Вырӑсла версиЯтарлӑ проектсем
Чӗлхе суйла
РУВИКИ ҪИНЧЕН

Уяв (ушкăн)

«Уяв» халăх фольклор ансамблӗ (выр. Народный фольклорный ансамбль «Уяв») — Чăваш Республикин Шупашкар хулинчи фольклор ушкӑнӗ. Тӗп тӗллевӗ — чăваш халăхӗн хӑйнеевӗрлӗ юрă-кӗвӗ тата йăла-йӗрке фольклорне упрасси, тӗпчесси тата сарасси. «Раҫҫей Федерацийӗн халăх пултарулăхӗн тава тивӗçлӗ коллективӗ» ята тивӗçнӗ[1][2].

Тӗп хыпарсем

Никӗслекенӗ тата ертӳçи: Козлова Зинаида Алексеевна, Раҫҫей Федерацийӗн тата Чăваш Республикин тава тивӗçлӗ культура ӗçченӗ, Раҫҫей Федерацийӗн Правительствин «Душа России» премийӗн лауреачӗ.

Аккомпаниатор-концертмейстер: Кириллов Эдуард Васильевич, Чăваш Республикин тава тивӗçлӗ культура ӗçченӗ (2008).

Аккомпаниатор: Маркитанов Пётр Васильевич, Чăваш Республикин тава тивӗçлӗ артисчӗ (2001).

«Ровесник» культура керменӗнче (Шупашкар, О. Беспалов урамӗ, 2а çурт) вырнаçнӑ[3].

Кунҫулӗ

«Уяв» халăх фольклор ансамбльне 1984 çулта Шупашкар хула администрацийӗн культура уйрăмӗ çумӗнче йӗркеленӗ. Коллектива никӗслекенӗ тата хальхи вӑхӑтчен ертсе пыраканӗ — Зинаида Алексеевна Козлова фольклорист тата педагог.

«Уяв» — чăваш сăмахӗ, «уяни», «вӑйӑ», «праҫник» пӗлтерӗшсемлӗ. Кунта чăвашсен ака хыҫҫӑн ирттерекен вӑйӑпа (уявпа) ҫыхӑннӑ.

Ансамбль халăх юррисене юратакан энтузиастсене, тӗрлӗ професси çыннисене (медиксене, юристсене, педагогсене, студентсене, ăсчахсене, сутуҫӑсене тата ыттисене те) пӗрлештернӗ. Ушкӑн Чăваш Енӗн инçет районӗсене, чăвашсем нумай пурăнакан ытти регионсене (Тутарстан, Пушкăртстан, Чӗмпӗр тата Самар облаçӗсем) экспедицисене ҫӳренӗ, авалхи юрăсене çырса илнӗ, калаçу диалекчӗсене, йăла-йӗркесене, тумтирсене тӗпченӗ. Çак ăслăлӑх материалӗсем ансамбль репертуарӗн никӗсне хывнă.

1990-мӗш çулсенче ăруран ăрӑва парса хӑварас ыйтăва татса пама ансамбль çумӗнче икӗ спутник-коллектив йӗркеленӗ: ача-пăча ансамблӗ «Пилеш» (Г. Лебедев ячӗллӗ наци интерначӗ çумӗнче) тата «Юрай» студент фольклор ансамблӗ (И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чăваш патшалăх педагогика университечӗн музыка-педагогика факультечӗ çумӗнче). Вӗсен тӗп тӗллевӗ — ачасене тата çамрăксене халӑх йӑли йӗркипе паллаштарасси, чăваш фольклорӗпе ӗçлеме квалификациллӗ кадрсем хатӗрлесси[3].

1987 ҫулта ушкӑн «Халӑх ансамблӗ» хисеплӗ ята тивӗҫнӗ[2].

undefined

Ансамбль хальхи вӑхӑтра

«Уяв» — Чăваш Енӗн чи паллă коллективӗсенчен пӗри. Ансамбль чăваш халăхӗн йăла-йӗрке культурине тӗнче шайӗнче кӑтартать[4].

Ансамблӗн уйрăм миссийӗ — Шупашкар портӗнче карапсемпе килекен туристсене кӗтсе илни. Хăнасене артистсем наци тумӗпе тата кӗвви-юррипе кӗтсе илеççӗ, вӑйӑ картине тӑратаҫҫӗ, пӗрле юрлаттараҫҫӗ, ташлаттараҫҫӗ.

Ушкӑн тӗнчери, Раҫҫейри фестивальсене, конкурссене хутшӑнать, гастрольсене тухса ҫӳрет. 1995 ҫулта Францире иртнӗ Пӗтӗм тӗнчери фольклор фестивальне хутшӑннӑ.

Репертуарӗ

Ушкӑнӑн репертуарӗнче халӑх юррисем тата чӑваш композиторӗсен халӑх юрри майлӑ кӗвӗленӗ хайлавӗсем: «Кăрчама», «Пирӗн лаша хура», «Уйри шурă мулкачне», «Чӳречерен пăхрăм», «Çӗр çырли», «Пăлан мăйраки», «Такăр çулпала», «Ай, ишет-и пăлан», «Ах, сад савӑнать», «Эсӗ сар хӗвел пулсан», «Туллит-туллит» тата ыттисем те[3].

Ансамбль репертуарӗнче чăвашсен тӗрлӗ этнографи ушкăнӗн (тури, анатри, анат енчи) авалхи йăла-йӗрке мешехисем — «Туй», «Кӗр сăри», «Салтака ăсатни», «Вӑйӑ» — пур[4].

Ансамбль юррисемпе грампластинка, аудиокассетӑсем тата видеокассетӑсем кӑларнӑ[2].

Хисепӗсем

Ансамблӗн чи паллă çитӗнӗвӗсем тата хисепӗсем[2][3]:

  • «Раҫҫей Федерацийӗн халăх пултарулăхӗн тава тивӗçлӗ коллективӗ» хисеплӗ ят (2020)[1];
  • Республикăри пултарулӑх коллективӗсен фестиваль-конкурсӗн Гран-прийӗ тата сцена тумӗсем çӗлеме 100 пин тенкӗлӗх сертификат (2019);
  • «Культура» наци проекчӗ шайӗнче Пӗтӗм Раççейри пултарулӑх коллективӗсен фестиваль-конкурсӗн çӗнтерӳçи (2021)[5];
  • «Задорные ритмы оркестра» республикăри фестиваль-конкурсӗн I степень лауреачӗ («Уяв» инструмент ансамблӗ, 2021);
  • Тутарстанра иртнӗ Пӗтӗм Раççейри «Уяв» чăваш культури уявӗнче хуткупӑсҫӑсен конкурсӗн I степень лауреачӗ («Уяв» концертмейстерӗ Э. Кириллов, 2019, 2021);
  • I регионсем хушшинчи «Играй, гармонь, звени, частушка» фестиваль-конкурсӗн II степень лауреачӗ (концертмейстер Э. Кириллов, 2020);
  • Пӗтӗм Раççейри «Многоликая Россия» фестиваль-конкурсӗн II степень лауреачӗ («Уяв» инструмент ансамблӗ, 2020);
  • X регионсем хушшинчи «Моя малая родина» фестиваль-конкурсӗн ятарлӑ парни (2020);
  • Халăхсен туй йăли-йӗркин «Сӱан пайрем» фестиваль-конкурсӗн ҫӗнтерӳҫи (2019);
  • Раҫҫей Федерацийӗн Правительствин «Ду­ша России» премийӗн лауреачӗ (2008);
  • Пӗтӗм Раҫҫейри фольклор коллективӗсен «Традиции» конкурсӗн лауреачӗ (Аслӑ Новгород, 2000);
  • Пӗтӗм Раҫҫейри халӑх пултарулӑхӗн «Родники России» конкурсӑн лауреачӗ (Шупашкар, 1996 ҫултан пуҫласа);
  • Чӑваш ССР Ҫамрӑксен пӗрлӗхӗн Ҫеҫпӗл Мишши ячӗллӗ преми лауреачӗ (1991);
  • Пӗтӗм тӗнчери фольклор фестивалӗн дипломанчӗ (Мускав, 1988);
  • Пӗтӗм Союзри халӑх пултарулӑх фестивалӗн лауреачӗ (Мускав, 1987).

Ертӳçи

Козлова Зинаида Алексеевна (11.04.1946, Чăваш АССР, Патăрьел ялӗ) — чăваш фольклорисчӗ, педагогӗ, «Уяв», «Пилеш» тата «Юрай» ансамбльсен никӗслевҫи тата ӳнер ертӳçи. РФ тава тивӗçлӗ культура ӗçченӗ (2006), Чăваш Республикин тава тивӗçлӗ культура ӗçченӗ (1992). РФ Правительствин «Душа России» премин лауреачӗ (2007). «Чăваш Республики умӗнчи тава тивӗçлӗ ӗçсемшӗн» орден медалӗн кавалерӗ[3].

Мускаври Гнесинсем ячӗллӗ музыка училищине(выр.)чăв. (1975) тата Л. В. Собинов ячӗллӗ Сарӑту патшалăх консерваторине (1983) вӗренсе пӗтернӗ. Чăваш радио-телевиденийӗн хорӗнче солистка пулса ӗçленӗ. 1984 çулта «Уяв» ансамбле йӗркеленӗ. 1996 çултанпа И. Я. Яковлев ячӗллӗ Чăваш патшалăх педагогика университечӗнче преподаватель (2007 ҫултанпа — профессор). Чăваш фольклорӗн кунҫулӗпе аталанăвӗ çинчен ăслăлӑх тата меслетлӗх ӗçӗсен авторӗ. Республикăри фольклор ушкӑнӗсен ертӳçисем валли семинарсемпе мастер-класссем ирттерет[4].

Ӑнлантарусем

  1. ^ 1, 2 Народный фольклорный ансамбль «Уяв» получил звание «Заслуженный коллектив народного творчества» Российской Федерации (выр.). Официальный портал органов власти Чувашской Республики (9 раштавӑн 2020). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 26-мӗшӗ.
  2. ^ 1, 2, 3, 4 Л. И. Бушуева. Уяв (выр.). Чувашская энциклопедия. Чувашский государственный институт гуманитарных наук. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 26-мӗшӗ.
  3. ^ 1, 2, 3, 4, 5 Заслуженный коллектив народного творчества РФ, народный фольклорный ансамбль «Уяв» (выр.). Централизованная клубная система города Чебоксары. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 26-мӗшӗ.
  4. ^ 1, 2, 3 Народный фольклорный ансамбль «Уяв» (выр.). Культурное наследие Чувашии. Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 26-мӗшӗ.
  5. ^ Светлана Балыбердина. «Уяв» – в двадцатке первых (выр.). Газета «Республика» (22 раштавӑн 2021). Пӑхнӑ кун: 2026 ҫулхи ҫӑвӑн 26-мӗшӗ.

Вуламалли

  • Илларионова Л. В., Осипова Е. С. Роль фольклорного ансамбля в сохранении и развитии чувашской национальной культуры // Чăваш патшалăх культура тата ӳнер институчӗ. — 2016. — С. 102—104.

Каçăсем

Темӑпа ҫыхӑннисем

Категорисем