Малиновский Родион Яковлевич
Родио́н Я́ковлевич Малино́вский (1898 ҫулхи чӳкӗн 10-мӗшӗ [22-мӗшӗ], Одесса, Херсон кӗпӗрни[d] — 1967 ҫулхи пушӑн 31-мӗшӗ, Мускав) — совет ҫарпуҫӗ тата патшалӑх ӗҫченӗ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫин ҫарпуҫӗ, СССР Маршалӗ (1944). Икӗ хут Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945, 1958), Югославин Халӑх паттӑрӗ (1964)[3][4]. «Ҫӗнтерӳ» орденӗн кавалерӗ (1945). СССР Хӳтӗлев министрӗ (1957—1967). КПСС ТК пайташӗ (1956—1967).
Сталинград ҫапӑҫӑвӗнче Малиновский гвардин 2-мӗш ҫарне ертсе пынӑ. 1945 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче ӑна Байкалхыҫ фрончӗн ҫарпуҫӗ пулма лартнӑ, ку фронт Японин Квантун ҫарне ҫапса аркатнӑ. Вӑл Хӳтӗлев министрӗ пулнӑ вӑхӑтра СССР-та ядерлӑ хӗҫпӑшал тата Стратегиллӗ тӗллевлӗ ракета ҫарӗсем йӗркеленнӗ[5].
Пурнӑҫӗ
1898 ҫулхи чӳкӗн 23-мӗшӗнче Одессӑра хресчен ҫемйинче ҫуралнӑ[6].
Пӗрремӗш тӗнче вӑрҫине 16 ҫула ҫитмесӗрех хӑй ирӗкӗпе тухса кайнӑ[6]. Пулемётчик пулнӑ. 1915 ҫулхи юпа уйӑхӗнче йывӑр аманнӑ. 1916 ҫултанпа Раҫҫей ҫарӗн Францири экспедици корпусӗнче ҫапӑҫнӑ, Францин Ют ҫӗршыв легионӗнче хӗсметре тӑнӑ[7].
1919 ҫулта тӑван ҫӗршыва таврӑннӑ хыҫҫӑн Рабочисемпе хресченсен Хӗрлӗ Ҫарне кӗнӗ. Граждан вӑрҫине хутшӑннӑ. Вӑрҫӑ хыҫҫӑн М. В. Фрунзе ячӗллӗ Ҫар академинче вӗренсе пӗтернӗ. 1937—1938 ҫулсенче Испанири граждан вӑрҫинче ҫар канашҫи пулнӑ.
Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫи
Вӑрҫӑ пуҫлансан Одесса ҫар округӗнче стрелоксен 48-мӗш корпусӗн командирӗ пулнӑ. Кайран Кӑнтӑр тата Кӑнтӑр-Хӗвеланӑҫ фрончӗсенче 6-мӗш ҫар ҫарпуҫӗ пулса тӑнӑ. 1941 ҫулхи раштав уйӑхӗнче ӑна Кӑнтӑр фрончӗн ҫарпуҫӗ пулма лартнӑ.
1942 ҫулта вӑл ертсе пынипе Кӑнтӑр фрончӗн ҫарӗсем йывӑрлӑхпа чакнӑ. 1942 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче ӑна 66-мӗш ҫар ҫарпуҫӗ пулма лартнӑ. 1942 ҫулхи чӳк уйӑхӗнчен Малиновский гвардин 2-мӗш ҫарне ертсе пынӑ, ку ҫар Сталинград ҫапӑҫӑвӗнче нимӗҫсене аркатма пысӑк тӳпе хывнӑ[8].
1943 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен пуҫласа Кӑнтӑр-Хӗвеланӑҫ (каярах 3-мӗш Украина) фрончӗн ҫарпуҫӗ пулнӑ. Вӑл ертсе пынипе Донбасс тата Кӑнтӑр Украина ҫӗрӗсене ирӗке кӑларнӑ. 1943 ҫулхи акан 28-мӗшӗнче ӑна ҫар генералӗ хисепне панӑ.
1944 ҫулхи ҫу уйӑхӗнче ӑна 2-мӗш Украина фрончӗн ҫарпуҫӗ пулма лартнӑ. Вӑл ертсе пынипе Яссы-Кишинёв операцийӗ ӑнӑҫлӑ иртнӗ, Румыни Германипе пӗрлешӗве татса вӑрҫӑран тухнӑ. 1944 ҫулхи авӑнӑн 10-мӗшӗнче ӑна «СССР Маршалӗ» ҫар хисепне панӑ. Кайран унӑн ҫарӗсем Венгрипе Австрие ирӗке кӑларнӑ. Будапештпа Вена хулисене илнӗ. Куншӑн ӑна «Ҫӗнтерӳ» орденӗпе чысланӑ.
Вӑрҫӑ вӗҫленсен, 1945 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче Малиновский Байкалхыҫ фрончӗн ҫарпуҫӗ пулса тӑнӑ. Маньчжури операцийӗнче унӑн ҫарӗсем Японин Квантун ҫарне аркатнӑ. Ҫакӑншӑн ӑна 1945 ҫулхи авӑнӑн 8-мӗшӗнче Совет Союзӗн Паттӑрӗн ятне панӑ.
Вӑрҫӑ хыҫҫӑнхи тапхӑр
Вӑрҫӑ хыҫҫӑн Малиновский 11 ҫул Инҫет Тухӑҫра хӗсметре тӑнӑ. Инҫет Тухӑҫ ҫар округӗн ҫарпуҫӗ пулнӑ.
1956 ҫулхи пуш уйӑхӗнче ӑна СССР Хӳтӗлев министрӗн ҫумӗ — Типҫӗр ҫарӗсен тӗп ҫарпуҫӗ пулма лартнӑ. 1957 ҫулхи юпан 26-мӗшӗнче — СССР Хӳтӗлев министрӗ пулса тӑнӑ. Ку вырӑнта вӑл пурнӑҫӗн юлашки кунӗччен ӗҫленӗ.
Малиновский Хӳтӗлев министрӗ пулнӑ вӑхӑтра СССР хӗҫпӑшаллӑ вӑйӗсен хӑвачӗ ӳснӗ, ракета тата ядерлӑ хӗҫпӑшал аталаннӑ.
1967 ҫулхи пушӑн 31-мӗшӗнче Мускавра вилнӗ. Кӗлне Мускаври Хӗрлӗ лапамри Кремль хӳмми ҫумӗнчи масарӗнче пытарнӑ.
Хисепӗсем
- Икӗ хут Совет Союзӗн Паттӑрӗ (1945 ҫулхи авӑнӑн 8-мӗшӗ, 1958 ҫулхи чӳкӗн 22-мӗшӗ);
- «Ҫӗнтерӳ» орденӗ (№ 8 — 1945 ҫулхи акан 26-мӗшӗ);
- Пилӗк Ленин орденӗ;
- Виҫӗ Хӗрлӗ Ялав орденӗ;
- Икӗ I степеньлӗ Суворов орденӗ;
- I степеньлӗ Кутузов орденӗ;
- нумай медаль тата ют ҫӗршывсен орденӗсем.
Астӑвӑм
- Малиновский маршал ячӗпе Мускаври (Маршал Малиновский урамӗ), Волгоградри, Хабаровскри, Дон-ҫинчи-Ростовра, Чулхулари, Одессӑри тата ытти хуласенчи урамсем хисепленеҫҫӗ.
- Хабаровск, Одесса, Брно хулисенче унӑн бюстне вырнаҫтарнӑ.
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3 Малиновский Родион Яковлевич (выр.): [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.
- ^ Rodion Yakovlevich Malinovsky // Encyclopædia Britannica (англ.)
- ^ Голубович B. C. Маршал Р. Я. Малиновский. — М., 1983.
- ^ Родион Яковлевич Малиновский. Пӑхнӑ кун: 2007 ҫулхи ҫӗртмен 19-мӗшӗ. Архивланӑ 2008 ҫулхи юпан 16-мӗшӗ.
- ^ Энциклопедия Министерства обороны РФ. Малиновский Родион Яковлевич
- ^ 1, 2 Сергей Нечаев. 22 ноября 1898 года родился будущий маршал Р.Я. Малиновский. Аргументы недели (22 чӳкӗн 2021). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи акан 19-мӗшӗ.
- ^ Николай Пархитько. Генерал «Вперёд!», не любивший пятницу. К 125-летию Р.Я. Малиновского. Русский Лад (23 чӳкӗн 2023). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи акан 19-мӗшӗ.
- ^ М. А. Моисеев. Верный сын Отечества. К 120-летию со дня рождения Дважды Героя Советского Союза, Народного Героя Югославии, Маршала Советского Союза Р.Я. Малиновского. Российский союз ветеранов (20 чӳкӗн 2018). Пӑхнӑ кун: 2024 ҫулхи акан 19-мӗшӗ.
Вуламалли
- Герои Советского Союза: Краткий биографический словарь / Пред. ред. коллегии И. Н. Шкадов. — Воениздат, 1988. — Т. 2 /Любов — Ящук/. — 100 000 экз. — ISBN 5-203-00536-2.
- Абрамов А. С. У Кремлёвской стены. — Изд. 7-е, доп. — М.: Политиздат, 1987.
- «Гневные вихри Испании» // Под знаменем Испанской республики. — М.: Наука, 1965. — С. 139—190.
- Голубович В. С. Маршал Малиновский. — М.: Воениздат, 1984.
- Дважды Герои Советского Союза. — М.: Воениздат, 1973.
- Захаров М. В. Полководцы и военачальники Великой Отечественной. Вып. 1. — 2-е изд. — 1971. — С. 221—256. — 448 с. — (Жизнь замечательных людей). — 150 000 экз.
- Коротков Г. И. Генерал-Вперёд. // Военно-исторический журнал. — 1998. — № 6. — С.47-53.
- Куценко А. Маршалы и Адмиралы флота Советского Союза. — К.: Полиграфкнига, 2007. — С. 232—241.
- Малиновская Н. Р. Память-снег (Воспоминания об отце). // «Дружба народов». — 2005. — № 5.
- Маршалы Советского Союза. Личные дела рассказывают / Институт военных историко-патриотических проблем и исследований. — М.: Любимая книга, 1996. — С. 51—52. — ISBN 5-7656-0012-3
- Шишов А. В. Малиновский Родион Яковлевич. // 100 великих военачальников. — М.: Вече, 2002. — 608 с. — С. 598—603. — ISBN 5-7838-0781-8
- Якупов Н. М. Полководческая мудрость // Весну принесли на знамёнах. — Одесса: Маяк, 1984. — С. 21—27.
- Соколов Б. В. Чудо Сталинграда. — Алгоритм, 2013. — 400 с. — (Военный архив). — 2000 экз. — ISBN 978-5-4438-0489-7.
- Автобиография Р. Я. Малиновского от 4 марта 1948 года. // Военно-исторический журнал. — 1990. — № 4. — С.14-18.
Каҫӑсем
- Малиновский Родион Яковлевич на сайте Министерства обороны Российской Федерации