Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Хӗрлӗ Ҫыр (Шупашкар районӗ)

Disambig gray.svg Ку терминӑн ытти пӗлтерӗшсем те пур, Хĕрлĕ Çыр (пĕлтерĕшсем) пăхăр.

Хӗрлӗ Ҫыр (выр. Хирле-Сир) — Чӑваш Республикин Шупашкар районӗнчи ял.

Тавралăхӗ

Хӗрлӗ Ҫыр ялӗ Шупашкартан 2 ҫухрӑмра, Кукеҫ район центрӗнчен 3 ҫухрӑмра вырнаҫнӑ. Инҫех мар М-7 автоҫул иртет.

Ялӑн анӑҫ енче Хура ҫӑл ятлӑ ҫырма пур, вӑл Ҫатракасси ялӗн ҫӗнӗ урамӗсем патнех тӑсӑлать.

Ялти урамсем: Вӑрман, Совет, Кӑнтӑр, 9-мӗш Май, Арман, Ҫӑлтӑр.

Историйӗ

1964 ҫулхи ҫӗртмен 5-мӗшӗнче Хӗрлӗ Ҫырпа Вӑрманкас ялне пӗрлештернӗ те пӗрлешнӗ ял ятне Хӗрлӗ Ҫыр ята хӑварнӑ[2]. Вӑрманкас ялӗ Вӑрман урамӗ пулса юлнӑ.

1927 ҫулхи юпан 1-мӗшӗнче районсемпе ял канашӗсене туса хуриччен ял Шупашкар уесӗн Шупашкар вулӑсне кӗнӗ. Каярахпа Шупашкар районне кӗме тытӑннӑ, хальхи вӑхӑтра Шупашкар муниципаллӑ округне кӗрет (Лапсар территори пайӗ). 1927 ҫулхи юпан 1-мӗшӗнче ял Ҫӗньял ял канашӗ йышне кӗнӗ. 1929 ҫулхи кӑрлачӑн 4-мӗшӗнче ӑна Ҫӗньял-Ойкас ял канашне кӗртнӗ, 1954 ҫулхи ҫӗртмен 14-мӗшӗнче — Кӳкеҫ ял канашне. 1979 ҫулхи раштавӑн 3-мӗшӗнчен пуҫласа Лапсар ял канашне кӗрет (каярахпа ку администраци виҫин ячӗ улӑшннӑ кӑна)[3].

1866 ҫулччен ялта пурӑнакан халӑх патшалӑх хресченӗсем тесе шутланнӑ. Вӗсем тыр-пул ӳстернӗ, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетнӗ, ал ӗҫӗпе аппаланнӑ, хурт-хӑмӑр тытнӑ, вӑрман касса хатӗрленӗ, ччӑпта ҫапнӑ, ытти ӗҫе тунӑ[3].

1931 ҫулта Вӑрманкас ялӗпе (халь Хӗрлӗ Ҫыр ялӗнчи Вӑрман урамӗ) пӗрле «Шкул» колхоз йӗркеленӗ. 1950 ҫулта колхозсене пӗрлештернӗ чухне вӗсене Калинин ячӗллӗ колхоз йышне хушнӑ. 1959 ҫулта «Шупашкар чӑх-чӗп хапрӑкӗ» совхоз шутне кӗнӗ[3].

Халăх йышĕ

Ялта пурӑнакан халӑх йышӗ тӗрлӗ ҫулта ҫапла пулнӑ: 1858 ҫулта — 40 арҫын, 43 хӗрарӑм; 1897 ҫулта — 48 арҫын, 56 хӗрарӑм; 1926 ҫулта — 26 кил, 66 арҫын, 61 хӗрарӑм; ҫулта — 63 арҫын, 72 хӗрарӑм; 1979 ҫулта — 126 арҫын, 188 хӗрарӑм; 1989 ҫулта — 115 арҫын, 163 хӗрарӑм; 2002 ҫулта — 134 арҫын, 155 хӗрарӑм; 2010 ҫулта — 129 арҫын, 140 хӗрарӑм[4].

Ялта чӑвашсем, вырӑссем пурӑнаҫҫӗ[4].

Халӑх йышӗ
2010[5]
269
50
100
150
200
250
300
2010

Паллӑ ҫыннисем

Культура

Ялта Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче пуҫ хунисене халалласа лартнӑ палӑк пур.

Транспорт

Ял урамӗсене ытларах енӗпе асфальтпа витнӗ, ял таран тата ун хӗррипе асфальт ҫул иртет.

Сӑнсен пуххи

Тӑван Ҫӗршывӑн Аслӑ вӑрҫинче пуҫ хунисене халалласа лартнӑ палӑк
Хӗрлӗ Ҫыр ялӗ, Вӑрман урамӗ
Хӗрлӗ Ҫыр ял урамӗ
Хӗрлӗ Ҫыр, 9 май урамӗ
Хӗрлӗ Ҫыр ялӗ, Арман урамӗ
Хӗрлӗ Ҫыр ял хӗрри

Ӑнлантарусем

  1. ^ https://web.archive.org/web/20210727110743/http://gov.cap.ru/HOME/75/2012/02/240212/%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B8%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%B2%D0%BF%D0%BD%202010.doc
  2. ^ Энциклопедия Чебоксарского района: Вурманкасы (выр.). Энциклопедии. Цифровая библиотека НБ ЧР. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 6-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3 Энциклопедия Чебоксарского района : Хирле-Сир (выр.). Энциклопедии. Цифровая библиотека НБ ЧР. Пӑхнӑ кун: 2025 ҫулхи юпан 7-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2 Чуваш. Респ., Адм. Чебоксарского района, МБУК "Центральная библиотека" Чебоксарского района. Энциклопедия Чебоксарского района. — Центральная библиотека Чебоксарского района, 2014. — Т. 1. — С. 419-420. — 505 с.
  5. ^ https://web.archive.org/web/20210727110743/http://gov.cap.ru/HOME/75/2012/02/240212/%D1%87%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B8%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%B2%D0%BF%D0%BD%202010.doc.

Вуламалли

  • Энциклопедия Чебоксарского района / Чуваш. Респ., Адм. Чебоксарского района, МБУК "Центральная библиотека" Чебоксарского района ; [ред. совет: Г. И. Егоров и др. ; сост. Е. С. Васильева, С. В. Иванова ; науч. ред. Э. И. Патмар]. - Чебоксары : Центральная библиотека Чебоксарского района, 2014 - Т. 1. - 2014 (Чувашия). - 505, [3] с. : ил., портр.
  • Юхма, М.Н. Кÿкеçьенěн авалхи чаплă çыннисем : истории вулавěсем / Юхма Мишши. – Шупашкар : «Вучах» библиотеки, 1998. – 55, [1] с.
  • Шупашкар районěнче çуралса ÿснě çыравçăсем : библиогр. справочникě / пухса хатěрлекенě Р. П. Романова. - Кÿкеç : Кÿкеç издательство çурчě, 2002. – 60 с. : ил.
  • Чебоксарский район Чувашская Республика : альбом. - Чебоксары : [б.и.], [2012]. – 47 с. : ил., фото.
  • Чебоксарский район Чувашская Республика : альбом. – Чебоксары : [б.и.], [2007]. – 34 с. : ил., фото.
  • Романова, Р.П. Сăртлă-туллă, шăнкăр шывлă тăван çěрěм : (Шупашкар районěнчи вырăнсен ячěсем) / Р. П. Романова. - Кÿкеç : Кÿкеç издательство çурчě, 2003. – 122 с.
  • Платонов, Н.А. Кÿкеçпе Ишлей тăрăхěнче / Н. А. Платонов, Л. А. Платонова. - Кÿкеç : Кÿкеç издательство çурчě, 1998. – 68 с.
  • Платонов, Н.А. Ентешсем / Н. А. Платонов. – Кÿкеç : Кÿкеç издательство çурчě, 2000.
  • Платонов, Н.А. Будни Чебоксарского района и не только… : историческая литература / Н. А. Платонов ; ред. Ю. П. Листопад. – Чебоксары : Новое время, 2006. – 252 с. : ил.
  • Павлов, Л.П. Сторона моя Чебоксарская : (материалы по истории Чебоксарского района Чувашской республики) / Л. П. Павлов, В. П. Станьял. – Кугеси : [б.и.], 1997. – 446 с. + [4] л. ил.
  • Населенные пункты Чебоксарского района Чувашской республики : справочник / сост. Валентин Алиней (Карпов В. И.). – Чебоксары : Новое время, 2008. – 231 с. : карты.
  • «Колхозник çулě» - «Тăван ен» : 70 çул / пухса хатěрлекенě Ю. П. Степанов (Листопад), «Тăван ен» хаçатăн тěп редакторě. - Кÿкеç : Кÿкеç издательство çурчě, 2002. – 79 с. : ил.
  • Книга памяти Чебоксарского района = Асăну кěнеки : справочник / Администрация Чебоксарского района (Кугеси), Чебоксарский районный военный комиссариат (Кугеси), Совет ветеранов ; редкол.: В. А. Иванов [и др.], ред., сост. И. М. Матросов. – Чебоксары : Чувашия, 1995. – 320 с. + [16] л. ил.
  • История селений Причебоксарья : научнопопулярный справочник / авт.-сост. В. И. Алиней. – 2-е изд., с доп. – Чебоксары : [б.и.], 2012. – 231 с.
  • Живая память истории : (Археологические и исторические памятники Чебоксарского района) / сост. Р. П. Романова.—Кугеси : [Б.и.], 2003.—130 с. : ил.
  • Годы наши молодые : Комсомол Чебоксарского района Чувашии : сборник / Чувашская народная академия (Чебоксары), Совет ветеранов войны и труда Чебоксарского района ; сост. В. Ф. Виноградов. – Чебоксары : Новое время, 2010. – 245, [2] c. + [18] л. ил.
  • Воевали на всех фронтах… : уроженцы Чебоксарского района в Великой Отечественной войне /ред. А. П. Князев ; сост. А. И. Михайлов. – Чебоксары : [б.и.], 2010. – 84 с. : цв. ил.

Каçăсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

п • с • т
Лапсар ял тăрăхĕнчи ял-хуласем
п • с • т
Шупашкар районӗн ял тăрăхĕсем
п • с • т
Шупашкар районĕнчи пурăнан вырăнсем

Администраци центрĕ: Кӳкеç поселокӗ

Автанçырми  • Алькеш  • Анаткас Тăрăн  • Анатри Макаç  • Аначкасси  • Апаш  • Аркасси  • Арманкасси  • Ассакасси  • Атăльял  • Атайкасси  • Ăстакасси  • Вӑрӑмту  • Вăрманкас  • Вӑрманкас Тӑрӑн  • Вăрманкасси  • Ваçликасси  • Варпуç  • Вашук  • Виҫпӳрт Чурачӑк  • Эсеккасси  • Етӗрнекасси  • Иккасси  • Илпеш  • Мошкасси  • Ишек  • Ишлей станцийĕ  • Ишлей  • Ишлейкасси  • Йăлăмкас  • Йӑршшу  • Кăрмăш  • Кӑшавӑш  • Кĕçĕн Турхан  • Пӗчӗк Аначкасси  • Кайри Ункӑпуҫ  • Карантай  • Карачура  • Качакасси  • Кивçурт Марка  • Кивçурткасси  • Кивпулăх  • Кивьял Чурачӑк  • Кипеккасси  • Кипечкасси  • Коллеша  • Котеркасси  • Котяк  • Кочак Тăрăн  • Криккакасси  • Курак Чурачӑк  • Куснар  • Кӳкеç  • Лакăр  • Лапракасси  • Лапсар  • Лепетер  • Мăн Мамăш  • Мӑн Марка  • Мăн Пӳкасси  • Мӑн Чӑкӑр  • Мӑнал  • Мӑттикасси  • Мӑштавӑш  • Малтикасси  • Мамка  • Матикасси  • Мемеш  • Мерешпуç  • Миснер  • Мишер  • Моççакасси  • Мокшин  • Мускаринкасси  • Ойкасси  • Олкаш  • Оппукасси  • Пĕчĕк Пӳкасси  • Паçпак  • Пархикасси  • Пикшик  • Питтикасси  • Питтукасси  • Платка  • Пранькка  • Салапайкасси  • Самоккасси  • Сарапакасси  • Сархурăн  • Сатиркасси  • Сопаккасси  • Станьял  • Ҫӑкалӑхьял  • Ҫӗктер  • Ҫӗнӗ Тренкасси  • Ҫӗнӗ Тутаркасси  • Çĕньял  • Çĕньял  • Çĕньял Покровски  • Ҫӗньял Чурачӑк  • Ҫатра Марка  • Çатракасси  • Çатракасси  • Çутпылăх  • Çырмапуç  • Çырмапуç  • Çӳлтикасси  • Тăрăн  • Тавăшкасси  • Тимĕрçырма  • Тимой Мамăш  • Тимой  • Типçырма  • Типнер  • Тойтерек  • Толик Хураски  • Толиккасси  • Томаккасси  • Тренкасси  • Туçикасси  • Тури Макаç  • Турикасси  • Тутаркасси  • Уйкас Ялтăра  • Улатăркасси  • Ункăпуç  • Урай Макаç  • Хăймалакасси  • Хĕрлĕ Çыр  • Хачӑк  • Хорнсор  • Хосантай  • Хурăн Чăкăр  • Хурăнлăх  • Хураçырма  • Хураçырма  • Хурамакасси  • Хырӑшкасси  • Хыркасси  • Хыркасси  • Чăрăшкасси  • Чăрăшкасси  • Чăрăшкасси  • Чӗркаш  • Чаканар  • Чанкасси  • Чармак  • Чулкасси  • Чумкасси  • Шӑмӑш  • Шӑнкас  • Шĕнерпуç  • Шайкилт  • Шаккăл  • Шанарпуç  • Шемшер  • Шешкенер  • Шинер Тăрăн  • Шоркка  • Шорчекасси  • Шупашкаркасси  • Шуркасси  • Ырашпулӑх  • Энтимĕркасси  • Юртукасси  • Явӑш  • Якутар  • Янăш  • Янашкасси  • Янту  • Ярăска  • Яранкасси

Флаг Чебоксарского района.svg

Категорисем