Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Токсин Василий Иванович

Токсин Василий Иванович (1899 ҫулхи раштавӑн 29-мӗшӗ, Енӗш Нӑрваш, Хусан кӗпӗрни — 1942 ҫулхи кӑрлачӑн 30-мӗшӗ, Котлас) — совет саманинчи патшалӑх тата парти ӗҫченӗ, историк-марксист, журналист тата публицист. Чӑваш АССР Халӑх Комиссарӗсен Канашӗн(выр.)чăв. председателӗ (1932—1937).

Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ

1899 ҫулхи раштавӑн 29-мӗшӗнче Хусан кӗпӗрнин Ҫӗрпӳ уесӗнчи Енӗш Нӑрваш ялӗнче (халӗ Чӑваш Республикин Тӑвай муниципаллӑ округне кӗрет) ҫуралнӑ. Чӑваш.

1919 ҫулхи пуш уйӑхӗнчен пуҫласа РКП (б) пайташӗ. «Канаш» хаҫатра ӗҫленӗ[1], «Правда» хаҫатӑн(выр.)чăв. тата Раҫҫей телеграф агентствин(выр.)чăв. штатра тӑман корреспонденчӗ пулнӑ. РКСМ Хусан губкомӗ ҫумӗнчи чӑваш секцине йӗркелекенсенчен пӗри. 1917—1919 ҫулсенче, Теччӗ тата Шӑхран учительсен семинарийӗсенче вӗреннӗ май, обществӑпа политика ӗҫне хутшӑннӑ.

1919—1920 ҫулсенче Граждан вӑрҫине хутшӑннӑ: Хусан хулинчи Саппасри ҫарӑн тата Атӑлҫи ҫар округӗн политпайӗнче чӑваш секцин ертӳҫи, тухӑҫ халӑхӗсен уйрӑмӗн пуҫлӑхӗ.

1921—1924 ҫулсенче Мускаври Коммунистсен университетӗнче(выр.)чăв. вӗреннӗ. 1924 ҫултанпа Чӑваш АССРӗнчи парти тата совет ӗҫӗнче: вӗренӳ пайӗн заведующийӗ тата совет парти шкулӗн преподавателӗ, ВКП (б) обкомӗн пичет, культура тата пропаганда пайӗсен заведующийӗ, ҫӗр ӗҫ халӑх комиссарӗн ҫумӗ, Чӑваш АССР финанс халӑх комиссарӗ.

В. И. Токсина 1931 ҫулта Пӗтӗм Раҫҫейри физкультура канашӗн шахмат-шашка секторӗн ертӳҫине суйланӑ.

1932—1937 ҫулсенче Чӑваш АССР Халӑх Комиссарӗсен Канашӗн председателӗ пулнӑ.

1937 ҫултанпа — Шупашкарти кирпӗч савучӗн директорӗ; ҫак должноҫра 1937 ҫулхи юпан 22-мӗшӗнче арестленӗ. Арестленӗ вӑхӑтра Шупашкар хулинче ҫак адреспа пурӑннӑ: Комсомола 15 ҫул ур., 12-мӗш ҫурт. 1939 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 19-мӗшӗнче Атӑлҫи ҫар округӗн ҫар трибуналӗ персе вӗлерме(выр.)чăв. приговор йышӑннӑ (Статья: ст. 19 УК РСФСР, ст. 58 п. 7 УК РСФСР, ст. 58 п. 8 УК РСФСР, ст. 58 п. 11 УК РСФСР). Приговор: «чи пысӑк айӑплавпа айӑплас — персе пӑрахас».

СССР Аслӑ сучӗн Ҫар коллегийӗ 1940 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 20-мӗшӗнче ҫапла йышӑннӑ: «Суд приговорне пӑрахӑҫлас, ӗҫе ҫӗнӗрен пӑхса тухма тавӑрас». Атӑлҫи ҫар округӗн Ҫар трибуналӗн 1941 ҫулхи нарӑс уйӑхӗн 13-мӗшӗнчи йышӑнӑвӗ: «10 ҫула тӗрмене хупас, 5 ҫула политика ирӗкӗсемсӗр хӑварас. Айӑплава 1937 ҫулхи юпа уйӑхӗн 22-мӗшӗнчен пуҫласа шутлас. СССР Аслӑ сучӗн Ҫар коллегийӗн 1941 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 13-мӗшӗнче йышӑннӑ приговора вӑйра хӑварма йышӑннӑ»[2][3].

Реабилитаци тата астӑвӑм

1955 ҫулхи ака уйӑхӗн 8-мӗшӗнче, вилнӗ хыҫҫӑн, реабилитациленӗ. Реабилитацилекен орган: СССР Аслӑ сучӗн пленумӗ. Реабилитаци никӗсӗсем: «Токсин В. И. тӗлӗшпе Атӑлҫи ҫар округӗн Ҫар трибуналӗн приговорне тата СССР Аслӑ сучӗн Ҫар коллегийӗн йышӑнӑвне пӑрахӑҫлас тата РСФСР УПК ст. 4 п. 5 килӗшӳллӗн унӑн ӗҫӗсенче саккуна хирӗҫле туни ҫуккине пула уголовлӑ ӗҫе чарса лартас».

Ҫемье

Ӗҫӗсем

  • Токсин, В. И. Марксистла-ленинла вӗрентӳн черетри задачисем / В. И. Токсин. — Шупашкар : Чӑвашсен патшалӑх издательстви, 1931. — 45 с.;
  • Токсин, В. И. Партин Чулхула организацийӗ 30 ҫул, Чӑваш организацийӗ 11 ҫул тултарнипе пирӗн задачӑсем : [парти обкомӗн, ОКК-син, Шупашкар райкомӗн, обкомолӑн тата партин Шупашкар хула организаципе пӗрле октябрӗн 23-мӗшӗнче пулнӑ пӗрлешӳллӗ чаплӑ ларура тунӑ доклад] / В. И. Токсин. — Шупашкар : Чӑвашсен патшалӑх издательстви, 1931. — 32 с.;
  • Токсин, В. И. Чӑваш АССР-ӗн пӗрремӗш пятилеткин итогӗсем тата халӑх хуҫалӑхӗн 1933 ҫ. планӗ : (1933 ҫ. февр. 12-мӗшӗнче ПСК(б) Партин Чӑваш обкомӗн пленумӗнче тунӑ доклад) / В. И. Токсин. — Шупашкар : Чӑвашиздат, 1933. — 38 с.;
  • Токсин, В. И. Чӑваш Республикин малтанлӑха тунӑ иккӗмӗш пилӗкҫуллӑх планӗ ҫинчен : ПСК (б) П Чӑваш обкомӗн 2-мӗш пленумӗнче В. И. Токсинпа Г. И. Иванов юлташсем тумалли докладӑн тезисӗсем : обком бюровӗ июнӗн 28-мӗшӗнче ҫирӗплетнӗ / В. И. Токсин, Г. И. Иванов. — Шупашкар : Чӑваш Тӗпӗҫтовкомӗ, 1932. — 20 с.;
  • О предварительном варианте второго пятилетнего плана Чувашской республики : тезисы докл. тов. В.И. Токсина и Г.И. Иванова : [одобрены бюро ОК ВКП(б) от 28/VI-1932 г.] / В. И. Токсин, Г. И. Иванов. — [Чебоксары] : ЦИК ЧАССР, [1932].;
  • Токсин, В. И. Об итогах первой пятилетки и народно-хозяйственном плане ЧАССР на 1933 год. Итоги технической реконструкции народного хозяйства ЧАССР за первое пятилетие и задачи на 1933 год : доклады на VI пленуме ОК ВКП(б) / В. И. Токсин, Г. И. Иванов. — Чебоксары : Чувашгиз, 1933. — 74 с.

Ӑнлантарусем

  1. ^ Матюшин П. Н. Репрессии в отношении партийных и советских работников в 30-е годы XX века (по архивным материалам Чувашской АССР) // Ученые записки Казанского университета. Серия: Гуманитарные науки. — Казань: Казанский (Приволжский) федеральный университет, 2009. — Т. 151, вып. 2—2. — . — ISSN 2541-7738. 2017 ҫулхи чӳкӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ.
  2. ^ Архивное дело: РГУ ГИА ЧР, Ф. 2669, оп.2, д.3789-3849 (2103), 4851 (2305)
  3. ^ БД «Жертвы политического террора в СССР»; Гос. Архив Чувашской Республики; Книга памяти Чувашской Республики

Вуламалли

  • Енӗш Нӑрвашран тухнӑ ҫынсем / А. Никитина хатӗрленӗ // Ял ӗҫченӗ (Тӑвай районӗ). — 2022. — 12 август (№ 31). — С. 5 : сӑн ӳкерчӗк;
  • Петров, В. Ответлӑ тӗрлӗ ӗҫсенче / В. Петров // Ял ӗҫченӗ (Тӑвай районӗ). — 2016. — 25 ноябрь. — С. 4 : сӑн ӳкерчӗк;
  • Яклашкин, Н. М. Токсин Василий Иванович / Н. М. Яклашкин // Тӑвай енӗн сумлӑ ҫыннисем / Н. М. Яклашкин. — Шупашкар, 2000. — Пӗрремӗш кӗнеке. — С. 269-270;
  • Матюшин, П. Н. Репрессии в отношении партийных и советских работников в 30-е годы XX века (по архивным материалам Чувашской АССР) / П. Н. Матюшин // Ученые записки Казанского университета. Гуманитарные науки. — 2009. — Т. 151, № 2. — С. 168-174;
  • Назовем их поименно / Чӑваш ен. — 1996. — 22-29 июня (№ 25). — С. 12;
  • Симулин, А. М. Токсин Василий Иванович / А. М. Симулин // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001. — С. 404;
  • Симулин, А. М. Токсин Василий Иванович / А. М. Симулин // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2011. — Т. 4 : Си-Я. — С. 241;
  • Симулин, А. М. Токсин Василий Иванович / А. М. Симулин // Энциклопедия Янтиковского района. — Чебоксары, 2020. — С. 469;
  • Смирнов, В. А. В. И. Токсин / В. А. Смирнов // Светильник разума / В. А. Смирнов. — Москва, 2011. — С. 472-473;
  • Токсин Василий Иванович // Журналисты Чувашии. — Чебоксары, 2006. — С. 23;
  • Токсин Василий Иванович // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. — Чебоксары, 2014. — С. 455.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем