Самар
Самар (выр. Самара) — Раççейĕн пысăк хули, Атӑлăн сулахай çӳллĕ çыранĕнче Самар Луки патĕнче, Самарпа Сук юханшывĕсем хушшинче вырнаçнă, Самар облаçĕн администраци центрĕ[1].
Совет тапхăрĕнче (1935 кăрлачăн 27-мĕшĕ — 1991 çулхи кăрлачăн 25-мĕшĕ) хула Ку́йбышев (Валериан Куйбышев патшалăх тата парти ĕçченĕ) ятлă пулнă.
Администрациллĕ пайлану
Халăхĕ
Ӳкерчĕк:Население Самары.PNG
Халăх йышĕн улшăнăвĕ
Йышĕ — 1,1581 млн çын (1.01.2008), (Раççейре 6-мĕш вырăнта — Мускав, Санкт-Петербург, Çĕн Çĕпĕр, Екатеринбурга, Чулхула хыççăн).
Самарта 2008 çулхи кăрлач тĕлне 1 миллион 158 пин çын пурăннă. Икĕ тĕпĕллĕ Самара—Тольятти агломерацинче — Новокуйбышевск, Кинель, Чапаевск, Жигулёвск — 2,3 млн çын шутланать (РФ 3-мĕш — Мускавпа Санкт-Петербург хыççăн 2005 çулта.
| Çул | 1897 | 1923 | 1926 | 1939 | 1956 | 1959 | 1962 | 1967 | 1970 | 1973 | 1976 | 1979 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Йышĕ | 91.7 | 147.4 | 172 | 390 | 760 | 806 | 881 | 992 | 1045 | 1117 | 1162 | 1216.2 |
| Çул | 1982 | 1986 | 1989 | 1992 | 1996 | 1998 | 2000 | 2001 | 2003 | 2005 | 2006 | 2007 |
| Йышĕ | 1243 | 1267 | 1254.4 | 1239.2 | 1208.3 | 1160.3 | 1156.1 | 1143.6 | 1157.9 | 1133.4 | 1143.3 | 1139.1 |
| Çул | 2008 | |||||||||||
| Йышĕ | 1158.1 |
Наци йышĕ
| Халăх | Йышĕ (çын) |
Пур халăх йышĕ шутĕнче (%) |
|---|---|---|
| Вырăссем | 1 036 857 | 88,1 |
| Тутарсем | 40 327 | 3,4 |
| Украинсем | 19 178 | 1,8 |
| Мордвасем | 17 861 | 1,5 |
| Чăвашсем | 15 252 | 1,3 |
| Эрменсем | 7 140 | 0,4 |
| Еврейсем | 5 231 | 0,4 |
| Белоруссем | 4 835 | 0,4 |
| Азербайджансем | 4 468 | 0,4 |
| Пушкăртсем | 1 849 | 0,2 |
| Казахсем | 1 731 | 0,1 |
| Узбексем | 1 618 | 0,1 |
| Нимĕçсем | 1 506 | 0,1 |
| Грузинсем | 1 459 | 0,1 |
| Чикансем | 1 296 | 0,1 |
| Таджиксем | 1 234 | 0,1 |
| Çармăссем | 712 | 0,1 |
| Молдавансем | 665 | 0,1 |
| Чеченсем | 456 | 0,0 |
| Кăркăссем | 391 | 0,0 |
| Урăх халăх çынни, хăш халахне кăтартман |
12 362 | 1,1 |
Кун-çулĕ
Ӳкерчĕк:Samara 002.jpg
Куйбышев урамĕ хулан историлле пайĕнче (2003 çул)
Экономика
Промăçлăх
Сутă-илӳ
| Çул | 2005 | 2006 | 2007 |
|---|---|---|---|
| Çаврăнăш | 96,0 | 112,2 | 134,8 |
Транспорт
Тĕн
Этеп çурчĕсем
Самар — нумай конфесси хули. Кунта чылай православи чиркĕвĕ, мăнастарь, кивĕ йăла чиркĕвĕ, мечет, еврей хорал синагоги, католици тата протестант храмĕ, баптистсемпе пятидесятниксен кĕлӳ çурчĕ пур, вĕсенчен:
- Православи Ивер хĕрарăм манастăрĕ
- Католици Иисусăн Тасаран таса чĕри храмĕ, вăл готика стилĕллĕ, хулан истори пайĕнче ларать.
- Лютерансен Таса Георгий храмĕ
- Мăсăльман Самар собор мечетĕ, 1999 çултанпа Европăра чи пысăкки шутланнă[3].
- Иудей Самар хорал синагоги, халĕ усă курмаççĕ.
Çăва-масарсем
На сегодняшний день на территории города Самара находятся 16 кладбищ общей площадью 350 га. Из них 4 — непосредственно в городской черте.
Чи пысăк çăвасем:
- Рубеж çăви — 170 тыс. захоронений
- Хула çави (Самар) 128 тыс. захоронений
- Кăнтăр çăви — 87 тыс. захоронений
Ăслăх
Раççей Ăслăх Академийĕ шутĕнчи йĕркеленӳлĕхсем:
- РĂА Самар ăслăх тĕпĕ
- РĂА Атăл бассейнĕн экологи институчĕ
- РĂА П. Н. Лебедев ячĕллĕ физика институчĕн Самар филиалĕ
- Самар ялхуçалăх РЯХĂА Н.М.Тулайков ячĕллĕ ăслăх-тĕпчев институчĕ
- Металлургипе материал тĕпчев А.А.Байков ячĕллĕ институчĕн Атăлçи филиалĕ
- СПАУ çумĕнчи Машинсен акустика институчĕ
- Технологипе пахалăх ăслăх-тĕпчев институчĕ
- РĂА Кăткăс системăсене тытса пырас ыйтусен институчĕ
Çутĕç
Этеплĕх
Музейсемпе галерейвăсем
Халĕ Самарта 20 музей ытла ĕçлет, вĕсенчен ваттисем ячĕллĕ П. В. Алабин Самар облаç тăван ен тĕпчев музейĕ Самар облаçĕн ӳнер музейĕ,
Çаплах анчах уçăлнă Самар футболĕн музейĕ.
Театрсемпе концерт залĕсем
Сцена вырăнĕсем
Кинотеатрсем
- Cinema кафе (Киров проспекчĕ, 156)
- Звезда (Çĕнĕ Сад урамĕ, 106)
- Кадр (кино-клуб, Куйбышев урамĕ 103)
- Каро-фильм (Мускав шоссе 18-мĕш çм)
- Киномечта (ТЦ Парк Хаус, 3 хут, Мускав ш., 81б)
- Киномост (Дыбенко урамĕ, 30)
- Киноплекс (Аэродром урамĕ , 47А)
- Огонек (Киров пр, 156)
- Ракурс (кино-клуб, Вилонов урамĕ, 24)
- Россия (Чернореченская урамĕ, 15)
- Художественный (Куйбышев урамĕ, 105)
Вулавăшсем
Спорт
Тĕнче çыхăнăвĕсем
Массăллă хыпар хатĕрĕсем
Инçекурав
- Эфир каналĕсем
СТС (1-мĕш канал), Первый канал (3-мĕш канал), Терра / Рен-ТВ (6-мĕш канал), Скат / ТНТ (7-мĕш канал), Россия (9-мĕш канал), Домашний (11-мĕш канал), НТВ (21-мĕш канал), Пятый (23-мĕш канал), Культура (25-мĕш канал), Рио / ДТВ (27-мĕш канал), Муз-ТВ (35-мĕш канал), ТВ-3 (37-мĕш канал), ТВН / Звезда (40-мĕш канал), ТВ-Центр (47-мĕш канал), Спорт (50-мĕш канал) - Кабель инçекуравĕ
«Волгателеком», TeleNet, Диван ТВ 2010 ҫулхи авӑнӑн 19-мӗшӗнче архивланӑ., Пятый путь 2015 ҫулхи юпан 19-мӗшӗнче архивланӑ.
