Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Скородумов Николай Григорьевич

Disambig gray.svg Скородумов хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.
Disambig gray.svg Скородумов Николай хушаматлă урăх çынсем çинчен РУВИКИ-ре статьясем пур.

Скородумов Николай Григорьевич (1925 ҫулхи ҫурлан 14-мӗшӗ, Крылово, Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики — 2013 ҫулхи авӑнӑн 26-мӗшӗ, Шупашкар) — патшалӑх ӗҫченӗ, спорт йӗркелӳҫи, Чӑваш Республикин тава тивӗҫлӗ физкультурӑпа спорт ӗҫченӗ (1996), СССР физкультура отличникӗ. Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ. 1963—1975 ҫулсенче Чӑваш АССР физкультурӑпа спорт комитечӗн председателӗ пулнӑ[1].

Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ

1925 ҫулхи ҫурлан 14-мӗшӗнче Чӑваш АССРӗн Улатӑр уесӗнчи Висяга ялӗнче (халӗ Чӑваш Республикин Пӑрачкав муниципаллӑ округӗнчи Крылово ялӗ) хресчен кил-йышӗнче ҫуралнӑ. 1937 ҫулта Висяга пуҫламӑш шкулӗнчен вӗренсе тухса Чӑваш АССР Кувакин районӗнчи Мишуково ҫичӗ ҫул вӗренмелли шкулне вӗренме кӗнӗ. 1940 ҫулта И. Н. Ульянов ячӗллӗ Пӑрачкав педагогика училищине вӗренме кӗнӗ. Хӑйӗн автобиографийӗнче Н. Г. Скородумов вӑрҫӑ вӑхӑчӗ пирки хӑй аллипе ҫапла ҫырнӑ[2]:

«1943 ҫулхи кӑрлачӑн 7-мӗшӗнче Пӑрачкав педучилищин юлашки виҫҫӗмӗш курсӗнчен Хӗрлӗ Ҫара илчӗҫ. 1944 ҫулхи ҫурла уйӑхӗнче Тула пулеметпа миномет училищинчен вӗренсе тухнӑ. Ҫав ҫулхи авӑн уйӑхӗнче 285 стрелоксен дивизийӗн 1085 стрелоксен полкӗн стрелоксен взвочӗн командирӗ пулса тӑтӑм. Литвана (3-мӗш Прибалтика фрончӗ(выр.)чăв.), Польшӑна (1-мӗш Украина фрончӗ) ирӗке кӑларассишӗн пынӑ ҫапӑҫусене хутшӑннӑ. 1945 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗн пуҫламӑшӗнче пирӗн дивизи 6 талӑкра 400 ҫухрӑм марш-бросок(выр.)чăв. (ҫуран) тунӑ. Вара тӳрех нимӗҫсемпе ҫапӑҫӑва кӗнӗ. 1945 ҫулхи нарӑсӑн 2-мӗшӗнче Германи территоринче йывӑр аманнӑ. 6 уйӑх госпитальсенче сипленнӗ. 1945 ҫулхи ҫурлан 1-мӗшӗнче 3 ушкӑн инваличӗ пулса киле таврӑннӑ».

1947—1949 ҫҫ. Николай Григорьевич Пӑрачкав районӗнчи Висяга ял канашӗн председателӗнче ӗҫленӗ. 1950 ҫулта Пӑрачкав педагогика училищине вӗренсе пӗтерсе «Пуҫламӑш шкул вӗрентекенӗ» специальноҫа алла илнӗ. 1951—1953 ҫулсенче ВЛКСМ Пӑрачкав район комитечӗн пӗрремӗш секретарӗ пулса ӗҫленӗ. 1953 ҫулхи пуш уйӑхӗнче ӑна Чӑваш облаҫӗн комсомол комитечӗн ҫарпа физкультура пайӗн заведующийӗ, 1954 ҫулхи ҫӗртме уйӑхӗнче пропагандӑпа агитаци пайӗн заведующийӗн ҫумӗ пулма ҫирӗплетнӗ. 1957 ҫулхи ҫу уйӑхӗнчен пуҫласа 1960 ҫулхи пуш уйӑхӗччен «Урожай» ирӗклӗ спортобществӑн(выр.)чăв. Чӑваш облаҫ канашӗн председательне лартнӑ. 1960 ҫулхи пуш уйӑхӗнче КПСС Чӑваш обкомӗн пропагандӑпа агитаци пайӗн инструкторӗ пулса тӑнӑ, 1955—1960 ҫулсенче И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институчӗн историпе филологи факультетӗнче куҫӑн мар майпа вӗреннӗ[2].

1963—1975 ҫулсенче Чӑваш АССР Физикультурӑпа спорт комитечӗн председателӗнче вӑй хунӑ. Николай Григорьевич республикӑри физкультурӑпа спорт комитетӗнче ӗҫленӗ тапхӑрта спорт ӗҫӗнче курӑмлӑ ӗҫсем туса ирттернӗ: 1963 ҫулччен Чӑваш АССРӗнче пурӗ 12 спорт мастерӗ кӑна хатӗрленӗ, 1963—1975 ҫулсенче 170 СССР спорт мастерне, ҫав шутра СССР, тӗнче чемпионӗсене, Олимп вӑййисен чемпионӗсене — В. Соколов тата В. Ярды — хатӗрленӗ; Канаш педагогика училищинче физкультура уйрӑмне (1964), И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институтӗнче вӑй-хал воспитанийӗн факультетне (1969) уҫнӑ; Шупашкарти «Спартак» спорт ҫуртне тата Октябрь 60 ҫул тултарнӑ ятлӑ Тӗп стадиона (1998 ҫултанпа «Олимпийский» стадион) тӑвас ӗҫе хастар хутшӑннӑ (1977 ҫулта хута янӑ); республикӑри хуласемпе районсенче спорт залӗсем тата ытти спорт объекчӗсем тунӑ[2].

Чӑваш АССРӗнчи спорт ӗҫченӗсенчен чи малтан Совет Союзӗн пӗрлештернӗ командисене тӗнче шайӗнчи ӑмӑртусене (1970—1975) илсе ҫӳренӗ. Рескомра ӗҫленӗ чухне СССР тата РСФСР пӗрлештернӗ командисене Польшӑна, Болгарие, Югославие, Чехословакие, ҫавӑн пекех Мюнхен хулинчи ХХ ҫуллахи Олимп вӑййисене(выр.)чăв. (Германи, 1972) специалистсен ушкӑнне ертсе кайнӑ[2].

Ҫӑмӑл атлетика енӗпе республика (РСФСР) категориллӗ судья. 1975—1985 ҫулсенче Пӗтӗм Союзри «Пӗлӳ» обществӑн Чӑваш АССРенчи организацийӗн правленийӗн яваплӑ секретарӗ пулса ӗҫленӗ. 1990—1993 ҫулсенче Чӑваш Республикин ыркамӑллахпа сывлах фончӗн правлени инструкторӗнче вӑй хунӑ[1].

1995 ҫулта Н. Г. Скородумова Чӑваш патшалӑх гуманитари ӑслӑлӑхӗсен институчӗ кӑларакан «Краткая чувашская энциклопедия» энциклопедин редакци коллегине эксперт пулса кӗртнӗ, унта вӑл П. П. Сидоров спорт журналисчӗн статйисемпе ӗҫленӗ, унпа соавтор пулса Чӑваш Республикин спортсменӗсемпе тренерӗсем ҫинчен 140 справка ҫырнӑ. Вӑл «Чӑваш спорт энциклопедине» икӗ кӑларӑмпа (2007, 2012) хатӗрлесе пичетленӗ. Н. Г. Скородумовӑн «Чӑваш спорт энциклопедийӗ» 2012 ҫулта Раҫҫей Федерацийӗн субъекчӗсем хушшинчи вӑй-хал культурипе спорт ҫинчен кӑларнӑ чи лайӑх кӗнекесен Пӗтӗм Раҫҫейри конкурсӗнче «Ачасемпе яш-кӗрӗм валли спорт ҫул-йӗрне ҫутатакан чи лайӑх кӗнеке» номинацире виҫҫӗмӗш вырӑн йышӑннӑ[2].

Н. Г. Скородумов 2013 ҫулхи авӑнӑн 26-мӗшӗнче вилнӗ. Сывпуллашу церемонийӗ Шупашкарти вӑл хӑй вӑхӑтӗнче ӑна тӑвас тесе вӑй-хал хывнӑ «Олимпийский» стадионта иртнӗ[2].

Астӑвӑм

Чӑваш Республикин хальхи историйӗн патшалӑх архивӗнче Николай Григорьевич Скородумовӑн харпӑр фончӗ упранать. Фондра Николай Григорьевичӑн тӗпчев ӗҫӗ-хӗлӗн, унӑн биографийӗн докуменчӗсем, ҫырӑвӗсем, хӑйӗн ӗҫӗсем валли кӑсӑклантаракан темӑсене кура пухса калӑпланӑ документсем пур. Ҫак харпӑр фондӑн ытларах пайӗ Чӑваш Енри физкультурӑпа спортӑн историйӗпе хальхи вӑхӑтне кӑтартакан фотодокументсем. Ҫавӑн пекех фондра фотодокументсен негативӗсем пур. Фонд 1912—2013 ҫулсенчи тапхӑра пырса тивет, управра пурӗ 524 единица[2].

Ӗҫӗсем

  • Скородумов Н. Г. Родина академика А. Н. Крылова / Н. Г. Скородумов. — Чебоксары, 2003. — 118 с.;
  • Скородумов, Н. Г. Физическая культура и спорт в Чувашии (ХХ в. ) / Н. Г. Скородумов. — Чебоксары, 1994. — 383 с.;
  • Скородумов, Н. Г. Чувашская спортивная энциклопедия : [1600 статей] / Н. Г. Скородумов. — Чебоксары, 2007. — 398 с., [20] л. цв. фот. с.;
  • Скородумов, Н. Г. Чувашская спортивная энциклопедия: [1800 статей, более 400 иллюстраций] / Н. Г. Скородумов. — Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2012. — 446 с., илл.

Ҫавӑн пекех «Чӑваш энциклопедиийӗ» валли 250 статья (2007, 2008, 2009, 2011) ҫырнӑ, «Краткая чувашская энциклопедия» (2001) кӑларӑма хатӗрлеме хутшӑннӑ.

Хисепӗсем

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 И. И. Бойко. Скородумов Николай Григорьевич (выр.). Чувашская энциклопедия. Чувашский государственный институт гуманитарных наук. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8 Кочешкова Вероника Геннадьевна. Николай Скородумов: жизнь в спорте Чувашии (выр.). Государственный архив современной истории Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 25-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Сидоров, П. Вӑрҫӑра ҫӗнтерме физкультурӑпа спорт та пулӑшнӑ : [ӗҫпе вӑрҫӑ тата спорт ветеранӗсем ҫинчен] / П. Сидоров // Хыпар. — 2005. — 12 ҫурла. — С. 4.;
  • Бойко, И. И. Скородумов Николай Григорьевич / И. И. Бойко // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2011. — Т. 4 : Си-Я. — С. 36.;
  • Железняков, В. Энциклопедия Николая Скородумова / В. Железняков ; фото автора // Феникс Чувашии. — 2020. — 28 мая (№ 5). — С. 7 : фот.;
  • Константинова, А. Большой вклад внес в развитие спорта / А. Константинова // Порецкие вести. — 2020. — 12 августа (№ 60). — С. 3 : фот.;
  • Лоскутов, Н. В. Скородумов Николай Григорьевич / Н. В. Лоскутов // Порецкая энциклопедия. — Чебоксары, 2023. — С.349;
  • Многоликий спорт : [о ветеранах войны, труда и спорта Ростиславе Павловиче Сретенском, Николае Григорьевиче Скородумове, Авенире Семеновиче Харитонове] / фот. В. Романова // Советская Чувашия. — 1999. — 13 мая. — На снимке: Н. Г. Скородумов, Р. П. Сретенский, А. С. Харитонов;
  • Председатели : [о первых рук. гос. органов в области физ. культуры и спорта] // Почтовый экспресс. — 2010. — 26 мая — 1 июня (№ 21). — С. 13.;
  • Светлой памяти Скородумова Николая Григорьевича : [некролог] // Советская Чувашия. — 2013. — 28 сент. — С. 4 : фот.;
  • Скородумов, Н. Николай Скородумов: «Спортивная энциклопедия нашла своего читателя» / Н. Скородумов ; зап. С. Кузьмин] // Вперед (Шумерлинский р-н). — 2012. — 2 нояб. — С. 6, 11. — То же // Малалла. — 2012. — 2 ноябрь;
  • Скородумов, Н. Теряем мы хорошие традиции : [беседа с засл. работником физич. культуры и спорта Чуваш. Респ., рук. респ. совета ветеранов спорта Николаем Григорьевичем Скородумовым] / Н. Г. Скородумов ; беседовал Ю. Плотников // Советская Чувашия. — 2000. — 17 авг.;
  • Скородумов Николай Григорьевич // Энциклопедия чувашской журналистики и печати. — Чебоксары, 2014. — С. 398.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем