Руанда

Руанда Респрублики - тĕп Африкăри пысăк мар патшалăх. Конго Демократи Республикипе хĕвелтухăçĕнче, Угандăпа çурçĕрте, Танзанипе хĕвелтухăçĕнче, Бурундипе кăнтăрта чикĕ тытать. Сăртсем нумай пулнипе пин сăрт çĕрĕ (фр. Pays des Mille Collines, киньяруанда Шаблон:Lang-rw тесе калаççĕ. 1994-мĕш çулхи Руанда геноцичĕпе тĕрчипех палăрнă.

Руанда Африкăн тĕп пайĕнче, экватортан кăштах кăнтăртарах вырнаçнă. Конго Демократи Республики чиккинче Киву кӳлипе Русизи юханшывĕ вырнаçнă. Юханшывсем Нил бассейне кĕрĕççĕ. Киву кӳлли- Африкăра крокодилсем çук пĕртен пĕр пысăк кӳлĕ. Патшалăхăн кăнтăр тата хĕвелтухăç пайĕнчи кӳлĕсенче крокодилсем пурăнаççĕ. Саванна патшалăхăн пысăк пайне йышăнать. Тусен тăвайкинче çумăр вăрманĕсем ӳсеççĕ. Чĕрчунсене пĕтернĕпе пĕрех. Пысăк чĕрчунсем (антилопасем, буйволсем, носорогсем, зебрасем, араслансем, слонсем, бегемотсем, крокодилсем, горилласем) заповедниксенче çеç сыхланса юлнă.

Халăх шучĕ — 11,1 млн (2010 -мĕш çулхи çĕртме уйăхĕнчи хаклав). Çулталăкра ӳсни — 2,8 % (фертильность — пĕр хĕрарăм вăтамран 4,99 ача çуратать).

Вăтамран арçынсем 49 çул, хĕрарăмсем 52 çул пурнăнаççĕ. ВИЧ вирусĕ пĕтĕм халăхăн 2,8 % юнĕнче сарăлнă (2007 çулхи хаклав). Хулара 18 % пурăнать. Этно-расса тытăмĕ - хуту (банту шутне кĕрекен) 84 % , тутси (хамитсем шутне кĕреççĕ) 15 %, тва (пигмейсем) 1 %. Официаллă чĕлхесем - франци тата киньяруанда чĕлхи. Суту-илӳре суахили чĕлхи сарăлнă. Халăхăн 69 % (76 % арçын, 64 % хĕрарăм — 2002 çулхи çырав тăрăх) хутла пĕлеççĕ.

Католиксем - 56,5 %, протестантсем 26 %, адвентистсем 11,1 %, мусульмансем 4,6 %, вырăнти тĕрсем 0,1 %, атеистсем 1,7 % (2001).

Çутçанталăк ресурсĕсем — ылтăн, тăхлан, вольфрам, берилли, çутçанталăк газĕ, гидроэнерги, тулăх тăпрасем.

2006-мĕш çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнчен Руанда пилĕк провинци (intara) çине пайланать. Кашни провинци вăтăр района (akarere) пайланать, расонсем секторсем çине пайланаççĕ.

^ Название «руандийский франк» — согласно БСЭ
^ https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/africa
^ https://24tanzania.com/burundi-rwanda-to-start-driving-on-the-left/

Руанда (государство в Африке) — ПСЭ (2010 çулхи раштавӑн 28-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ.)
История Руанды 2008 ҫулхи раштавӑн 1-мӗшӗнче архивланӑ.
Геноцид в Руанде
Руанда. Страна тысячи холмов

п • с • т Мандат территорйĕ пулнисем
Аслӑ Британи	Ирак • Палестина (Иордани, Израиль, Государство Палестина) • Танганьика (почти вся Танзания) • Западный Камерун (часть Нигерии и Камеруна) • Британское Того (восточная часть Ганы)

Франци	Сири (Сири, Ливан, Хатай) • Тухăç Камерун (Камерун пайĕ) • Франци Тоги (Того)

Бельги	Руанда-Урунди (Руанда, Бурунди)

Япони (ИТВ хыççăн АПШ йышне кĕнĕ)	Южный Тихоокеанский мандат (Северные Марианские Острова, Палау, Федеративные Штаты Микронезии, Маршалловы Острова)

Британ доминионĕсем	ЮАС • Юго-Западная Африка (почти вся Намибия) • Уолфиш-Бей (город в Намибии) • Австралия • Новая Гвинея (северная часть Папуа — Новой Гвинеи) • Науру (Науру) • Новая Зеландия • Западное Самоа (Самоа)

п • с • т

Африкăри патшалăхсем

Алжир • Ангола • Бенин • Ботсвана • Буркина-Фасо • Бурунди • Габон • Гамби • Гана • Гвиней • Гвиней-Бисау • Джибути • Замби • Зимбабве • Египет • Кабо-Верде • Камерун • Кени • Комор утравĕсем • Конго Демократиллĕ Республики • Конго Республики • Кот-д'Ивуар • Лесото • Либери • Ливи • Мадагаскар • Малави • Мали • Мавритани • Маврики • Марокко • Мозамбик • Намиби • Нигер • Нигери • Руанда • Сан-Томе тата Принсипи • Свазиленд • Сейшелсем • Сенегал • Сомали • Судан • Сьерра-Леоне • Танзани • Того • Тунис • Уганда • Вӑтаҫӗр Африка Республики • Чад • Экваторти Гвиней • Эритрея • Эфиопи • Кăнтăр Африка Республики

Пăхăнуллисем: Инди океанĕнчи Британи çĕрĕсем • Майотта • Реюньон • Таса Елена утравĕ

Йышăнман патшалăхсем (тивĕç-ирĕкпе — ирĕклĕ): Анăç Сахара • Пунтленд • Сомалиленд

п • с • т Африка пĕрлешĕвĕ
Чăн пайташсем	Алжир • Ангола • Бенин • Ботсвана • Буркина Фасо • Бурунди • Габон • Гамби • Гана • Гвиней • Гвинея-Бисау • Конго Демократи Республики • Джибути • Египет • Замби • Анăç Сахара • Зимбабве • Кабо-Верде • Камерун • Кени • Коморсем • Конго • Кот-д’Ивуар • Лесото • Либери • Ливи • Маврикий • Мавритани • Малави • Мали • Мозамбик • Намиби • Нигер • Нигери • Руанда • Сан-Томе тата Принсипи • Свазиленд • Сейшел Утравĕсем • Сенегал • Сомали • Судан • Сьерра-Леоне • Танзани • Того • Тунис • Уганда • Вăта Африка Республики • Чад • Экваторти Гвиней • Эритрей • Эфиопи • Кăнтăр-Африка Республики • Кăнтăр Судан

Пайташлăхне чаракланă	Мадагаскар

Кĕме пăрахнă	Марокко

п • с • т Франкофони
Чăн пайташсем	Албани \| Андорра \| Армени \| Бельги (Бельгири франци пĕрлĕхĕ) \| Бенин \| Болгари \| Буркина-Фасо \| Бурунди \| Вануату \| Вьетнам \| Габон \| Гаити \| Гана¹ \| Гвиней \| Гвиней-Бисау \| Греци \| Джибути \| Доминика \| Египет \| Кабо-Верде \| Камбоджа \| Камерун \| Канада (Нью-Брансуик, Квебек) \| Кипр¹ \| Коморсем \| Конго Демократиллĕ Республики \| Конго Республики \| Кот-д’Ивуар \| Лаос \| Ливан \| Люксембург \| Маврикий \| Мавритани \| Мадагаскар \| Мали \| Марокко \| Молдави \| Монако \| Нигер \| Руанда \| Румыни \| Сан-Томе тата Принсипи \| Сейшелсем \| Сенегал \| Сент-Люси \| Çурçĕр Македони \| Того \| Тунис \| Франци (Франци Гвиани, Гваделупа, Мартиника, Сен-Пьер тата Микелон) \| Вӑтаҫӗр Африка Республики \| Чад \| Швейцари \| Экваторти Гвиней Căнакан патшалăхсем: Австри \| Армени \| Венгри \| Грузи \| Латви \| Литва \| Мозамбик \| Польша \| Серби \| Словаки \| Словени \| Таиланд \| Украина \| Хорвати \| Чехи ¹Ассоциациленĕ пайташ

п • с • т Мандат территорйĕ пулнисем
Аслӑ Британи	Ирак • Палестина (Иордани, Израиль, Государство Палестина) • Танганьика (почти вся Танзания) • Западный Камерун (часть Нигерии и Камеруна) • Британское Того (восточная часть Ганы)

Франци	Сири (Сири, Ливан, Хатай) • Тухăç Камерун (Камерун пайĕ) • Франци Тоги (Того)

Бельги	Руанда-Урунди (Руанда, Бурунди)

Япони (ИТВ хыççăн АПШ йышне кĕнĕ)	Южный Тихоокеанский мандат (Северные Марианские Острова, Палау, Федеративные Штаты Микронезии, Маршалловы Острова)

Британ доминионĕсем	ЮАС • Юго-Западная Африка (почти вся Намибия) • Уолфиш-Бей (город в Намибии) • Австралия • Новая Гвинея (северная часть Папуа — Новой Гвинеи) • Науру (Науру) • Новая Зеландия • Западное Самоа (Самоа)

Руанда

Географи

Халăх

Тĕнсем

Экономика

Администрациллĕ пайлану

Çав. пекех

Ӑнлантарусем

Каçăсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем