Çĕнĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)

Çĕнĕ Ахпӳрт
	Ял-хула
Çĕнĕ Ахпӳрт
	Çĕнĕ Ахпӳрт
Ялав	Герб
	55°05′13″ с. ш. 47°41′30″ в. д.GЯO
Патшалӑх	Раҫҫей Федерацийӗ
Федераци субъекчӗ	Чăваш Ен
Муниципаллă район	Патăрьел
Ял тăрăхĕ	Çĕнĕ Ахпӳрт
Пуҫлӑх	Тукмаков Валентин Петрович
Историпе географи
Никӗсленӗ	XVIII ӗмӗр
Сехет тӑрӑхӗ	UTC+3:00
Халӑх йышӗ
Халӑх йышӗ	1105 ҫын (2010)
Национальноҫсем	чăвашсем
Конфессисем	православсем
Катойконим	çĕнĕахпÿртсем, çняхпÿртсем, çĕнахпÿртсем
Официаллӑ чӗлхе	чӑвашла тата вырӑс чӗлхи
Цифра идентификаторӗсем
Телефон кочӗ	+7 83532
Почта индексӗ	429353
ОКТМО кочӗ	97507000201
ОКАТО кочӗ (2014 ҫулччен)	97207840001
	gov.cap.ru/main.asp?govid=299
	Çĕнĕ Ахпӳрт

Урăх пĕлтерĕшĕсене Çĕнĕ Ахпӳрт (пĕлтерĕшĕсем) статьяра вулăр.

Çĕнĕ Ахпӳрт(выр. Новое Ахпердино), — Чăваш Енĕн Патӑрьел районӗнчи ял. Пăла шывĕн сулахай çыранĕнче вырнаçнă.

Тавралăх

Ку тĕлте Пăлана Çăкал тата Хулаçырми ятлă шывсем юхса кĕреççĕ. Ял хирĕнче, хĕвелтухăç еннелле кайсан, авалхи чул юпа пур (ăна карта тытса çавăрса тирпейленĕ).

Ял тытăмĕ, халăх йышĕ

Ялта вăтам шкул, ял вулавăшĕ, фельдшер-аккушер пункчĕ, культура çурчĕ, "Çеçпĕл" ача-сачĕ, çыхăну уйрăмĕ вырнаçнă.

Урамĕсем

Аялти Аслă урам- Ленин урамĕ.
Çӳлти Аслă урам- Çĕнтерĕве 50 çул урамĕ.
Пикшик урамĕ - Карла Маркса урамĕ.
Урлă кассем:
Çăкал касси
Шакки касси - Гагарин касси.
Лекeр касси - Кооператив касси.
Маюр касси - Чăваш касси.
Малти кас- Спорт касси.
Шкул касси.
Бородовсен касси- Комсомол урамĕ.
Петуховсен касси - Ворошилов урамĕ.
Каштановсен касси- Николаев космонавт урамĕ.
Çĕнĕ кас.

Истори

"Ахпÿрт" сăмахăн этимологине М.Р.Федотов профессор ăнлантарса панă^[2].

Чăн малта Ак Бэрдĕ тени тăрать. "Ак" кунта пĕр-пĕр лайăх (позитивлă) сăнара палăртать, чăвашла "Хак" тенипе танлаштарăр (арабизм: Турă, Чăнлăх, Сиплĕх тата ытти те). Бэрдĕ — стандартлă тĕрĕк чĕлхисенче — пачĕ. Çапла вара иккĕшне пĕрле тусан "Турă Пачĕ" тенине пĕлтерет. Çынсене çавнашкал ят панă тахçан. "Пÿрт" тени каярахпа çеç, контаминациленнине кура, сиксе тухнă.

Çĕнĕ Ахпӳрте XVII ӗмӗр вĕçĕнче Кивĕ Ахпӳрт ялĕнчен уйрăлса тухнисем никĕсленĕ.^[3]

Тĕрлĕ çулсенче Çĕнĕ Ахпӳртрен хăйĕнчен Пăлакасси тата Козловка ялĕсем уйрăлса тухнă.

Паллă çыннисем

Волкова Ольга Ильинична — РСФСР çутĕç отличникĕ .
Данилов Виктор Данилович (1897-1933) — Чăваш Енĕн çар комиссарĕ (1925), Чăваш АССРĕн территорилле çар округĕн пуçлăхĕ (1925-1926), Мари облаçĕн территорилле çар округĕн пуçлăхĕ (1926-мĕш çул хыççăн).
Каштанов Михаил Филиппович, Чăваш комсомолĕн чи малтанхи ертӳçисенчен пĕри, каярахпа —полковник-инженер. Çамрăк чухне Теччĕре Ҫеҫпӗл Мишшипе пĕрле (пĕр вăхăталла) вĕреннĕ. Паллă Раççей историкĕн С.М.Каштановăн (1932 çур.)^[4] ашшĕ.
Каштанов Алексей Федотович (1919-?) — РСФСР çутĕç отличникĕ (1974).
Лекарев Ксенофонт Емельянович — РСФСР çутĕç отличникĕ (1979).
Люкина Елизавета Михайловна — Раççей çутĕç отличникĕ .
Сачкова Людмила Николаевна, - çыравçă.
Силэм Юлия Александровна (1951 çур.) — çыравçă, философи ăславĕсен кандидачĕ.
Тукмаков Пётр Васильевич — нумай çул хушши вырăнти колхоза ăнăçлă ертсе пынăскер.
Тукмакова Мария Александровна — РСФСР çутĕç отличникĕ (1983).
Майоров Иван Григорьевич (1957 çур.) — Куславкка районĕн пуçлăхĕ (2002-2012).
Урукова Римма Николаевна — РСФСР çутĕç отличникĕ .
Чумерин Николай Иванович — Раççей çутĕç отличникĕ (1996).

Кăсăклă фактсем

Майков Евгений Иванович генерал-лейтенант ачалăхĕпе яшлăхĕ Çĕнĕ Ахпӳртре иртнĕ.

Çĕнĕ Ахпӳрт тахçан ĕлĕк пулнă "Шурă çухасем" текен хурахсен ушкăнĕпе паллă. Паллах, кунпа мухтанмаллисемех çук, анчах та çак пулăм хăйне майлă йĕр хăварнă; вăл хальхи ăрăва мĕнле пулмалла марри çинчен вĕрентет. Хурахсем хĕлле сурăх тирĕнчен тунă шурă çухасемлĕ тумтирсемпе çӳренĕ, ят шăпах çавăнтан пырать. Ушкăна, унпа çыхланнисене каярахпа тытса суд тунă, пысăк сроксем парса хасаланă. Кун пирки кăштах К.Е.Лекарев кĕнекинче çырса кăтартнă.

Вуламалли

Лекарев К.Е. Тăван ялăм, савнă ял. Патăрьел, 1998.
Казаков, Николай. Топонимика местного края. 7-мĕш класра вĕренекенĕн ĕçĕ.

Ӑнлантарусем

^ Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. Стат. сборник / Чувашстат - Чебоксары, 2012 – 82 с.
^ Федотов М.Р. НЕУМЕСТНЫЕ СПОРЫ О ПЕРЕИМЕНОВАНИИ. // «СЧ» №224, 14 ноября 1996 г. (Ку статьяна ак çак вырăнта вулама пулать 2020 ҫулхи ҫӑвӑн 27-мӗшӗнче архивланӑ.: Терентьев, В. М. Духовное и научное наследие академика М. Р. Федотова : [о жизнедеятельности известного ученого-языковеда, алтаиста, корифея чувашской тюркологии]. Кн. 2 / В. М. Терентьев ; [под ред. А. П. Хузангая]. - Чебоксары : Новое Время, 2011. -. - 575 с.// с.96-97)
^ Г.Ф.Мулюков. Ордена Ленина колхоз "Гвардеец". Чебоксары, 1983. — С. 9.
^ Димитриев В.Д. Чăваш энциклопедийĕнчи статья.

Каçăсем

Чăваш Енри пурăнан вырăнсем 2017 ҫулхи юпан 16-мӗшӗнче архивланӑ.

[1] Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики по итогам Всероссийской переписи населения 2010 года. Стат. сборник / Чувашстат - Чебоксары, 2012 – 82 с.

[Т2-2] Федотов М.Р. НЕУМЕСТНЫЕ СПОРЫ О ПЕРЕИМЕНОВАНИИ. // «СЧ» №224, 14 ноября 1996 г. (Ку статьяна ак çак вырăнта вулама пулать 2020 ҫулхи ҫӑвӑн 27-мӗшӗнче архивланӑ.: Терентьев, В. М. Духовное и научное наследие академика М. Р. Федотова : [о жизнедеятельности известного ученого-языковеда, алтаиста, корифея чувашской тюркологии]. Кн. 2 / В. М. Терентьев ; [под ред. А. П. Хузангая]. - Чебоксары : Новое Время, 2011. -. - 575 с.// с.96-97)

[3] Г.Ф.Мулюков. Ордена Ленина колхоз "Гвардеец". Чебоксары, 1983. — С. 9.

[4] Димитриев В.Д. Чăваш энциклопедийĕнчи статья.

[1]

[2]

[3]

[4]