Камчатка Крайӗ

Камчатка Крайӗ (Камчатка, Камчатка Енӗ; выр. Камчатский край) — Раççей тухăç енче вырнаçнă Федераци субъекчĕ^[5]. Инçет-Тухăç федераци тăрăхне кĕрет, Инçет Тухăç экономика районĕн пайĕ.

Администраци центрĕ — Петропавловск-Камчатский.

2007 çулхи утӑн 1-мӗшӗнче Камчатка облаçӗпе Коряк автономи округне пӗрлештересси çинчен референдум иртнӗ, ун хыҫҫӑн Камчатка Крайне туса хунӑ^[6].

Çурçĕр-хĕвеланăç енче Магадан облаçĕ, çурçĕр енче Чукотка автономи тăрăхĕ, кăнтăр енче (Пĕрремĕш Курил пырĕ урлă) Сахалин облаҫӗ РФ-н субъечĕсемпе чикĕленет.

Камчатка Крайӗ Камчатка çурутравне, Карагин утравне тата Командор утравӗсене йышӑнать, вӗсен лаптӑкӗнче вырнаҫнӑ.

Крайпа ҫуммӑн хӗвелтухӑҫ енчен Беринг тинĕсĕ (ҫыран вӑрӑмӑшӗ 2000 км ытла), хӗвеланӑҫ енчен Охотск тинӗсӗ (ҫыран вӑрӑмӑшӗ 2000 км) вырнаҫнӑ.

Камчатка Енĕн территорийĕнче 14 100 юханшывсем юхаççĕ. Вĕсенчен чи пысăксем: Камчатка (758 км вăрăмăш), Пенжина (713 км), Куюл-Таловка (458 км), Вывенка (395 км), Пахача (293 км), Апука (296 км), Укэлаят (288 км).

Кӳлĕсем: Таловка кӳлли (44 км²), Палана кӳлли (28 км²).

Камчатка Ен 12-сехет зонинче вырнаçнă, Камчатка вăхăчĕ ятлă. Тĕнчери координациленĕ вăхăчĕпе UTC тĕрлĕлĕх +12:00 тăрать. Раççей Федерацийĕн тĕпхулипе Мускавпа тĕрлĕлĕх — 9 сехет.

Территорипе Камчатка Ен Папуа — Çĕнĕ Гвиней е Камерун пекех.

Чуллă ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче пĕрремĕш çынсен кунта коряксем, айнусем тата итĕлменсем пурӑннӑ. XIX ĕмĕрте кунта эвенсем çитнĕ.

Авалхи лару-тăрусен раскопкисем, хăш Анадырь районĕн территориĕнчи пулнă, кунта кĕçĕн палеолит вăхăчĕнчен пуçласа çынсем пулнă.

Нумай мар халăхсем-ăрусем выльăх-чĕрлĕх ĕрчетни е сунарни тунă.

XVII ĕмĕрте Раççей империйĕ сарӑлса пынӑ май, кунта пĕрремĕш пурӑнмалли вырӑна никӗсленӗ — Петропавловск-Камчатский.

1697 çулта Камчаткăра пĕрремĕш вырăссем (казаксем) çитнĕ, сăмахран якут казакĕ Атласов, унăн казаксем ясак усрани валли острог тунă, Аушин ительмен пурăнан вырăнĕ юнашар^[7].

Яланхи вырăс халăхĕ кунта 1730 çул патне пурăнать, тата вĕсем нумай-йышлĕ мар пулнă та вырăнти халăхсемпе (ительменсемпе) хальхи гео-этнонимре пĕрлешнĕ — камчадалсем. XX ĕмĕр патне Камчаткăра пĕрлешнĕ çуралнипе (вырăс-ительмен) 3600 çын пулнă, тата вăл пĕр этнографиллĕ ушкăн пекех, пĕр культурăпа та вырăс чĕлхипе калаçнипе^[8].

2007 çулхи утăн 1-мĕшĕнче Камчатка облаçӗпе Коряк автономиллӗ округа пӗрлештересси ҫинчен референдум ирттернӗ. Ӑна пӗтӗмлетнӗ хыҫҫӑн Камчатка Крайне туса хунӑ.

Росстат кӑтартӑвӗсем тӑрӑх Камчатка Крайӗнче 288 730 çын пурӑнать, вӗсенчен 56,45% Петропавловск-Камчатскинче. Халăх йышлăхĕ — 0,62 çын/км². Хула йышши ял-хуласенче 78,98% пурӑнать.

Камчатка Ен уставĕпе тата «Об административно-территориальном устройстве Камчатского края» саккунĕпе Ен малалла администраци-территори виçисенче пайланать: 3 хула ен пăхăнăвĕпе, 11 район (4 Коряк тăрăхĕ)^[9]^[10].

Хуласем

Районсем

Алеут районĕ — Никольское ялĕ
Быстрая районĕ — Эссо ялĕ
Елизово районĕ — Елизово хули
Карага районĕ^[11] — Оссора посёлокӗ
Мильково районĕ — Мильково ялĕ
Олютор районĕ^[11] — Тиличики ялĕ
Пенжина районĕ^[11] — Каменское ялĕ
Соболево районĕ — Соболево ялĕ
Тигиль районĕ^[11] — Тигиль ялĕ
Усть-Большерецк районĕ — Усть-Большерецк ялĕ
Усть-Камчатск районĕ — Усть-Камчатск посёлокӗ

^ ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶^,⁷^,⁸^,⁹^,¹⁰^,¹¹^,¹²^,¹³^,¹⁴^,¹⁵ ОКТМО. 185/2016. Дальневосточный ФО
^ https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx
^ ОКТМО (выр.)
^ Шахрай С. М., Алексеев С. С., Собчак А. А., Конституционное совещание Российской Федерации, phaile Конституция Российской Федерации (выр.) // Российская газета — Россия: 1993. — Т. 102. — С. 102. — ISSN 1606-5484; 1560-0823
^ Статья 65. Конституция Российской Федерации (паллӑ мар). КонсультантПлюс. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи ҫӗртмен 2-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи авӑнӑн 18-мӗшӗ.
^ Федеральный конституционный закон от 12 июля 2006 года N 2-ФКЗ, Москва Об образовании в составе Российской Федерации нового субъекта Российской Федерации в результате объединения Камчатской области и Корякского автономного округа (паллӑ мар). Российская газета (15 утӑн 2006). Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи ҫӗртмен 21-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи ҫӗртмен 22-мӗшӗ.
^ Атласов Владимир Васильевич // 100 великих путешественников / Сост. И. А. Муромов. — М.: Вече, 2000
^ Çурçĕр вырăнти халăхĕсем
^ Закон Камчатского края от 29 апреля 2008 года №46 «Об административно-территориальном устройстве Камчатского края» (с изменениями на 1 июня.2017) (паллӑ мар). Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи ҫӗртмен 21-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи ҫурлан 4-мӗшӗ.
^ УСТАВ КАМЧАТСКОГО КРАЯ (с изменениями на 21 декабря 2017 года), Устав Камчатского края от 04 декабря 2008 года №141, Закон Камчатского края от 04 декабря 2008 года №141 (паллӑ мар). docs.cntd.ru. Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи ҫӗртмен 21-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи нарӑсӑн 8-мӗшӗ.
^ ¹^,²^,³^,⁴ Коряк тăрăхĕ шутне кĕрет

Правительство Камчатского Края 2018 ҫулхи нарӑсӑн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
История Камчатского края
Камчатский край в фотографиях: пейзажи, природа, люди, события
Законодательство Камчатского края
«Камчатский край, Петропавловск-Камчатский — краеведческий сайт Камчатки»
Камчатка в книге: Н. А. Гвоздецкий, Н. И. Михайлов. Физическая география СССР. М., 1978.

[_8ae8ef27cd7de492-1] ¹^,²^,³^,⁴^,⁵^,⁶^,⁷^,⁸^,⁹^,¹⁰^,¹¹^,¹²^,¹³^,¹⁴^,¹⁵ ОКТМО. 185/2016. Дальневосточный ФО

[_cd5fd85569110cab-2] ttps://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/OkPopul_Comp2024_Site.xlsx

[_d81b0decd4e83e6c-3] ОКТМО (выр.)

[_c2956c2477c6ee52-4] Шахрай С. М., Алексеев С. С., Собчак А. А., Конституционное совещание Российской Федерации, phaile Конституция Российской Федерации (выр.) // Российская газета — Россия: 1993. — Т. 102. — С. 102. — ISSN 1606-5484; 1560-0823

[5] Статья 65. Конституция Российской Федерации (паллӑ мар). КонсультантПлюс. Пӑхнӑ кун: 2019 ҫулхи ҫӗртмен 2-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи авӑнӑн 18-мӗшӗ.

[6] Федеральный конституционный закон от 12 июля 2006 года N 2-ФКЗ, Москва Об образовании в составе Российской Федерации нового субъекта Российской Федерации в результате объединения Камчатской области и Корякского автономного округа (паллӑ мар). Российская газета (15 утӑн 2006). Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи ҫӗртмен 21-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи ҫӗртмен 22-мӗшӗ.

[7] Атласов Владимир Васильевич // 100 великих путешественников / Сост. И. А. Муромов. — М.: Вече, 2000

[8] Çурçĕр вырăнти халăхĕсем

[АТУ-9] Закон Камчатского края от 29 апреля 2008 года №46 «Об административно-территориальном устройстве Камчатского края» (с изменениями на 1 июня.2017) (паллӑ мар). Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи ҫӗртмен 21-мӗшӗ. Архивланӑ 2018 ҫулхи ҫурлан 4-мӗшӗ.

[10] УСТАВ КАМЧАТСКОГО КРАЯ (с изменениями на 21 декабря 2017 года), Устав Камчатского края от 04 декабря 2008 года №141, Закон Камчатского края от 04 декабря 2008 года №141 (паллӑ мар). docs.cntd.ru. Пӑхнӑ кун: 2018 ҫулхи ҫӗртмен 21-мӗшӗ. Архивланӑ 2020 ҫулхи нарӑсӑн 8-мӗшӗ.

[koryak-11] ¹^,²^,³^,⁴ Коряк тăрăхĕ шутне кĕрет

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

п • с • т Раççейĕн федераци тытăмлăхĕ
Республикăсем	Адыгей • Алтай • Пушкăртстан • Бурят Республики • Дагестан • ДНР • Ингушети • Кабарда-Балкар Республики • Калмăк Республики • Карачай-Черкес Республики • Карели • Коми • Крым • ЛНР • Мари Эл • Мордва Республики • Саха (Якути) • Çурçĕр Осети • Тутарстан • Тыва Республики • Удмурти • Хакас Республики • Чечен Республики • Чăваш Республики

Енсем	Алтай • Байкал Лешьен • Камчатка • Краснодар • Красноярск • Перĕм • Тинĕсçум • Ставрополь • Хабар

Облаçсем	Амур • Архангельск • Аçтăрхан • Белгород • Брянск • Улатимĕр • Волгоград • Вологда • Воронеж • Иваново • Иркутск • Калининград • Калуга • Кемĕр • Киров • Кострома • Курган • Курск • Ленинград • Липецк • Магадан • Мускав • Мурман • Чулхула • Новгород • Çĕн Çĕпĕр • Омск • Ăренпур • Орёл • Пенза • Псков • Ростов • Рязань • Самар • Сарăту • Сахалин • Свердловск • Смулен • Тамбов • Тĕвер • Томск • Тулă • Тĕмен • Чĕмпĕр • Челепи • Ярославль • Запорожье • Херсон

Федераци шайĕнчи хуласем	Мускав • Санкт-Петербург • Севастополь

Автономи облаçĕ	Еврей

Автономи тăрăхĕсем	Ненец¹ • Хантă-Манси — Югра² • Чукотка • Ямал-Ненец²
¹ Архангельск облаçĕ шутне кĕрет ² Тӗмен облаҫӗ шутне кĕрет

Камчатка Крайӗ

Тавралăх

Историйӗ

Халăх йышӗ

Администрациллӗ пайланăвĕ

Хуласем

Районсем

Ӑнлантарусем

Каçăсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем