Петĕр Çăлкуç
Пётр Николаевич Ҫӑлкуҫ (чӑн хушамачӗ — Кузьмин; чӑвашла литература псевдонимӗ — Петӗр Ҫӑлкуҫ; 1952 ҫулхи ҫӑвӑн 3-мӗшӗ, Чӑваш Республики — Чӑваш Ен — Шупашкар) — чӑваш сӑвӑҫи, прозаикӗ, куҫаруҫи тата журналисчӗ. Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ культура ӗҫченӗ (1997), В. Е. Митта ячӗллӗ преми лауреачӗ (2001), Чӑваш АССР музыка обществин тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ (1982), Раҫҫейӗн тата Чӑваш Республикин Ҫыравҫисен пӗрлӗхӗн пайташӗ (1997), СССР тата Раҫҫей Журналистсен пӗрлӗхӗн пайташӗ (1977)[1][2][3][4][5].
Пурнӑҫӗ
Пётр Николаевич Кузьмин 1952 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 3-мӗшӗнче Чӑваш АССРти Канаш районӗнчи Кивӗ Шелттем ялӗнче ҫуралнӑ[1][2][3][5]. 1960–1969 ҫулсенче Кивӗ Шелттемри сакӑр ҫул вӗренмелли тата Тӑрмӑшри вӑтам шкулсенче вӗреннӗ[6]. Шкулта вӗреннӗ ҫулсенчех, 1965 ҫулта, хӑйӗн пӗрремӗш «Ҫӗкленчӗ партизан отрячӗ» сӑввине ҫырнӑ[6]. Унӑн сӑввисем районти «Коммунизмшӑн» тата республикӑри «Пионер сасси» хаҫатсенче пичетленме пуҫланӑ[6]. 1969 ҫулта ӑна ҫамрӑк чӑваш ҫыравҫисен канашлӑвне чӗннӗ[6].
1969 ҫулта шкул пӗтернӗ хыҫҫӑн колхозра тата Маяк леспунктӗнче ӗҫленӗ[6]. 1970 ҫулхи кӑрлачран пуҫласа ҫурла уйӑхӗччен — республикӑри ачасен «Пионер сасси» (хальхи «Тантӑш») хаҫатӗнче литература сотрудникӗ[6][2]. 1970 ҫулта И. Н. Ульянов ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх университечӗн историпе филологи факультетне вӗренме кӗнӗ, ӑна 1975 ҫулта вӗренсе пӗтернӗ[1][3][2]. Вӗреннӗ ҫулсенче студентсен «Ҫилҫунат» литература кӗтесне йӗркелекенсенчен пӗри пулнӑ, «Поэзи» секцине ертсе пынӑ тата студентсен «Вутчуль» хаҫат редакторӗ пулса ӗҫленӗ[6].
Университет хыҫҫӑн 1975–1976 ҫулсенче Елчӗк районӗнчи Ҫӗнӗ Пӑва вӑтам шкулӗнче директор ҫумӗ, чӑваш чӗлхипе литературине вӗрентекен пулса ӗҫленӗ[1][3][2]. 1976 ҫулхи утӑ уйӑхӗнче ӑна Елчӗк районӗнчи «Колхоз ялавӗ» хаҫатӑн ҫырусен пайӗн пуҫлӑхне лартнӑ[6][3]. 1977 ҫултанпа — республикӑри ачасемпе ҫамрӑксен «Пионер сасси» (1990 ҫултанпа — «Тантӑш») хаҫатӗнче литература, ӳнер тата нацисем хушшинчи хутшӑнусен пайӗн редакторӗ, унта вӑл 2002 ҫулччен ӗҫленӗ[1][2]. 2002–2006 ҫулсенче ача-пӑча валли тухакан «Тетте» журналӑн редакторӗн ӗҫ вырӑнне йышӑннӑ[1][3]. 2007 ҫултанпа республикӑри «Хресчен сасси» хаҫатра пай редакторӗ пулса ӗҫленӗ[1][3].
2010 ҫулхи ҫурлан 13-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ[1][3][4].
Пултарулӑхӗ
1965 ҫулта ҫырма пуҫланӑ, 1968 ҫултанпа хӑйӗн хайлавӗсене республикӑри хаҫатсемпе журналсен страницисенче пичетленӗ[2]. Лирика тата ача-пӑча сӑввисен, ҫавӑн пекех юмор хайлавӗсен авторӗ[1][2]. Унӑн поэзийӗн тӗп темисем — ҫутҫанталӑка юратасси, туслӑх, патриотизм, тӑван чӗлхе тата культура[6]. Ачасем валли ҫырнӑ хайлавсем ҫутӑ сӑнарлӑ пулнипе, юморпа тата вӗрентӳллӗ пулнипе уйрӑлса тӑраҫҫӗ[6].
Чӑвашла С. В. Михалковӑн, В. С. Высоцкийӗн, Г. Тукайӑн, М. Ю. Лермонтовӑн, А. Л. Бартон сӑввисене, ҫавӑн пекех Раҫҫей халӑхӗсен юмахӗсене куҫарнӑ[1][2][4]. Чи пӗлтерӗшлӗ хайлавӗ — «Тӑхӑр уйӑх» лирикӑпа публицистика поэми, унта савӑнӑҫпа хуйхӑна хирӗҫле лартса кӑтартнӑ[1][2]. Поэмӑна 1986 ҫулхи чӑваш поэзийӗнчи чи лайӑх хайлавсенчен пӗри тесе йышӑннӑ[5]. Ҫавӑн пекех философи тата интим лирикин хайлавӗсем ҫырнӑ[6].
Хисепӗсем
Ӑнлантарусем
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17, 18, 19, 20, 21 Сялгузь, Петр Николаевич (журналист; 1952.05.03-2010.08.13). Чӑваш Ен еткерӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14 60 лет назад родился Сялгусь (Кузьмин) Петр Николаевич (03.05.1952-13.08.2010). Чӑваш Республикин Культура, нацилӗхсен ӗҫӗсен тата архив ӗҫӗн министерстви. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 Сялгузь Пётр Николаевич. Чӑваш энциклопедийӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 Приглашаем на литературный вечер Петра Сялгузя. Чӑваш наци музейӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3 Петӗр Ҫӑлкуҫ. Чӑваш литератури. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16, 17 Петр Сялгусь. На реке. Чӑваш Енӗн культура еткерӗ. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи утӑн 28-мӗшӗ.
Вуламалли
- Георгиева, Н. Петӗр Ҫӑлкуҫ ячӗпе] / Н. Георгиева // Хыпар. – 2011. – 27 ҫурла. – С. 12.
- Герасимова, А. «Савăнăçлă тĕлпулу» савăк кăмăл парнелет / А. Герасимова // Тантăш. – 2009. – 15 юпа (№ 41). – С. 3.
- Гончаренко, Н. Петĕр Çăлкуç: «Пĕччен пулсан поэт – пĕтмеллипех пĕтет» / Н. Гончаренко // Ар. – 2002. – 23-29 утă.
- Егорова, Л. Петĕр Çăлкуç / Л. Егорова // Çилçунат. – 2000. – № 1-2. – С. 53.
- Еливанова, Г. «...Ĕмĕр çав тери хăвăрт иртнĕн туйăнать...» / Г. Еливанова // Тантăш. – 2010. – 19 çурла (№ 34). – С. 7.
- Иванова, Т. Ӗмӗр-ӗмӗр ҫӑлкуҫ пек тапса тӑччӑр / Т. Иванова // Канаш ен. – 2011. – 7 авӑн. – С. 3. – (Ас тӑвӑм).
- Кошкин-Кервен, В. «Ман хамăн пурăнас йĕрке...» / В. Кошкин-Кервен // Тӑван Атӑл. – 2012. – № # – С. 73-76.
- Петр Николаевич Кузьмин // Çил çунат. – 2002. – № 5. – С. 26.
- Çăлкуç, П. Петĕр Çăлкуç: «Кашни чăваш хăй патша. Тронсăр патша...» / П. Çăлкуç ; Л. Давыдова калаçнă // Çĕнĕ ăру. – 2000. – 31 юпа (№ 3). – С. 1-2.
- Талай, Валерий. Петӗр Ҫӑлкуҫа асӑнса : сӑвӑ / В. Талай // Канаш ен. – 2012. – 18 кӑрлач. – С. 4 : ил.
- Прокопьев, В. Çăлкуçĕ пек тапса тăран пултарулăх // Прокопьев, В. Канаш тăрăхĕн ятлă-сумлă çыннисем / В. Прокопьев. – Шупашкар, 2005. – С. 300-303.
- Филиппова, Л. Петĕр Çăлкуç: «Çĕнĕ чăваш ăрăвĕ çитĕнтермелли программа кирлĕ» / Л. Филиппова // Хыпар. – 1998. – 10 нарăс. – С. 4.
- Чермаков, И. Çураçу тĕшши ăçта-ши? / И. Чермаков // Тăван Атăл. – 2000. – № 2. – С. 69-70.
- Шевкен, Гришши. Хӗвел чиксе ҫӳретӗп эп хӗвре... : П. Ҫӑлкуҫа асӑнса : [сӑвӑсем] / Гришши Шевкен // Хыпар. – 2011. – 8 раштав. – С. 4.
- Афанасьев, П. Сялгусь (Кузьмин) Петр Николаевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 389-390.
- Кузьмин Петр Николаевич // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. – Чебоксары, 2014. – С. 234.
- Прокопьев, В. П. Кузьмин Петр Николаевич / В. П. Прокопьев // Канашский район: энциклопедия персоналий. – Чебоксары, 2014. – Кн. 1. – С. 296.
- Ялгир, П. Çăлкуç (Кузьмин) Петр Николаевич // Ялгир, П. Литературный мир Чувашии / П. Ялгир. – Чебоксары, 2005. – С. 110.