Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Фандеев Тимофей Игнатьевич

Фандеев Тимофей Игнатьевич (1918 ҫулхи нарӑсӑн 19-мӗшӗ, Йăмалăх — 1999 ҫулхи чӳкӗн 1-мӗшӗ, Шупашкар) — чӑваш музыканчӗ, композитор, баянист, педагог. Чӑваш АССР тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (1968), РСФСР тава тивӗҫлӗ ӳнер ӗҫченӗ (1978).

Пурнӑҫӗпе ӗҫӗ-хӗлӗ

1918 ҫулхи нарӑсӑн 19-мӗшӗнче Хусан кӗпӗрнин Чикме уесӗнчи (халӗ Чӑваш Республикин Етӗрне районӗ) Йӑмалӑх ялӗнче ҫуралнӑ.

1937—1938 ҫулсенче Тимофей Фандеев Чӑваш академи театрӗн баянисчӗ пулнӑ, 1938—1939 ҫулсенче Пушкӑрт АССРӗнчи Пишпӳлек чӑваш театрӗн музыка пайне ертсе пынӑ, баянисчӗ шутланнӑ[1].

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫине хутшӑннӑ[1], артиллери ҫарӗсенче Инҫет Хӗвелтухӑҫӗнче хӗсметре тӑнӑ. Вӑрҫӑ хыҫҫӑн, 1947 ҫулта, Шупашкарти музыка училищин вокал уйрӑмӗнчен вӗренсе тухнӑ. 1946—1947 ҫулсенче Чӑваш радиокомитечӗн вокал ансамблӗн баянисчӗ пулса ӗҫленӗ. Хӑйӗн пӗлӗвне малалла ӳстерес тӗллевпе 1952 ҫулта Хусан консерваторине(выр.)чăв. (А. С. Леман(выр.)чăв. композици класӗнче) вӗренсе пӗтернӗ[2].

1955—1956 ҫулсенче Фандеев Чӑваш радиовӗн кӗвӗ ярӑмӗн редакторӗ пулнӑ, 1956—1963 ҫулсенче «30 лет Чувашской АССР» рабочисен клубӗнчи ҫамрӑксен юрӑпа ташӑ ансамблӗн илемлӗх ертӳҫи пулса ӗҫленӗ, 1963—1964 ҫулсенче — Чӑваш АССРӗн халӑх пултарулӑхӗн ҫурчӗн директорӗ. 1964 ҫултанпа Т. И. Фандеев И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика институчӗн (халӗ — И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чӑваш патшалӑх педагогика университечӗ) музыкӑпа педагогика факультечӗн аслӑ преподавателӗ пулса ӗҫленӗ. 1972—1979 ҫулсенче Чӑваш АССР композиторӗсен пӗрлешӗвӗн консультанчӗ шутланнӑ[2].

1999 ҫулхи чӳк уйӑхӗн 1-мӗшӗнче Шупашкарта вилнӗ. 5-мӗш хула масарне пытарнӑ[3].

Ӗҫӗсем

Тимофей Фандеев хӑйӗн кӗвӗлес пултарулӑхне тӗрле жанрсенче, уйрӑмах оркестр кӗввинче, кӑтартнӑ. Унӑн хайлавӗсен шутӗнче: симфони(выр.)чăв. тата симфони поэмисем(выр.)чăв., кантатӑсем(выр.)чăв. тата увертюрӑсем(выр.)чăв., балет тата юрӑ-кӗвӗллӗ камит, опереттӑсем, инструмент концерчӗсем, хорсем тата юрӑсем. Соло концерчӗн жанрӗнче ӗҫленӗ май симфони оркестрӗпе пӗрле баян, альт тата труба валли концертсем ҫырнӑ. Ҫырнисен пуххисене 6 альбомра пичетлесе кӑларнӑ[4].

Паллӑ ӗҫӗсем: «Нарспи» опера, «Телей», «Тӗлӗнтермӗш туй» опереттӑсем; «Телей чечекӗ» балет; «Ик мулкача хӑвалакан», «Кай, кай Ивана», «Виҫӗ туй» юрӑ-кӗвӗллӗ камитсем; симфони оркестрӗ валли – «Советская Чувашия» сюита, «Акатуй» ташӑ сюити, «Тӑван ҫӗршывра» симфони поэми; «Иван Яковлев» кантата; хор валли юрӑсем «Колхозниксен ӗҫ юрри» (А. А. Ӗҫхӗл сӑввипе), «Ҫуралнӑ ҫӗршыв» (А. С. Артемьев), «Вӗҫтӗр юрӑ Мускава» (А. Е. Алка), «Мухтавлӑ ӗҫ», «Кӗмӗл уйӑх хӑпарать» (В. И. Давыдов-Анатри) тата ыттисем те[4].

Астӑвӑм

Чӑваш Республикин пичет патшалӑх архивӗн фончӗсенче Фандеев Т. И. нота хайлавӗсем тата Тимофей Игнатьевичӑн пултарулӑхӗ ҫинчен 20 яхӑн публикаци упранать.

Хисепӗсем

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Деятели культуры и искусства : Фандеев Тимофей Игнатьевич. Пӑхнӑ кун: 2022 ҫулхи акан 17-мӗшӗ. Архивланӑ 2022 ҫулхи акан 17-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2 Л. И. Бушуева. Фандеев Тимофей Игнатьевич (выр.). Чувашская энциклопедия. Чувашский государственный институт гуманитарных наук. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 22-мӗшӗ.
  3. ^ Фандеев Тимофей Игнатьевич. Пӑхнӑ кун: 2022 ҫулхи акан 17-мӗшӗ. Архивланӑ 2022 ҫулхи акан 17-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2 Ушенина Анастасия Алексеевна. Тимофей Игнатьевич Фандеев – выдающийся чувашский композитор (выр.). Государственный архив совеременной истории Чувашской Республики (19 нарӑсӑн 2023). Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 10-мӗшӗ.
  5. ^ Указ Президиума Верховного Совета Чувашской АССР (выр.). Национальная библиотека Чувашской Республики. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи ҫурлан 10-мӗшӗ.
  6. ^ Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 10 октября 1978

Вуламалли

  • Ильин, С. Чун хавалӗ / С. Ильин // Клуб и нар. творчество. — 2000. — Май (№ 5). — С. 4;
  • Илюхин, Ю. Халӑха тивӗҫлӗ пуянлӑх / Ю. Илюхин // Ялав. — 1988. — № 2. — С. 30-31;
  • Илюхин, Ю. Янраҫҫӗ кӗввисем / Ю. Илюхин // Коммунизм ялавӗ. — 1988. — нарӑс, 19;
  • Юррисем чуна тыткӑнлаҫҫӗ… // Хыпар. — 2011. — 26 пуш. — С. 13;
  • Ялгир, П. Эх, юрла тӑван / П. Ялгир // Ялав. — 1997. — № 8. — С. 84-85;
  • Бушуева, Л. И. Фандеев Тимофей Игнатьевич / Л. И. Бушуева // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2011. — Т. 4 : Си-Я. — С. 340-341;
  • Илюхин, Ю. Певец родного края / Ю. Илюхин // Советская Чувашия. — 1978. — 19 февр.;
  • Илюхин, Ю. А. Тимофей Игнатьевич Фандеев: 1918-1999. Певец родного края / Ю. А. Илюхин, Л. И. Бушуева // Мастера музыкального искусства. — Чебоксары, 2009. — С. 305-318;
  • Илюхин, Ю. А. Фандеев Тимофей Игнатьевич / Ю. А. Илюхин // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001. — С. 425;
  • Илюхин, Ю. А. Фандеев Тимофей Игнатьевич / Ю. А. Илюхин // Краткая ядринская энциклопедия. — Чебоксары, 2006. — С. 236;
  • Фандеев Тимофей Игнатьевич : [некролог] // Советская Чувашия. — 1999. — 3 нояб.

Каҫӑсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем