хӳтӗлес тата анлӑлатас ҫапӑҫусене, 1945 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнчи Висла-Одер операцине хутшӑннӑ. Ҫак операцисенче вӑл корпусӑн мала каякан отрячӗсене ертсе пынӑ. Львов-Сандомир операцийӗнче палӑрнӑшӑн 1944 ҫулхи авӑнӑн 23-мӗшӗнче полковник Якубовские иккӗмӗш хут Совет Союзӗн Паттӑрӗ ятне панӑ.

1945 ҫулхи ака уйӑхӗнчен — ҫав ҫартах 7-мӗш гварди танк корпусӗн командирӗн ҫумӗ, Берлин тата Прага операцийӗсене хутшӑннӑ. Вӑл хӑйне паттӑрла тытнӑ, йывӑр лару-тӑрура тӗрӗс йышӑну тума, хӑй тӗллӗн ӗҫлеме пӗлнӗ. Вӑрҫӑ ҫулӗсенче темиҫе хут аманнӑ, танкра ҫуннӑ.

Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи вӑхӑт

Германири совет ҫарӗсен ушкӑнӗн тӗп ҫарпуҫӗ И. И. Якубовский (сулахайра) ГДР Наци Халӑх Ҫарӗн вӗренӗвӗнче, 1960 ҫулхи юпан 14-мӗшӗ
Германири совет ҫарӗсен ушкӑнӗн тӗп ҫарпуҫӗ И. И. Якубовский 1961 ҫулхи Берлин кризисӗ вӑхӑтӗнче палӑрнӑ салтаксемпе пӗрле. Бернау, 1962 ҫул
ГДР ертӳҫипе Вальтер Ульбрихтпа пӗрле, 1970 ҫулхи юпан 12-мӗшӗ

Вӑрҫӑ хыҫҫӑн 7-мӗш гварди танк корпусӗн командирӗн ҫумӗ пулса хӗсметре тӑнӑ. 1945 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче корпуса дивизи шайне хӑпартса улӑштарнӑ хыҫҫӑн — Тӗп ҫарсен ушкӑнӗнчи 7-мӗш гварди танк дивизин командирӗн ҫумӗ. 1946 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнчен академире вӗреннӗ. 1948 ҫулхи нарӑс уйӑхӗнче К. Е. Ворошилов ячӗллӗ Аслӑ ҫар академине вӗренсе пӗтернӗ. 1948 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен Ленинградри ҫар округӗнче 2-мӗш уйрӑм гварди кадрла танк дивизин командирӗ. 1949 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен — Мускаври ҫар округӗнчи 4-мӗш гварди Кантемировка танк дивизин командирӗ. 1952 ҫулхи ака уйӑхӗнчен — Карпатҫум ҫар округӗнчи бронетанкла тата механизациленӗ ҫарсен ҫарпуҫӗ. 1953 ҫулхи раштав уйӑхӗнчен — Германири совет ҫарӗсен ушкӑнӗнче (ГСВГ) 1-мӗш гварди танк ҫарӗн ҫарпуҫӗ.

1957 ҫулхи утӑ уйӑхӗнчен — Германири совет ҫарӗсен ушкӑнӗн тӗп ҫарпуҫӗн 1-мӗш ҫумӗ. 1960 ҫулхи ака уйӑхӗнче Германири совет ҫарӗсен ушкӑнӗн тӗп ҫарпуҫӗ пулма лартнӑ. Европа ҫӗрӗнче хӗҫ-пӑшаллӑ хирӗҫӳ хӗрсе кайнӑ вӑхӑтра (Берлин кризисӗ чухне) Германири совет ҫарӗсен ушкӑнӗн тӗп ҫарпуҫӗ пулма И. С. Конев СССР Маршалне лартнӑ (1961 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче), Якубовские вара унӑн пӗрремӗш ҫумӗн вырӑнне куҫарнӑ, ҫав вӑхӑтрах вӑл ушкӑнӑн кулленхи ӗҫӗ-хӗлне йӗркелесе пыма пӑрахман. Лару-тӑру лӑпланнӑ хыҫҫӑн, 1962 ҫулхи ака уйӑхӗнче Якубовские каллех Германири совет ҫарӗсен ушкӑнӗн тӗп ҫарпуҫӗн вырӑнне тавӑрнӑ. Вӑл — ҫак вырӑнта икӗ хут пулнӑ пӗртен-пӗр ҫар пуҫлӑхӗ.

1965 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнчен — Киеври ҫар округӗн ҫарпуҫӗ.

1967 ҫулхи ака уйӑхӗнчен — СССР Хӳтӗлев министрӗн пӗрремӗш ҫумӗ, 1967 ҫулхи утӑ уйӑхӗнчен пӗр харӑсах Варшава килӗшӗвне хутшӑнакан патшалӑхсен Пӗрлештернӗ хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсен тӗп ҫарпуҫӗ пулнӑ. 1967 ҫулхи акан 12-мӗшӗнче ӑна СССР Маршалӗ ҫар хисепне панӑ.

1961–1976 ҫулсенче КПСС Тӗп Комитечӗн пайташӗ пулнӑ. СССР Аслӑ Канашӗн 6—9-мӗш пухӑвӗсен депутачӗ (1962—1976), РСФСР Аслӑ Канашӗн 2-мӗш, 4-мӗш тата 5-мӗш пухӑвӗсен депутачӗ (1947—1951, 1954—1963) пулнӑ. Украина Компартийӗн Тӗп Комитечӗн Политбюро пайташӗ (1966—1967).

1976 ҫулхи чӳкӗн 30-мӗшӗнче вилнӗ. Кӗлне Мускаври Хӗрлӗ тӳремре Кремль стенинче пытарнӑ[10].

Ҫар хисепӗсем

  • Лейтенант (1935 ҫул вӗҫӗнче);
  • Аслӑ лейтенант (1939);
  • Капитан (23.12.1940);
  • Майор (12.1941);
  • Подполковник (27.03.1942);
  • Полковник (30.12.1942);
  • Танк ҫарӗсен генерал-майорӗ (20.04.1945);
  • Танк ҫарӗсен генерал-лейтенанчӗ (3.05.1953);
  • Генерал-полковник (18.08.1958);
  • Ҫар генералӗ (27.04.1962);
  • СССР Маршалӗ (12.04.1967).

Хисепӗсем

Совет хисепӗсем

Ют ҫӗршывсен хисепӗсем

  • Чехословаки Социализмла Республикин Паттӑрӗ (ЧССР, 30.04.1970);
  • Клемент Готвальд орденӗ (ЧССР, 1970);
  • Ҫар хӗресӗ (ЧССР, 1947);
  • Карл Маркс орденӗ (ГДР, 1970);
  • «Тӑван ҫӗршывшӑн тӑрӑшнӑшӑн» орден (ГДР, 22.01.1965);
  • Ҫӑлтӑрлӑ командор (ПХР, 23.02.1968) тата Командор (ПХР, 1973) Польша чӗрӗлӗвӗн орденӗсем;
  • III степеньлӗ «Грюнвальд хӗресӗ» орден (ПХР, 1946);
  • Икӗ Сухэ-Батор орденӗ (МХР, 23.02.1968, 6.07.1971);
  • I степеньлӗ Ялав орденӗ (ВХР, 1970);
  • Икӗ I степеньлӗ Болгари Халӑх Республикин орденӗ (БХР, 22.02.1968, 1974);
  • «Ҫурлан 23-мӗшӗ» орден (РСР, 1974);
  • I степеньлӗ Румыни ҫӑлтӑрӗн орденӗ (РСР, 1969);
  • «Ҫӗнтерӳ тата Ирӗклӗх» медаль (Польша, 1946);
  • «Одра, Ниса тата Балтикашӑн» медаль (Польша, 1946);
  • «Хӗҫ-пӑшалла тӑванлӑх» медаль (Польша);
  • I степеньлӗ «Хӗҫ-пӑшалла туслӑха ҫирӗплетнӗшӗн» медаль (ЧССР);
  • Дукля асӑну медалӗ (ЧССР, 26.06.1966);
  • Ылтӑн «Хӗҫ-пӑшалла тӑванлӑх» медаль (ГДР, 1966);
  • «Наци Халӑх Ҫарӗ умӗнчи тава тивӗҫлӗ ӗҫсемшӗн» медаль (ГДР);
  • «Халхин-Голта ҫӗнтернӗренпе 30 ҫул ҫитни» медаль (МХР, 1969);
  • «Монголи Халӑх Ҫарӗ 50 ҫулла» медаль (МХР, 1970);
  • «Монголи Халӑх Революцийӗ иртнӗренпе 50 ҫул ҫитни» медаль (МХР, 1970).

Публикацисем

  • Якубовский И. И. Боевое содружество. — Воениздат, 1971. — 103 с. — ISBN Якубовский.
  • Якубовский И. И. Земля в огне. — Воениздат, 1975. — 567 с.
  • Якубовский И. И. За прочный мир на земле. — Знание, 1975. — 63 с. — (Б-чка «К 30-летию победы советского народа в Великой Отечественной войне». В помощь лектору).
  • Якубовский И. И. Битва за Сталинград / Составители. — 4-е изд. — Нижне-Волжское книжное издательство, 1973. — С. 466—477.
  • Якубовский И. И. Удар небывалой силы // Военно-исторический журнал. — 1970. — Нарӑс (№ 2). — .

Ҫемйи

  • Арӑмӗ — Зинаида Фёдоровна Котловская:
    • Хӗрӗ — Нелли Ивановна Якубовская;
    • Ывӑлӗ — Феликс Иванович Якубовский.

Астӑвӑм

  • 1977 ҫулта Киеври аслӑ танк инженери училищине И. И. Якубовский ятне панӑ.
  • 91-мӗш танк полкӗ унӑн ячӗпе хисепленет[11].
  • Киев, Минск, Могилев, Орша, Фастов тата Горки хулисенче унӑн ячӗпе хисепленекен урамсем пур.
  • Горки хулинчи пӗр тӳреме унӑн ятне панӑ.
  • Минск хулинче Иван Якубовскийӑн бюстне вырнаҫтарнӑ.
  • Дон-ҫинчи-Калач хулин хисеплӗ гражданинӗ.
  • Орша хулинчи парка И. И. Якубовский ятне панӑ[12].

Ӑнлантарусем

  1. ^ Deutsche Nationalbibliothek, Staatsbibliothek zu Berlin, Bayerische Staatsbibliothek, Österreichische Nationalbibliothek Record #107885816 // Gemeinsame Normdatei (нем.) — 2012—2016.
  2. ^ 1, 2 Якубовский Иван Игнатьевич // Большая советская энциклопедия (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
  3. ^ Iwan Ignatjewitsch Jakubowski // Filmportal.de — 2005.
  4. ^ Жилин, 2008, Биографические сведения о жизни и службе до войны приведены по автобиографии И. И. Якубовского, написанной в 1947 году, приведена в главе «Доблестный сын Отчизны».
  5. ^ 1, 2 Жилин, 2008.
  6. ^ письмо Маршала Якубовского — Первого зам. Министра обороны СССР семье Г. А. Адильбекова
  7. ^ Адильбеков Галий Адильбекович :: Учетно-послужная картотека. pamyat-naroda.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 12-мӗшӗ. Архивланӑ 2021 ҫулхи ҫӗртмен 4-мӗшӗ.
  8. ^ Якубовский, 1975.
  9. ^ Указ Президиума Верховного Совета СССР «О присвоении звания Героя Советского Союза генералам, офицерскому, сержантскому и рядовому составу Красной Армии» от 10 января 1944 года // Ведомости Верховного Совета Союза Советских Социалистических Республик : газета. — 1944. — 19 кӑрлачӑн (№ 3 (263)). — . 2025 ҫулхи ҫӗртмен 23-мӗшӗнче архивланӑ.
  10. ^ Дважды Герой Советского Союза Якубовский Иван Игнатьевич :: Герои страны. warheroes.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 12-мӗшӗ. Архивланӑ 2025 ҫулхи ҫӗртмен 17-мӗшӗ.
  11. ^ Феськов, 2013, Таблица 5.4.3 «Танковые полки, имеющие почётные наименования и награды, в период 1957—1991 гг.», с. 226.
  12. ^ Решение Оршанского районного Совета депутатов от 27 июня 2022 г. № 451 "О присвоении наименования парку города Орши".
Комментарисем
  1. ^ 28 декабря 1941 года 121-й танковый полк был переформирован в 1-й и 2-й танковые батальоны 121-й танковой бригады

Вуламалли

  • Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — С. 832. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
  • Абрамов А. С. У Кремлёвской стены. — 6-е изд., доп. — М.: Политиздат, 1984. — 368 с.
  • Варенников В. И. Неповторимое. Книга 3. — Советский писатель, 2001. — ISBN 5-265-03489-7.
  • Жилин В. А. Танкисты-герои 1943—1945 гг. — Эксмо, Яуза, 2008. — 512 с. — (Герои Советского Союза). — 5000 экз. — ISBN 978-5-699-30537-7.
  • Лившиц В. М. Ён быў салдатам Айчыны // С Горками и академией связаны судьбой. — Горки, 2013. — С. 54—74.
  • Лившиц В. М. Есть люди, биографии которых являются как бы живым куском истории…" (о И. И. Якубовском)// Гордость и слава Горецкой земли. Земляки-Герои Советского Союза. — Горки, 2014. — С. 5—30.
  • Маршалы Советского Союза. Личные дела рассказывают / Институт военных и историко-патриотических проблем и исследований. — М.: Любимая книга, 1996. — 96 с. — ISBN 5-7656-0012-3.
  • Первенцев А. А. Часовые стоят на посту [О дважды Герое Советского Союза маршале И. И. Якубовском]. — М.: Издательство ДОСААФ, 1977. — 63 с.
  • Рубцов Ю. В. Жезлы на эполетах и гербы на погонах. Все генерал-фельдмаршалы России и маршалы Советского Союза. — Изд. дом «Звонница-МГ», 2002. — 384 с. — ISBN 5-88093-070-X.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

п • с • т
Совет Союзĕн Маршалĕсем
Погон Маршала

Ворошилов • Тухачевский1,2 • Будённый • Егоров • Блюхер • Тимошенко • Кулик1,2 • Шапошников • Жуков • Василевский • Сталин • Конев • Говоров • Рокоссовский • Малиновский • Толбухин • Мерецков • Берия1 • Соколовский • Булганин1 • Баграмян • Бирюзов • Гречко • Ерёменко • Москаленко • Чуйков • Захаров • Голиков • Крылов • Якубовский • Батицкий • Кошевой • Брежнев • Устинов • Куликов3 • Огарков • Соколов3 • Ахромеев • Куркоткин • Петров3 • Язов3

1 Хисепе çухатнисем      2 Хисепе тавăрнисем      3 Халĕ пурăнакансем     

Категорисем