- Спутник инçекуравĕ
НТВ+, Триколор-ТВ, Спутник-ТВ 2009 ҫулхи пушӑн 3-мӗшӗнче архивланӑ.
Радиостанцисем
| Ячĕ | Частота |
|---|---|
| Радио Звезда | 0.729 МГц |
| Радио России | 0.873 МГц |
| Радио Маяк | 1.143 МГц |
| Ячĕ | Частота |
|---|---|
| РСН | 68.51 МГц |
| Радио России | 70.31 МГц |
| Радио Маяк | 72.05, 92.1 МГц (План) |
| Русское радио | 72.83, 100.3 МГц |
| Экспресс FM | 90.1 МГц |
| Милицейская волна | 90.6 МГц |
| Радио 7 | 91.0 МГц |
| Юмор FM | 95.7 МГц (План) |
| Радио Скат | 96.3 МГц |
| Ретро FM | 98.6 МГц |
| Эхо Москвы | 99.1 МГц |
| Европа плюс | 99.9 МГц |
| Радио Шансон | 101.0 МГц |
| RECORD | 101.5 МГц |
| Наше радио | 102.1 МГц |
| NRJ | 102.5 МГц (План) |
| DFM | 102.9 МГц |
| Радио Мегаполис | 103.6 МГц |
| Самара-Максимум | 104.3 МГц |
| Авторадио | 104.8 МГц |
| Радио Алла | 105.4 МГц (План) |
| Дорожное радио | 106.1 МГц |
| Love радио | 106.6 МГц |
Пресса
«ТЕЛЕНЕДЕЛЯ для всей семьи.», «Самарское обозрение», «Волжская коммуна», «Волжская заря», «Самарские известия», «Самара. Журнал столицы региона», «Самарский футбол», «журнал "Дело"», «Пульс Поволжья», «Самарская газета», «Свежая газета. Самара», «Ваш выбор - вся Самара», «Ваш выбор - весь регион» тата чылай урăххи те.
Çыхăну
Мобил çыхăнăвĕ
| Ăру сыпăкĕ | Мобиллă çыхăну стандарчĕ | Операторсем |
|---|---|---|
| 2 | GSM | Билайн, МегаФон, МТС, СМАРТС |
| 2,5 | GPRS | Билайн, МегаФон, МТС, СМАРТС |
| 2,75 | EDGE | Билайн, МегаФон, МТС, СМАРТС |
| 3 | CDMA-450 | Волгателеком |
| 3,5 | 3G, HSPDA | Билайн |
Стационарла çыхăну
ВолгаТелеком, Самара-Телеком, Связьинформ, Лада-Телеком, Совинтел, Опти-Телеком, ЭР-Телеком тата урăххи те.
Тетел
Пятый путь 2015 ҫулхи юпан 19-мӗшӗнче архивланӑ., SamaraLan («Сетевые Информационные Системы»), АИСТ,ROL, UNITLINE 2009 ҫулхи кӑрлачӑн 14-мӗшӗнче архивланӑ., Telenet, Волгателеком, Крафт-С, Опти-телеком, Самара-интернет, СамараТелеКом, Дом. Ру, Телком-Самара, Полярная звезда, MetroMax 2021 ҫулхи ҫӑвӑн 6-мӗшӗнче архивланӑ., Телекоммуникационные системы, СамТелеком.
Паллă вырăнсем
Спорт
Баскетбол
- Баскетбол клубĕ «ЦСК ВВС — САМАРА» (1992 çулта никĕсленĕ[5]);
Сывлăш спорчĕ
- Самар облаçĕн аэроклубĕ РОСТО (2000 çулта никĕсленĕ[6]);
- Самар парапланер клубĕ «Высота» (2000 çулхи пушăн 9-мĕшĕнче никĕсленĕ[7]);
- Самарти авиаци-спорт клубĕ «Sky Roads» (1998 çулхи нарăс уйăхĕнче никĕсленĕ[8]);
Парăс спорчĕ
- «Самарти юханшыв яхт-клубĕ» (1908 çулта никĕсленĕ[9]);
Футбол
- Профессиллĕ футбол клубĕ «Крылья Советов» (1942 çулхи акан 12-мĕшĕ);
- Профессиллĕ футбол клубĕ «Юнит» (2005 кăрлач уйăхĕнче никĕсленĕ);
Хоккей
- Хоккей клубĕ «ЦСК ВВС (Самар)» (1950 çулта никĕсленĕ[10]);
Шахмат
- «Ладья», хулан ачасемпе яшсен спорт центрĕ;
Тăванлă хуласем
Ют патшалăхсен консул оффисĕсем
Италин Самар облаçĕпе Тутарстанри (Степан Разин урамĕ, 71А) Хисеплĕ Консуллăхĕ
Словени Республикин «Самар облаçĕ» консул тăрăхĕ Самарти Консуллăхĕ (Мускав шосси, 4А)
Çавăн пекех
Каçăсем
Влаçăн муниципаллă органĕсем:
- Самар хулари тăрăх администрацийĕ 2007 ҫулхи ҫӗртмен 7-мӗшӗнче архивланӑ.
- Железнодорожный район администрацийĕ
- Департамент городского хозяйства и экологии администрации городского округа Самара 2009 ҫулхи ҫӗртмен 18-мӗшӗнче архивланӑ.
- Дума городского округа Самара 2009 ҫулхи ҫӑвӑн 21-мӗшӗнче архивланӑ.
Информаци порталĕсем:
- CамарБизнесКонсалтинг 2009 ҫулхи акан 30-мӗшӗнче архивланӑ.
- www.samru.ru
- www.samara.ru 2009 ҫулхи ҫӑвӑн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
- www.63.ru 2009 ҫулхи акан 27-мӗшӗнче архивланӑ.
- www.e63.ru
- www.samaratoday.ru 2009 ҫулхи ҫӗртмен 13-мӗшӗнче архивланӑ.
- www.i-samara.ru
- www.samarapoisk.ru
Транспорт:
- Самар «Общественный транспорт Самарской области» сайт çинче
- Самар GPS-навигатор картти çинче
- САамар хулин обществăлла транспорт маршрутне пăхмалли интерактиив карти 2009 ҫулхи нарӑсӑн 15-мӗшӗнче архивланӑ.
Тĕрли
- Самар афиши 2016 ҫулхи кӑрлачӑн 25-мӗшӗнче архивланӑ.
- Cамар сайчĕ
- Самар картти
- www.volga63.ru, Самарпа Тольятти телефон хыпар кĕнеки
- Самара DMOZ-ра
Ӑнлантарусем
- ^ Самар хули ҫинчен калакан информаци
- ^ Пур Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕ хыпарĕпе
- ^ 2008 çулхи юпа, 17 «Чечня чĕри» мечете Грозный хулинче уçиччен
- ^ http://www.riasamara.ru/rus/news/region/society/article34939.shtml Словени Коперĕ Самарăн партнёрĕ пулса тăчĕ
- ^ http://bcsamara.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=27&Itemid=91 2008 ҫулхи ҫурлан 3-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ http://www.dropzone.ru/bobrovka.shtml 2010 ҫулхи пушӑн 15-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ http://para.saminfo.ru/ 2013 ҫулхи раштавӑн 7-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ http://www.dropzone.ru/samara.shtml 2010 ҫулхи пушӑн 13-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ http://www.sail-samara.ru/history.php 2012 ҫулхи кӑрлачӑн 5-мӗшӗнче архивланӑ.
- ^ http://hkcskvvs.ucoz.ru/faq/
Темӑпа ҫыхӑннисем
| Раççейри миллионлă хуласем | |||
|---|---|---|---|
 | Мускав • Санкт-Петербург • Çĕн Çĕпĕр • Екатеринбург • Чулхула • Хусан • Самар • Омск • Челепи • Ростов-Тан-çинчи • Ĕпхӳ • Волгоград |  | |