Янту
Янту (выр. Янду) — Раҫҫей Федерацийӗнчи Чӑваш Республикин Шупашкар муниципаллӑ округӗнчи ял. Ҫӗньял-Покровски территори пайне кӗрет (2023 ҫулччен — Ҫӗньял-Покровски ял тӑрӑхӗ).
Этимологи
Ячӗ «Янту» вырӑн ятӗнче пулса кайнӑ[1].
Географи
Чӑваш Республикин ҫурҫӗр енче, район центрӗнчен — Кӳкеҫ посёлокӗнчен — тӳррӗн анӑҫ-ҫурҫӗр-анӑҫалла 12 ҫухрӑмра вырнаҫнӑ. Чикӗсен картти тӑрӑх, Янту ялӗн ҫӗрӗсем «Пучах» СХПК тата «Атӑл» СХПК ҫӗрӗсемпе юнашар вырнаҫнӑ[2].
Климат
Климачӗ вӑтам континенталлӑ. Ҫакӑ ял Тухӑҫ Европа тӳремлӗхӗнче вӑрманлӑ вырӑнта вырнаҫнипе сӑлтавланать.
Кӑрлач уйӑхӗнчи вӑтам температура -13°C. Утӑ уйӑхӗнче 18–20 °C пулать. Хӗлӗсем сивӗ те юрлӑ. Ҫуркунне вӑрӑма тӑсӑлать, ӑшӑ ака уйӑхӗн вӗҫӗнче–ҫу уйӑхӗн пуҫламӑшӗнче килет. Ҫулла ӑшӑ, хӑшпӗр чухне шӑрӑх та пулать. Кӗркунне ҫумӑрлӑ иртет, малтанхи хут ҫӗр юпа уйӑхӗнче шӑнать[3].
Историйӗ
Яла 1934 ҫулта Пӗрремӗш Кивпулӑх (халӗ Кивпулӑх ялӗ йышӗнче) ялӗнчен куҫса килнисем никӗсленӗ.
Кил-ҫуртсен йышӗ улшӑнса пыни:
- 2002 ҫул — 7 кил;
- 2010 ҫул — 11 кил хуҫалӑхӗ.
1934 ҫулта ялта «Янду» колхоз йӗркеленӗ. 2010-мӗш ҫулсем тӗлне ял таврашӗнчи ҫӗрсенче «Пучах» колхоз» СХПК (центрӗ — Пархикасси ялӗнче) тырпул акса ӳстернӗ[4].
Халӑх йышӗ
Экономика тата инфраструктура
Экономика никӗсӗ — ял хуҫалӑхӗ. Ҫынсем хӑйсен хуҫалӑхӗсенче ӗҫлеҫҫӗ. Ял таврашӗнчи ҫӗрсен пысӑк пайне «Пучах» колхоз» СХПК (тӗп ӗҫӗсем — тырӑ ӳстересси, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетесси) усӑ курать[4]. Унӑн тӗп усадьби юнашарти Пархикасси ялӗнче вырнаҫнӑ.
Социаллӑ тытӑм учрежденийӗсем (фельдшерпа акушер пункчӗ, клуб, библиотека, лавкасем) ялта ҫук. Ял халӑхне территори пайӗн административлӑ центрӗнче — Пархикасси ялӗнче — вырнаҫнӑ учрежденисем тивӗҫтереҫҫӗ[10].
Транспорт
Ял районти ҫулсемпе вырӑнти пӗлтерӗшлӗ ҫулпа ҫыхӑннӑ. Яла тӳррӗн ҫӳрекен автобус маршручӗ ҫук.
Общество транспорчӗн ҫывӑхри чарӑнӑвӗ («Пархикасси») ял тӑрӑхӗн административлӑ центрӗнче вырнаҫнӑ. Ун урлӑ Шупашкар хулин автовокзалӗпе ҫыхӑнтаракан хулаҫум маршручӗсем (тӗслӗхрен, 121-мӗш, 161-мӗш №-лӗ) ҫӳреҫҫӗ[11].
Ӑнлантарусем
- ^ Н.Н. Камасева. Энциклопедия Чебоксарского района : Янду (выр.). Энциклопедии Цифровая библиотека НБ ЧР. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 6-мӗшӗ.
- ^ Приложение N 1. Картографическое описание границ Синьял-Покровского сельского поселения. base.garant.ru. Гарант. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 23-мӗшӗ.
- ^ Погода в Янду на неделю (Чебоксарский район, Чувашия) (выр.). meteo7.ru. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи нарӑсӑн 6-мӗшӗ.
- ^ 1, 2 В.И. Алиней, Н.С. Яковлева. Янду. Чувашская энциклопедия. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 23-мӗшӗ.
- ^ Коряков Ю.Б. База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России». lingvarium.org. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 23-мӗшӗ.
- ^ Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской республики по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. — Чувашстат, 2012. — 82 с.
- ^ https://rosstat.gov.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm.
- ^ https://web.archive.org/web/20150909142112/http://gov.cap.ru/HOME/158/smo/msu-317.doc.
- ^ https://rosstat.gov.ru/vpn/2020/Tom1_Chislennost_i_razmeshchenie_naseleniya.
- ^ Приказ Министерства труда и социальной защиты Чувашской Республики «О создании участковой социальной службы» (Приложение № 1). Официальный интернет-портал правовой информации. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 23-мӗшӗ.
- ^ Реестр межмуниципальных маршрутов регулярных перевозок автомобильным транспортом Чувашской Республики. Электронный фонд правовых и нормативно-технических документов. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи кӑрлачӑн 23-мӗшӗ.
